Literarishe bleter · 1930-03-07 · 10 (7.3.1930) · p. Seite 193

/ייס 193 ד ע ד מ ד פ ד זי/ 3 ד י;/ פ 1 ן :נד-אזי? ני־ממ ־מװער פאיצו־ממעלן, װי סיאיז זיך ײן בראזיל. פארװאגרמ װערן ק די יאדינגונגען זענען צוגע־ ה און בבלל ידי־מע סביב; װייניק די היגע יי ארן דע־־יבעי מאקע ה*מ זיד ־ממי״ניארג, מפולםיװן פאסמ פאר דעס אי עקספאנסיװץר *ממײנבאדנ אינ״ דיקעיר אז; אזזי־דירעװ דעי פין ד״-ד ה״ם דער *מול, און געבליבן במעמ אמות פון י אין די די גאנצן אײנגדמראסן ־** ײדי־מ״געזער־מאפמלעבן לעבן. ״י־וי־מנדיקן אינגאנצן אן א זײמ פונס היגן אין די די אמות איער £ון דעי •גוי רזאצ •דט״נעאיג דעידא' גע־דאןז װונדעי בבך וזבי צװיי יא-, אז רי תװר עקזיעעייט, און כאיז עדאי צו זען, װאב יבבייניאיג דוא־ געגאבב בון עינדער, װערבע האבן נייגבז אין דעי ה״□ און :י-ע אוייז דער גאב ני?ב• געהעיב ע״ן יידייב וואיצ. סיר האין געהאצ דעם פאדגעניגן צו זען אדע קינדעי (אייבער 80) בון דעי?יססר!ורץשסעסז/ר ע<ס. 0/ (305) י ״ינז׳ש. ד. זיעעד / דייא-דע־ז־״יעגעידץ. )1 א ז י 0 ז א י ן י-יא דע ז־טאכײרא איז ני?וט נ*)ר די הויפה־ידהאב £דן בי־אזיל, נאי ךעי צענטי פונפ בראזיליאנער ״דײטן י־גוב. 50 פ־אצעכט שונם ײדייגן י־הוב אין בראזיל, װעלבער װערט גע־צאצם אין ערך 30 טויזנב, איז קאנ־;•ענביייט אין ריא. דא געפינען זיך אויך אלע ״צענצרארעס־', די ײדי־דע צ״בונגען אןן דגל. דעפ טאן ניט אלזא ריו>. װי־ז־דע זעט אויס דאב י־די־דע דעבן אין ריא דע זלאניירוז עקא:*מײמ איז עס -טארק אײנטאניק: ס<1 פיאצענט ײדן בא־דעפ־ =*לל זיך מימן באקאנמן ״ײדי־צן מסהי״, װאס דא רופט סען עס ״קלאפןי' אךע- , קליענמערע, -קײן גאי־ ־מײנער ״מסחר״ איז עס ני־צמ, און איבע־ ־•־ גומ אויך ני־צמ, אינעי־הויפמ די דעצטע יאי;, צײכ ס־זעכען געװא־ן דע- ״קיאפעיס־, װי מירן, און סיהעי־דמ דא דעי אדגעמײנעי ״קריזיס״, ע־נע־ איז *דוין לאנג געװארן א בראני־דע קרענק. ,דעי עריע . אין א ק>>מי בינע אויז דע־ ״ע׳ ן ו־יארי יבנדיק פו אנתו ״מור׳ ין ריא :ן א ךוצאפצדעבע דעי רער : פיז צום קי נעװאין;עב-ן ע איז גע; ־ע־־־ב עי ה>)ז", ו; װייסי מאדאק־ : אי ן׳ פיין דע• ירונגעי ינס. ען אזו א־-. דאס איז געװי ־טן דערני צווי ונג פונם ייץר; ב״ דעי פי ״מור עז דא זענ קאדוניזס;=י~ז צו צ־עין י רירנד ביז געװעו יע. סיאיז נמאז יעדע פא *עי גמ אי ־ממײ װאס ײר מיף "׳ װ פארמי־אמן' :יװן .. גע־ יװנגען;אם אומבאצג י פא־־ר נ״־ט :י) זיך ־ער האבן קינז יזויעך ־וי פי זען ו י=ז ייז ברי מאצן אין . ק״ז די־מ ־יקן ״ ארן קלינגנז יילעבן ו אזא נאמ רעדנ ע, נזוי גע בינ ף דער ן אוי הארמ ׳ זענען יקעסי יענמע־־מ־מי .עצון בביד סיװא־מ אנג ס. אז די םזוענע יימ דויבגעפ גדיק גיע־-ג אזוי איז ארבעב ו-^י■ עי־ געז האמ ־מאפמ די~ע געיעי ונעי ״ ביאזיליא די א־־מיסמן. ו דעױואקב אפיל;עפירמ אויף װץרן ד$ ו ועינק אין ־ויקרש ציק, א״נגעו י פלאס: יי== איז די״מע קונסמ, ״ 1י 0 י אמת יעריען דא ד ״מצ צו־ כ :י ון אבסארו ־צע א יעזר ־אס אר ־משײן, פאיו: :ן פא־ י אנגעהוי. ה?:| יסלעבעי פארם, און רקסמ־ א פא :א״ממײמ ינע : ימײ״״ װער; ״פאי ום. אומעט :;״בעגט און י באריבמ אזוי איז נבארג ״די־ז ויםן מ א געו נהאלמ יבמ דעם אי ך יאהו ה>)צ אוי ייסמ נבא״־גס גי יעזר -=" אלי קעספצ״ ון ״ א. װ. א ׳ב איז דיקן פאלגנ: ,װײסן ה#ן" ז״ן ״ יקלמ אין נגעװ האמ איי: יממײגיארג פראגראס. י װעין ועדב■ געװער׳ ד ן אוז געדאנק: ״דער װײסער האן״׳ — די עמבדעמע פון אומ־דולד און פדידן,— װעימ װי אויף צו להבעיס אמגעיגסמן באכוצמ אויה בפרות־־מר^גן, און ער ווערמ דערפאי דעי סאמע ר ו י מ ע ם מ ע ר. ער רײסמ זיך דער עי־דמער איויס פונם ענגן ־דמאל און רופמ דעם גאנצן פויגד־־דמאם צו א פרײעם לעבן״ לויכן מוסמער פון די אנדעיע סליענדיקע ירידער. אלץ, ווזןס פאײ מאגמ פליגל און פילמ א ״דװונג צו דעיהויבנקײמ, פאי־כמ נ>)ך דעס װײסן ה*ן מימן פדאם־רוימן קאיב״ באמ־מ צײמנװייז קוממ אויס צו לײדן הונ־ גער. בלויז דער בעל־גופיקער הינדיק רי מיגדעק הא־־מ זיך בײמ ״זביגו את הדגה״. עי רופמ צוריק צום?זמאמ, אבי באפן ירוימ־בראקנס. די גע־ פליגר־מ־צפהה אבע־־, אײנמןוד פארזובמ דעם מעס פון פ־־ײהײמ און זערבסמ־ ־ממענדיקײמ, לןןזמ זיך נײממ פאי־פירן פון די הינדעק־מינדעקעס אין םיםן געזאנג: ״דאמיר אלע אינאײנעם״, ־מלאגן זײ דורך זײער װעג ארן בא־ קומען צום סוף אויך קעינדלעך צופ פיקן. ני־דמ באצארנדיק דעיפאי מימ זײעיע העלדזעלעך. . דעי ווײסער האן״ איז אינספירײמ סון ־מלופ־עיינמס א הומא־ רעסקע, און אייעיגעדיבמעמ דורך אליעזר *צמ״נבאיג ד>ןס ־מװערע לעבן װעימ אפילו אין אזא ײדי״כן מדב- װי ייאזיל א סך לײבמע־־, װען מימיעפמ אן אויף אזעדבע אאזיסץ. פ־ן א פאיװאדמונג מימ א *ממעמ דא־מ אנגעװענדמ. און ד$ס אלץ ־מפידמ זיך א2 אויפן פאן פון א מעיהײמ אײגגע־ זעבענעס ״ספעציפײמן** ערעמעגמ און גלאמ ײדן מימ א ־ממאיק־גידעריקן קוימ־דךן ניװ#׳ מימ א געװיסן מייל סתס פראזעס־דיע״מערפ, בײ א גאנץ ד״א־ע־ צ*ל פאקמי־מע ארבעמער. מער־װײניקער איז סון געזאגמן קלאי. ,־װ ג־ויס און װיסמ ס איז דא די מדבי־ סונס ״די־מ געזעל־מאפמלעך לעין אין :יאזיל. און אמ אין דער דאזיקער וויסמעני־מ מרעפמ איר דאך *אזיסן. געבל װעלבע דער פאיהל־ממער װאנדעדעי קען אויסרוען ז״נע מידע ייי־ גע״ איז *יץ זזא-ען ער קעי ־מעפ; קרעסמן אזן האפענונגען אויף א בע־ נע־ע־ צוקונפמ. אײנע סון די דאזיקע אאזיסן איז די ״־מדום־עדיבם״־פאדקס־ :*:־יאמעק. די דאזייע ביבליאמעק איז אלמ אייער 15 יאר, און איז די ג־ע:מ־קבמע און גי־עסמע ני־ממ *אי אין ײדי־מן ריא, נאר אויך אין גאנץ '*ב״אד״ פארלאג ב. קל־־־עצקי עזוין דערעינפז ד י ברויט ־י מיל (דגר טויבער) דריםע אין 3 אקשן פין דוד גערגעלס^ן פרײז 53 גיל-ידן אררעם: קאאב. ״ביכער״, נאלעװהי א2 צונע־אבצ דו די היגע פארהערבענייבן—איז די ביבייאבעבאין מידך *װ ■'.ז יא־ געװען ניבוצ נאי א זאמר־פונקצ ןון :יבעי. נאי פיר מעי — א :׳" בון װערבער קריינע הייבעלעך און אמאר :ז)י א״נצרנע אינצע־ ־יגענב״בע בהוה האבן אויפנעאיבצ זייעי היבפעה און געײע־צ איניזייא־ 1זי" ד• גיבדיאצעע האצ אין מיבך פון אירע 15 יאר אויך אויבגענומען א ' י :יא־יבצ״ער פון דער דיצעראריזזער און װיבגיבאפצרעבער װעדצ, '״ '•־־ הייבוב״ן, ז. י. אנ:׳, פראפ. א״ניבציין, זרובבר און אנדעיע. :אציררעך״ װערן ארום דער ביבריאצעע נעפירצ ״נןאמפן״ און, ״ מיצ די באעאנמע. נייגצ־אויבגעדעבנצע און צו די היגע פאי־ ׳ע ניענ״בן :יידצ־גוגעפאבצע מיםרען. דער ארמעד ״םי בראיצ״ מימ די ־ע״עי-־עבע אמביוויעב האבן דעצצנב דעיפירצ די ביבלייןצעע צו א קיי־ ז':;:'1 אויב פיײעצ װייצער אזוי ג״ן, יעצ זיך פאר זייער ײייניק 1 י וי־ב פאר דעד אנמװיקלונג פון דעי ביבריאצע?. ׳י■ גװ״פער אאייפ איז די יידייד־וועלצלענע יצול, װעלבע צראגצ ■ עש זערבן :זןמעו ״יגדום־עליבם״. געגרינדעצ איז די דאזיקע יצור _׳__־ דע' א־ניגיאציװ פון די ביבליאמעק־יןנפירער דורך דעפ ראדיקאלן ־ י ײין רי אזוי־נערופענע ״אומפארם״אייבע", און װערצ אננעפירצ - יאקאנצן דיבטער און פאבעליסצ אליעזר יצט״נבארג. 1 קא־־יז האמ געוויןלמ, אז דער אייגנארםיקער יבצ״נבארג זןול