Literarishe bleter · 1930-03-07 · 10 (7.3.1930) · p. Seite 192

4 3?סם11ר ג*ס. 10 (305) /'• ם 192 ם. ע?ז>קסעד איז פעדליז די ״אפעדע דדײפום״ פון •צרײבן, װאכ איז זינב רעמארק און ״דעריף ז״ער פא&ולער געװארן אין אײראפע. עפ זעגען געװיזן אין דעם •גטיק עםדעבע צדיקײאומודד העודם (עמיד זאלא, קדעמאנסא צו יענער צײצ, ז׳גאן זיצאיעס, גענ. פיקאי, װאס ״װאגס״ ניזזט צו גלויין אין דרײפוסעס *דולד, אנאסא- פיאנס א. א./ װאס אין יעדן דור *צצייען זיי אוײ* און ווערן זיך קעגן דעס סזלעבסן און געמײנעס, װאס דער מענססז סראגס אין זיך, װי אן אײסיקע אומגליקדעסע ירװנזה פון די עלטסטע צײצן אן. און די קאנ־ װע, אךיןס װעדסער עס װעבצ זיך אס דער ילוסיקער געראנגל צװילז; סעמפקייט און ריסעדת פון אײן זײמ און צדקות און קלארע, מעגס״ס־ לעסע געי־עטסיקײס און דערהויבנקייט פון דער אנדערער זײט — זענען מיר, יידן, א ײדייס־פראנצויזײסער אפיציר, דרײפוס, וועלסן מיזעס אפילו נידזט אויף דער בינע (דאס איז די גאנצע ״קונץ״ פון דעפ?זטיק) און װעלסן די קאמארידע פון פראנצויזײסע קאריעריסםן און אינטרי־ גאנטן וויל דערטרינקען אין א ים פון בלבוליפ, סדי צוזאמען מיצ איס אוי־ אײביק צו באפלעקן אויך דאס פאלק און די ראסע, צו װעלסע- עי־ געהערט. װאלט אזא ־סטיק געהאט ערפאלג אוי? דער ײדידזער בינע?* — װער קאן זיך אונטערנעמען ביים היינטיקן צו־סטאנד פונם ײדייצן סעאסע־ צו געבן א קלארן ענטפער אויף דער פראגע. אבער נײגט *טײן וואלט עס געװען פאר אונז דאס *סטיק נידזט אויפצופירן. עס איז דאך אזא קלארע- *ספיגל פון דער צײט אזן פון די •צטימזנגען, װאס הזיבן ז־זן^ך אן מיפעי צו װארצלען אין דעס הײנטיקן •אײראמעי״טן מענטדזן. אין לעסינג־ טעאטעי זענען באפראקטע און באסמאקינגטע הערן מיט מאנאקדען אײ די אויגן און דאמען אין פוטער־מאנטלען מיט אראפהענגענדיקע ברי־ ליאנטן ני״סט מיד געווארן צו א&לאדירן און ארויסצורופן אן אויפהעי־ עמיל זאלאן נאך זײן פלאמענדיקער אויפמונטערנדיקער רעדע צו דעי יוגנט, אז זי דארף זײן דער אװאנגארד פאר אלע גערעסטיקײטס־אידעעל. און נאך זײן ווונדערבאי־ער װערטער־״טלאסט אין געריסט מיט די פראנ־ צויזײטע גענעי־אלן אןן קאי-יעריסטן (צו וועלסע, אגב, די מחבריפ פון לזטיק פאירעסענען אויך די רעגירונג און דאס פראנצויזי״טע געריסס פון יענער צײט). איך תזר איבער, מידארף גיתזט ארײנפאלן אין התפעלות׳ סיאיז גאנץ מעגלעך, אז דאס קילן זיך די דײט״טן אזוי-ארום זײער בלוב פאר אלע דורסגעלעבטע מפלות און חרפות, זאל מען זען, הײסט עס, אז אויך ער, דער איצטיקער צדיק און זיגער, האט אויך אמאל אונטערגעזינ־ דיקט מיט רלזעות און קליינלעסקײט. אבע־ סאראקטעריפטײנו איז עס געװאלטיק: צװיי גרויס־מאסטן פון דעם הײנטיקן אײדאפע טענהן זיך אויס. און דער פארװורף, װאס אײנער מאסט דעם אנדערן, איז: — דאס האסטו דאך גאיי באלײדיקט און דערנידעריקט די ײדן.. איז עפ נייסט באראקטער־׳פטײט? פ א ר ל־1 א ג 3. קלעצקיז -== י■ ערשט דערשינעז - לעװ טאלםטאי ה א ז א ה ו א קאװהאזער געשיכטע איבערזעבט םים 8 הקדםה םון בעל־םחשבות זװײטע אויםלאגע דורכגעזען דורך ז קאלמאנאװיטש פרײן 50 6 גילדו• בערלין איז ױנגבלוטיק און האפערדיק, די לזטאט *נזפרײזט ערגעץ־ װוהין מיט יי,יטע ליבטיקע ״נזייט. דאס איז אפ־קר די ױנגסטע *נזטאט אין דער װעלט (אויב גייכט רעסענען האלױװד און — תל־אביב). פא-יז איז לגבי בעי׳לין אן אפגעפארענעי זקן, אן עני־בטר. װאס ביי דער סענע האט מען *נזוין לאנג פאיװארפן מחמת איבערגעזעטיקטקײט — בא&ט מען עס געי־ן און קינדי־נו־רוסטיק אונטעי בײ דער ספרע און מ־קװיקט זיך דע־מיס, װײל מיאיז יינג, און ךעי־ •נזסע-ן איז נאבני״נזט גערונצלט. ע־־״דס נאך דא ני״נזס לאנג, ס״ה מיט א יאי* אסציק צוריק, האס זיך אויפן דאפ אויסגע״דפי־ײט א — גרויסעי זומפ. און נאך דא גארנײדס לאנג, נאבן געװינען דעס קײג מגט די פיאנצויזן אין זיבעציקסטן יאר, האס בעי־לין פאר פיאנצויזײד געדט גענומען בליען און װאקסן און רייסן זיך אין די הימלען ארײן. נאי מעננדדן האסן א קודצן זסרון. װען דאס רעדר האט זיך א דרײ געטון און;אבן לעצטן פא״דפילטן קריג דאיך• מען צודיקצאלן די פ־־אנצויזן דאפ. װאס מהאט בי• זײ מיט פופציק יאר צוריק צוגע״ד־־עבס — גלופט זיך טאקע ני״נזט... מיצארט. נאיי בגעװאלט, אן ה״דקי און פאי גי־ויס קדעמענייד. וואס מימוז דאס אפגע־דפא-טע און אנגע־ זאמלטע אפגעבן דעפ פײנט — איז מען געפאלן אויפן *נזסל: לאמיר סאט״ד דעי־װײל לעבן א גוטן טאג! און ם׳דערקענט ני״נזט מעי־ די הײנטיקע דײט־נזן. מ׳״דפארט ני״דט מעײ, מיקבצנט ני־נזט. נא• מייעבט מיט דעי ברײטעי־ האנט. אפטמאי מעי, װיפיל מיאיז בסה. און לוקסוס־לאקאלן װאקסן איבער נאסט. און אד־ מעטופ איז פול, סאט״ד איע קדאגן זיך אויפן װירט״דאפסס־קריזיס. און בעי־רין האס איאפגעסרענגט פון פאײז די דאי־ט *דוין לאנג אפגעװעלקטע מאנמאיסי־־סענסאציעס — נאקעםע פרויען מיט •דװאי׳צע מאסקעס אוי־ די אדיגן. מיװײזט עס,אײגנטלעך. ל*דם ״קונסט״, עו סאװונדעדן די *דײנ־ קײט פון גאטס בידעפענײדן, נאי־ א מאדנע זאך, די דאזיקע קונסט האט דעפ גי־עסס; עײפאלג בײ אלע קצבים, באנקירן און פתם ברויט־עסער... אבעײ די אמתע בערלינער סענסאציע פון דעם לעצסן װינטער זענען נײדס די מאנמא־סי־־פױיען, :אר גאײ עיעס אנדעי־״ד: א סעאטער־ *דטיק, װו אומדירעקט אגטפלעקט זיך דארט א *דטיק ײדי״דע טיאגעדיע אין דער װעלט, א פלאמענדיקע מאגיפעסטאציע תאר גערעסטיקײט. דאס •דטיק הײסט: ״די אפע־־ע דרײפוס״. און אפ־דר איז דאס אייך א מין נקטה־נעמען אין ־דונא, דעס בלוט־אויסזויגער, דעס פראנצויז, װאס איז מיט א יאײ דרײפיק צוריק גע״דטױיסלט געװארן און פאי־ורטײלט אן אומ״דולדיקן מענט״דן און *דיעי־ נײדט די גאנצע נאציע, צו װעל־ער עי־ געהע־ט? זאל זיין פון א קאזאק, אבי צוס לעבן. זאל מען נאדאי פא־טײדיקן ײדן, אבי *דטעמ&יען דעם פ־אנצדיז, אט דעם אויטנאגער, װאם האט געתזאפן דעפ יאנג־פלאן און ציט אי־ויפ דעם מא־ך פון די עצמות. עס קאן זײן, אז דאס איז די אמתע םיבה פון דעם ריזיקן ער־ פאלג, װאס דאס •דטיק האט אין בערלין, אן ערפאלג, װעלסן קײנער קען כײדט אײנבײסן און נײדט פא־טײט״דן. פין אײן זייט *דטײט דע־ טעאטעי־קעניג רײנהארדט מיט זײנע פילע טעאטעין, מיט זײגע געגיאלע ״סטא־ן״: פארענבערג, עליזאבעט בערגנעי און װער ני״דט? און פון דער אנדע־ע־ זײט — *דטײען צװײ בא״דײדענע ײדי״דע ױנג**לײט, װ**רסע כףינעי האט ביז איצט ני״דט געקענט: רײפי״ד און װערקצאג הײפן זיײ, זײ האבן דאס אנגע־דײבן ״די אפערע דרײפוס״ און גלײך גענומען בער־ לין מיט •דטורעס. מיידפילט עפ ״דוין לאנגע הד״דים; פון דעם א־בעטעײ טעאטעי ״פאלקס־בינע״ האט מען עם *דוין איבערגעטראגן אין דעם עלעגאנטן און רײסן לעפיכג־טעאטער, און דער דערפאלג *דטײגט. *דוין יא־ן״ פא־זיסעיט מען אין בערלין, האט א טעאטעד־״דטיק אזוי ני״דט גענוכען דעס עולס, װי ״די אפערע דרײפופ״. אין איך מוז מודה זײן, איך בין געזעפן אוי־ג דער פאר״דטעלונג און זיך געפילט געװאלטיק דערהויבן. עס איז גוט געמאסט. קײן ״שום גרויפע, טיפע קונסט, גיסער א סראניק פון די פאסירונגען אין יענער צײט, װאס האט אייך געהאט אויפגעטיײפלט דאס ײדײדע לעבן, א פארם