Literarishe bleter · 1930-03-07 · 10 (7.3.1930) · p. Seite 190

?יסעדיעד ישע בלסםסר נזס. 10;305) אײדאפע אןן פײ אונז נוטן אקטיאר, און ד$ם פובריקום קוטט ׳עוין. םיהאנדרט זיד װענ; א נוטן אקמיאר און א גוטער פיעסע. אקטיארן פעצט ני׳םט, װײי אײראפע האט נאך קײנמאל ני׳טט נעהאמ אזוי פיצ נוטע אקמיאר; װי איצמ. םיפעלט ניכער א נוטע פיעםע. דער ׳פרײבער האט זיך נאך אר־ז נישט אפנעװײנט פונם נאויבן אין דעם נם פון דער נרא־ טעםקע אדער מיםטעריע. כדי צו דערהערן, װאם םיאינטערעסירט אויך אן אמת דעם מענטש, װאם מיט פי און מאטערני׳ש ׳טמידט ער אוים זײן באװוםטזײן. דער ארטער ׳ם א ו פאד׳טט״ט דאם שוין פון ראננ, און דערי- בער איז ער דער רדאמאמורנ פון אונזער תקופה. זײנע דראמאטיעע װעחק צײכענען זיך ני׳פט אוים מיט קײן נײער פארם און נישט פיט קײן ספעציער טיפער נעדאנקאעכקײמ, נאר זײ בארירן שטענ- דיק די מאטױון, װאם אינטערעפירן אונז טיך. שאו דענקט מיט אונז אויפן קור, אדער בעםער נעזאנט, ער דענקט פאר אונז, און אין יעדער דראמע זײנער בארירט ער דאם פראברעם פון אמת און װי אזוי מידארױ פאר דעם אמת קעמפן. דעריבער איז שאו קײנפאר נישט ראננװייריק, כאטש םימאטערן אונז ׳שוין אביםר זײנע קונצ- מאכערישע פעטאדן פון צװיננען אונז זיך צו פארטיפן םיט דער הירח פון פאראדאקםן. אויב דאם טעאטער װיר באמת אויסהארטן די קאנקורענץ מיטן קינא. מוז עס װערן אינטערעפאנט. אינטערעםאנט נישט ארב םענםאציע, נאר אינטערעםאנט װי די פאריטיק. דאם טעאטער פוז אדועק אויפן נעביט פון פאריטיק, אויף א קראםי׳שן אופן באהאנדרען די אקטוערע טאנ-פראברעמען; דאם טעאטער מוז די נעזערשאפט- רעבע רײדנ׳צאפטן קינםטרעריש נעיטטארטיקן. אזוי-ארום קאנען די רײדניטאפטן דערהויבן װערן צום נעראננר פון עטישע כהות. אויב ראם װעט דערגרײכט װערן, װעט דאם טעאטער ענדרעך זיך ארויפ- ר״םן פון איר איזארירוננ, עם װעט אויפהערן צו זײן א שפיר פון דער רײכער בורזיטואזיע און דועט זיך אופקערן צו איר ארטער טרא- דיציע פון פארפירן דעם פענט׳גירעכן ״איך״. * אויב םיאיז פוסט אינם אײראפעישן טעאטער, איז נאך מער שטיר אין ײדײש;. און פיר זענען דאך דאם פארק, װאם האט אן אופנעה״ערע רײכקייט פון טיפן און אזא פאר׳שײתמיניקײט פון ׳פראברעפען. פיר זענען דאך ארץ כםדר דער שוץ-ראגער, װאב קעמפט פיט די פאריעם פון דער אםיפיראציע, און דער װאנרענ- דיקער טאבאר, װאם זוכט אויף דער װערט א בעםערע םפערע. װען אונזערע דראפאטורגן װארטן זיך דערהויבן צו אונזעדע פי־אברעפען, װארטן זײ דאך גע׳טאפן די אינטערעםאנטע דראפע צום באדויערן דר״ען פיר זיך ארץ ארום די ארטע אפנערעבטע ׳טוין פראברעמען, און רעריבער װערקט אונזער טעאטער א״דער עם האט נאך בכרר באװיזן ױננ צו זײן. אויפן פובריקום האבן מיר זיך ני׳טט װאם צו קראנן. אונזער פובריקום איז ראם רעבעדיקסטע און אינטענסױוסטע פובריקוס, װאס םיקאן נאר נעמארט זײן אין טעאטער אין אונזער יערער ׳טטעטערע זענען פאראן דראמאטי׳שע קר״זן, װאם האבן זײערע א״- נענע רעז׳טיםערן, װערכע רעזן גאנץ אפט, אויף זײער שטײגער. ־י קאמפריצירטםטע טעאמער-רערשײנוננען. מיר האבן א פרעיאדע נרענצנדיקע אקטיארן, װערכע האב; באפת ריב ראס מעאטער און זענען פעיק צו די נרעסטע קיבנית אמת, םיהאט זיך בײ אונז אײננעבירנערט דער קורט פאר ״םטארפ״• און אין די איצטיקע באדיננוננען איז טאקע שװער צונויםצוזאמרעז אלע באדײטנדיקע קינםטרערי׳שע כחות. איצטער פראװעט יע־ער אײנער שבת פאר זיך, און יעדער הארט זיך ביי זיין ישטענדע־ איך פײן אבער, אז די םיטואציע בײ אונז איז נאך נ׳יטב צום ערנםטן. מ־װארט באדארפט װאס שנערער צונויפרופן קײן װאי־ שע א קאנפערענץ פון אונזערע רראמאטורנן, אקטיארן, טעאכיער■ ארגאניזאציעס און רראפאטי׳שע קרײזן, כדי אנצוהײבן אן ארבעש פון פונדאמענט א;, אן ארבעט, װאם זאר ארומנעמען נישט :אר װארשע און די גערעםערע שטעס, גאר נאנץ פוירן. םיװארט אונז א נרויסע און פאראנטװאדטרעכע ארבעט, אכעי מיר מוזן זיך צו דער ארבעט נעםען װאם שנערער, אויב םיװײי-״קט אונז דער נורר פון דער ײדישער קורטור. ד״ד ם, קאנפער / קראקע טעאטעד איז סיאיז שטיר איצט בכרר ארום טעאטע־ םיהאבן אויפגעהערמ ד• אפאריקע דיסקופיעם, װכוחים און רײםענ־שן. דאש רוס־שע טעאטער הײבט זיך אן אופצוקערן צום אמאריקן נאטוראאיזם און דינט נעטרײ פא־ פראפאנאנךע-ציועקן. בעררין האט פאי־רוירן דעכ אפאריקן טעאטער-טעמפא און באננוננט זיך נאר ברויז מיט א״נצרנע גוטע פאר׳שטערוננען. בעררין איז דעפארארי- זירט און צעבארעװעט דורד די באריפטע טעאטער-פענטשן. עד׳טט נ־יטט ראננ א־ז די כענסאציע פון דער בעררינער פרעםע נעװעזן עריזאבעטא בערגנער און אט זי איז פרוצריננ ״קראנק נעװארן״, איבערנעריםן רעם קאנטראקט םיט א־ר דירעקציע און ניש־ט נעװארט װ״טער שפירן אין אי נ יערס פיעסע, װײר זי האט באקומען ז״ער א גוטע פי־אפאזיציע פון ראנדא;. דער דירעקטאר ראבערט קרײן האט צו איר גע־טיקט פ־אפעםארן, בדי פעםטצושפערן איר נעזונטפ- צו׳טטאנד, אבער עריזאבעטא בעי־ננעד האט די פראפעסארן ני׳טט צונעראזט צו זיך, װײר זי איז נעװעזן יטטארק קראנק, און איר רפואה איז געװעזן ד■ קארעםפאנרענץ כיטן ראנדאנער א־פפרע- םאריא. אין רער זערבעד צ״ט האט פען אין בעררין אויסנעש־טערט א באנאר׳ע זאך פון אן אפער״קאנער או־טאר א. נ. ״די נאם״, װו ס־זענען או־פנעטרעטן א י־״ באדײטנדיקע איט׳ארן און צװישן ז״ אויך אינזעי־ באי־אטאװ. א5פרעד קערי האט זיך װענן דער איצטיקער בעררינער ט־עאטער-גאנגרענע אויכנערריקט: ״םיא־ז א שאנד װי אזוי מישפירט איצט טעאטער א׳ן בערר־ן״. אדער ענדרעך די נעשיכטע פיט אונזער נראנאװםקין, װעמען ריינהארד האט במ׳טך פ־ן ראנגע חד׳שים נעצארט א ־ט״נע פענםיע, אז ער זאר נארני׳שי־ טון און ער האט מיט נעדיכטן נעמוזט פאד ז־ר אויפקעמפן עפעס אן ארבעט. איצט־ער האט מ. רײנהארד יגעמוזט א״נג״ן רערויף, או א. גראנאװםקי זאר א־נםצעניזירן און או־ם־ט־טערן ״ד־ פחרוקה ארום םערז׳טאנט גר־יטא״ פון ארנארד צװייג. — װעגן פאר־ז אין ראנדאן איז נישטא װאם צו רעח, און רוים קאן פען דא בכרר נ־׳טט רעכענען. פ־ט א״ן װארט: םיאיז איצט שטיר ארום טעאטער אין איי- ראפע. אפאר האבן זיך געהערט פארש״דענע ראזונגען, פיהאט אפאר געקעמפט צװי־טן זיך, — איך זאג אמאר, הנם אין דער אמתן איז עם נעװעזן קוים פיט עט־רעכע יאר צוריק. מעיעדכארד האט פי־אפאנ־רט די נויטװענד־ק״ט פון ב־א- כעפיזירן ראם טעאטער, אי־ז פיפקאטאר האט איז בעררין געפרװוט יעאריזירן זיין ט־רוים װעגן רער עפיש-רעװארי־צ־אנעי־ער דראמע. מיהאט געהארט;, אז די נ־טמה פונם טעאטער איז דער רעזשיםעד מיהאט פונם רעזשיםער נעמאכט רעם א״נצ־קן א״בערהאר פונם טעאטער פיהאט א־ם איבערנעגעבן די נאנצע ריקטאטור, מיהאט אים דעירויבט צו טון מ־טן מחבר, װאם זיין הארץ האט נאי געגרוםט און דעם אקט־אר אויםצונוצן פריי פאר זײנע צ־רן אנרעדע האבן באתויפטעט: נאד ד־ ני־אטעםקע קען אפראטע- װען ראם טעאטעח נ־ט אונז נאר רי נראט־עםקע, װײר די װירק- רעבק״ט א־ז צו ראנגי־ו״ריק און מידארר זי פון אינעװײניק אויפ- ר״םן. מיר קאנען נא־ קאנםומירן רי רעפארמירטע װירקרעכק״ט, צו דער נעװײנרעכער, טאגטענרעכער האבן מיר ־טוין פאדרוירן דעם אפעטיט. און אנרעי־ע װירע־ האבן באהויפטעט: נאר די פיםטעריעי ד־ פיפטעריע. ־ואם קניפט ז־ך אן ר־ םאמע אנחויבן פונם טעאטער װעט אונז נעבן דעם אמתן תוך פון דער דדאמע. װאם איז א״ננטרעך רער קא:•׳' פונם מענט־ש פיט זיין ־ט־קזאר. דער נאטוראריזם האט זיך איבעתערעבט, רער פםיבאראנ־זם איז א״ך אװעק און צו דער פארטעמפטעי- עמפפ־נדרעכק״מ קאן נאד ׳־ערן די מיסטעריע א־צטער אבע־ א־ז שטיר נעװארן מיהאט זיך א־בערצײנט, אז דאם דעפאי־םירן ד־ װ־רקרעכקײט װעט פוגם טעאטער פארטר״בן די רעשמ פובריקום. און די נרויע טאנטענרעכע װירקרעכקײמ האט אין זיך א מי- פע מיםטעריע. אויב םיװעט קומען דער דיכטעד און אויף איר א קוק-טון מיט די או־נן פון אײביקער בענקשאפט. די שװערע םיטואציע פונם פאדערנעם טעאטער האט אויך איר גומע זײט, װײר זי האט באװיזן, אז םיקאן ק״ן רײד נישט זײן װענן א טעאטער-קריזים. ניט אונז נאר א נוטע פ־עםע און א