Literarishe bleter · 1930-03-07 · 10 (7.3.1930) · p. [Seite]

שסןןרבעגעם םעטער י׳טטיה דור$ר). פוז ב. כהן איז ארײנגעקופען נחסיה חײון, ״סםר עוז?אאהים׳' (בעראין 1713). באזונדערם גרוים א־ז די צאצ ביכער, װאם זײנעז אנגעקוסעז םון אסעריקע. םיר כאפז דןן אדוים :אר אײגיקע פוז די װיכמיקססע זאכן: ם. שטײנשנײדער, די העברעושע איבערזעצונגעז פוז מיטא. עצטער, (םתנה םיז רעם אםאפסײצ), 7 בענר שװײצערי׳עער איי־ יאטיקאז (סתנה פון פ׳ ױדא יאםע), האםפירנער, ביבאייש־תאםודי־ שעם װערטערבוד, עטצעכע טײצז םון רוםישן אקאדעם־שן װערי פערבוד, (י. א. יאםע), דער 46טער באנר םוז דער בארימטער ענציקצאםעדיע פוז ערש ׳ אוגד נרובער םיטן ארטיקא ״ױדעז״ אין ״ײרישע דרוקערײעזי' (מתגה םוז ם׳ י. צ. בהן), 9 בענר םון דער ״יעװרעיםקאיא ביבציאטעקאי' (טתגה םוז א. הארקאװי); ביז איצט האט די ביבציאטעק פארםאגט נאר 4 בענר, אוז איצט םיט דער טתנה האמ זי א פוצז קאםפצעקט. א נרויםע צאצ ביכער איז פאי־ שײרענע שפראכן, ארויםנענוםעז םוז זײז ביבצואטעק, האט אפנע• נעבן ם׳ ד״ר י. שאצקי; י. אפאטאשו האט אפנענעבז אצע ביכער םון זײז ביבציאטער, װאס ער האט באנ־צט צוציב זײז ראםאז ״פויצישע װעצדער״. חו*ז די אצע, זײגעז צװישז די אטעדיקאנער ביכער מאראז עטצעכע הונרערט בעגר יײדישע ביכער םון אםעריי קאנער אויםנאבעם, צװישן זײ אזעצכע, צםשצ, װי 15 בענר ג. בראנ• דעםעם װערק. ד׳׳ר טײקעצ קאהן האט נעשעגקט אז עקזעםפצאר פיז זײז עננצישעד א״םנאבע פוז י. באװשאװערם צידער. די אצע זאםצונגעז פאד דעם אדכיװ און דער ביבציאטעק איז אםעריקע האט באזארנט דער נױ־יארקער זאטצער־קרײז בראש םיט ם׳ ש. מענדעצםאז אח דער שיקאנער צװײנ פוז דער אמערי־ קאנער צאנד־ארנאניזאציע, באזונדערם פ׳ צ. מ. שטײז. יי צעצמע באריכטז טעצח װעגז נײ-צונעקוםענע נרעםערע קאצעקציעם. אין דער ביבציאטעק נוםא נײט אז אינטענםיװע ארבעט פון ארידענעז אוז קאטאצאנ־רז די ניי׳ אײננענאנגענע ביכער. פ>} קסיכילע-אױכנאבע פון םפר ,דמחת הנפיצ״ ם׳ םאקס נ. טײזעצ, דער באװוסטער נױ־יארקער פארצעגער, האט אװעקנענעבן דעם ײװא א מהנה אויף צו פאדקויפז א נרעםערע צאצ עקזעםפצארן םון זײז אויםנאבע, דעם ספד ״שטחת הנפש־׳,׳ ײדישע צידער טיטן נאטז פון אצחנן קירכהז, פאטאנראפישער איבערדרוק פח רער אײנציקער אויסנאבע, װאס האט ערשײנט איז פױרדא 1727, טיט א קוצטור־היםפארישז ארײנםיר םון ד״ר י. שאצקי. דאם בוד א׳יז שײז אורויסנענעבז, נעבונדן אוז א־ז א שײרצ. םעז ק>(ז די ביכער קרינז צו קויפז אח םעקרעט*4־־אט םון ײװא. עטנאגראפישע קאמיםיע ימים־טובים-בוך די עסנאנראפישע קאטיסיע האט אויזי א־ר צעצטער זיצוננ באשצאםז צוצוטרעטז ארויםצונעבן רעם ערשמז באנד עט־״אנרא־ םישע שריםטן: ״ייטים־טובים בור״. איז דעם דאז־קז באנד װעצן ארײננײז די באשרײבוננעז םון יטים־טובים, מנדוג־ם, פודיס־שפ־צן, ביצדער םז ׳יםים־טובים־נעבעקםז, אוז אויר טעשױת, צ־דער איז אצע אנדערע פאצקצאריסם־שע םאטעריאצז, װאס ד>(בז א שײכות מ־ט רי ײדישע יט־ם־טיב־ם — ט־יט אײן װארפ אצץ פיז װערט, װאם איז װענז דעם עניז צונויפנעזאפצט נעװאךן םאר די םיר יאר צײט פון אונרזערע א־בערנענעבענע פרײנד פוז אצע עקז װעצט. שריפט װיצנע 866/67ו, 1872 (קאפםצעט), המעורר, חודש־שריםט צאנדאן, אײנציקע נוםערן, השצח, חודשישריפמ, הת׳ורן, התקוםה, פערטצ״יארשריפט, 19 בענד (מתנה פון י. אפאטאשון•, עננציש־. נוםערן פון די וזאכנשריפםן דהי אמעריקען דזשויש קראניקצ און דהי אםעריקען היברו, םון פערטצ״יארשריםט דזשויש קװארטערצי רעװױ, 1920/21, 1921/22 און נאן־; רוסיש: חאםכאד, םאנאט• שריפט 1881, 1883 אאזױו, טײצװײז גאנצע קאםפצעקטן (םתנה םון א. הארקאװי), א קארפצעקט פון דער נראנצייזישער חודש שריםט ארשיװ איזדאעציט דע םראנס 1842 (טחנה םון א. האר• קאװי). א גרעםןןרע זאמצוננ פון םאציאציםטישע און אנארכים־ סישע צײטשריםטז אוז בראשודן האט געשעגקט ב. םײנענבוים, װעצכער חאט אויר איבערנעבז םאר דעם םאנוסקדיפםן־אפטײצ םון ײװא א העברעישן כתב־יד םון זײז זײדן, א דײז איז װארשע. רער אםטראװער קודלה-ארכױו^אץ ײװאי די קאצישער נרופע פרײנד חאט צונעשיקט איז אינסטיטוט רעם ארכיװ םון דער אטאציקער דײטש־ײדישער םיגאגאנז־נעטײנדע אין רער שטאט אסטראװע, פויזנער קאנט. דער ארכיװ נעטט אהום די יארן םון 1817 בייזן םוף םון דער טצחטה, װעז טיטז אי־ בערנאננ פון פויזנער קאנט צו פויצז אייז די אצטע קהיצה בטצ נע־ װארן. דער ארכי׳װ האצס איז זיד א רײכן מאטעריאצ, װאם צו־ט אים קאז סען זיר שאםז א ביצד םוז צעבן םו.ן א קצײנער ײדישער קהיצה איז משד םון 19סן יארהונדעדט םיט זײנע ראדיקאצע שינוײם ׳איז צעכז פוז די ײח, װאם האבז זיד נעםונעז אוגטער םערב־אײראפעישער השפעה. איז או־כיװ נעפינעז דר ראקוטענטז װענן די פרױויצעגיעס פון רי ײח, װענן די הכנםות םון דער קהיצה (שטײערן, נדבות םוז עצױת אאז״װ), װענן באשטיטוננעז פון רבנים, חזנים, שטשים, װענז װאצז םון גבאים, װענז דער ײרישער עצעטענטאר־ביצדוננ אאז״װ אאז׳יװ. ס׳זײנעז אויד פאראז קאט־ פצעקטז פוז די רענירוננם־ארנאנעז םון פרײסן (איז רײטש) און םון פויזגער קאנט (פויציש און דײםש), אננעוציבו םח יאר 1817 און װײמער. ׳־׳•"••־--־■ר״׳־׳־ײ״׳חק די איצט׳קע ײרישע קהיצה, װאס איז םון דאם נײ אױםגע־ בויט נעװארן גואכדעם װי די דײטשע ײדז זײנעז אװעק, .האט סימ• נעהאצםז די קאצישער ײװא־םרײנר אריבערשיקז דעם ארכיװ צום ״װא. עם קוםט געװים רי אצע, װ׳אס האבז זיד מיט דעם םטםצ נע־ װעז, א ײשר כוח פון ײדישז היםטאריקער. צאמיר האםז, אז עס װעט אפנציקז אפצוראמעװעז די ארכױח אויד פון אנדערע קצײנע קהיצות, װאם נעפינעז זיר איז זעצביקז מצב וױ די ר,היי>ײ• י־י/ אםטראװע. ביבליאטעק אויך די ביבציאטעק איז םאר דער באריכט־צײט היפש בא־ רײכערט געװ׳או־ז םיט נײע װערק. חוץ דער רענוצער צוקוםענדיקער נײער צ־טעראםור, װאס װערט םון די םארצאנן צונעשיקט ציו רע־ גיסטריח איז דער ביבציאנראםישער צענטראצע, האם די ביבציא־ טעק נעקראנז פײנע ביכערנעשאנקעז. פ׳ א. זײנםעצד (קדאקע) האט װידעדאמאצ צונעשיקט װערםיקע זאכז, צװישן זײ דאם נרוי־ םע צװײבענדיקע זאםצביר: ״ח ױדעז אונד ױדעז־נעםײנרעז םעה־ רענם איז פארנאננענהײט אוגד נעגענװארט״ (רײטש, בריז 1929). ס. פצאקסעד האט געשענקט צװײ ״ױסיםונם״ (1766 אוז 1806). 3• קצעצקיז האט צונעשיקט א נרעסערע צאצ העברעישע אוז ײרישע ב־כער סון דער השכצה־צײט (םון דער ביבציאטעק פון זײז םאר־