Literarishe bleter · 1930-03-07 · 10 (7.3.1930) · p. Seite 184

4?'טטר8רישס בלסטסר נזם. 10 (305) זײט 184 די ״דייוק״-בית-הדדר׳ע-סביבה איז נעענטער, אײגענער, ײדישעי װי דאס כוזרח-צעאסן-געבן פון דער ביבלישער םביבה. װ״< די ביבא איז דאך םוף-כא-םור פארחדרס נעװארן, פארײדישט געװארן אין צויף פון סויזנסער ״דן. און די אורביגדער און אורגעשטארטן ״אפ-;ערײניקס״ פון דעם ״נגות״-יםטױב זענען װיגד-שבסינושע, נישט־ ײדישע. די רעפערטואר-זוכעני׳טן פון ״הביםה״ זענען אגץ שװערע, ג״דנפוגע כאנוגינם, איבערװאנרגוננען פון א געבעדיקן קאגעקטיװ, װאם װיג זיך ארויםאנטפגעקן נויט אן אײגענעם יידישן פרצוף, װאם װיג דורך די אגע פריעדדיקע און איצטיקע װעגטן און תקופות זיך באװ״זן אין א ״די׳םער פארם און געשטאגט. עם איז זײער א װיכטיקע אויפנאבע אדורכצויםטודירן אם די קורצע אבעד ז״ער אינטערעםאנטע געבנםנעיםיכטע פון דער 10- יאריקער ״הבינ׳ה״-ארבעט פון אט רעם ׳םטאנדפונקט. און ני׳נזט נאר פון פ־עםע צו פיעםע, נאר אויך פון אײן אקט צום צװײטן, און פח א״ן פצענע צו רער אנרערעד, אפטנ׳אג פון א״ן קעד צום צװייטן. און עס איז נעװען קינריים, נאריש, װען די אדץ-י׳םדאג-פא- טד־אטן פון ״כתו- בים״-הדד האבן אזוי ג״כט און ג״כטזיניק פאדגאננט פון דער ״הב־נוה״, װאם איז טיט טויזנטעד פע־ דעם,;י׳נזט געקוקט אויף איר העברעייע- ־םפדאך, פאדבונדן םיט א ײדישער טויזנט - יאריקער ״נגות״-קוגטור: ״גיט קאפרייעו--עי =ארק אונז אײנענע פדא- דוקציען אײגענע גאנד - פראדוקציע״ן און אינטערע- סאנם: אין נ׳אםקװע האבן ד־ ״הביכוה״ - אד- טיפטן ארויפנע׳םגאנן און ב״ן רעם חורבן- פ״ער און נעװײ;. און אין ירויצזגים — דעם קגיינשטעטג- ריקן ״אוצר״-׳עפיג יעם ״נהותי׳צ- ׳נזטײגער כי״- ׳םיגום - עגיכם. אפיער איז דא נעװען א נאטיררעכעד אוים- דרוק פון ז״ער בענק- ׳םאפט אין ארץ- ״נגות״, װי עם איז נעװען אטאג בײ ז״ אין : צו דער חורבן-טראנעדיע. ־טפעטער ט׳םנה און תיטוד, און אין תג״וד — הגכה און אגרה. און יאר א תהוטען צװי׳ען רעם רטביטם ״טודה נבוכים״ און זײן ״טיםנה תורה״, צװייםן רי יהורה הגויפ ״םפר הכוזרי״ און זיין דיכ- טונג, רערנאד קוטען קבגה און הקירה, די חםידות שבעג־פת און די הםירות ׳םבבתב און אזוי װייטער און װײטער קעגנזײטיקע און פאד- ׳םײרנאדטיקע היםפעות, אײגענע און זײטיקע פגאנטערני׳ם-ן, אײננם און פדעטרפ. און נאך רעם אגעטען — װאם איז כוף-כג-פוף עכט-ײדי׳םם. א־נאני׳םם, א״גנם, און ני־םט גענוטענם פון פדעטד, נעבארגטם? יםװע־ א-ז רעריבער רעם ײד״םן טעאטעד, װאם װיג ־םאפן א״גענעם םטיג, א״גענע כאװענוננען אין פארטען, און װאם װיג פון פאר׳ם־־רענעם א-נהאגט און יםטאז אויפאפן נ״ע אייגענע קינפט- יער״םע װעדט;. נאך יםװעדער איז דער װעג פון רעם העבדעי׳םן טע- אטעד ״אם רו־ט ז״ן נאטיררעיע־ אנטי-״גרות״םער״ קאנצעפציע רא-ז עד פאײײקענע;, פא־ב״ג״ן גאנצע דורות פון אננעזאטיטע ׳םט״גע־ - א׳צ־ות ״זאט פיען דיכ״ עק- רע- אקט — אוי ט״םן״ םטעד פא־צ-ו״פרוננ אויפן ביה־הקברות י׳םדאג צו די יידן אין טאםקװע די בענק׳םאפי דער ״אוצד״ איז אננע׳םריבן דורך ׳םגום-עגיכטען איז 1907, אויפנעפידט איז די קאטעדיע אויף דער בינע צום ער׳םטן טאג אין זםסז ןבײ טארים יםװארצן אין נױ-יארקער קונסט-טעאטער), און ראן װערט זי אויך פארעפנטגעכט אין דרוק דורך י. ב. בערקאװיט׳ם־ן אין נױ-יארקער ״צוקונפט״. אויף אט דעד פיעםע האט שיגום-עגיכם בשעתו נעגײנט נרויםע האפענונגען. א־ן א בריװ צו ־. ד בערקאװיט׳ם פון ז׳םענעװע דעם 10 נאװעטבער זססנ ׳םר״בט ער; .און דיר זאנ איך מיט אן אטת, אז םיר איז געאוננען צו טאכן א נעריכט (טטעמים), װאם אזעגכעם איז נאך נישט גע׳םטעגט געװארן אויף דער ײדישער בינע, װי דו װעםט זיך, אם ירצה ה׳םם, אג־י; איבערצײגן, אז דו װעםט באקוטען און -י1 געררען א :אציררע־ כע יעאקציע און אױך א נאטיררעכעד דריטער אקט — פ־אצעם פון ײעאן זיך באהעפטן אן רעם אטאר, פון וואנעט ט״םעפט הױת און זאפט א־ן קראפט פאד א־צט־קע טרויטען. ב״ רעם חורבן פון בית און די קראנעיקע איכהם איז רעד העברע״ם געווען ראך אויפן ארט. ׳םו•; אין ״הר־בוק״ האט זיך געפיגט צעצווײטקײט, די איטנאטירגעכ- ק״ט. איז ראך רי גאנצע ריבוק-טיפטעריע או־פגעװאקפן אויף דער ׳םוים פון די צע־ט׳געכקײטן פון טאטע-ײר״ם. און אויך דער בית- הטררים טיט רי בט׳גנים, און רער ײדייםער הקרים און די רב״םע יםטוב —• די ארע רריי אקטן פון דעם ״הביטה״-״דיבוק״. און ווי- דער איז נעקוטען א פרווו — רער ״ביבג״םער״ אנגעצויגענער טעאטדאר״םע־ ״חגום-יעקב״, און רעדנאך רער טיט׳גאגמער״םער ״הנורם״. טםתטא האבן רי, װאם האבן ארויפנעבדאכט רעם ״חגום- יעקב״, געװאגט דורך איפ רערנענטעדן רעם העברעי״םן טעאטער צו ז״ן א״גנטרעבן טקוד. אבעד גראר אױ אט דער ״אײנענעױ׳ ״חגום- יעקב״ אי־וים רי םאטע פי־עטרםטע און װ״טםטע אויפ־רונג. װײג