Literarishe bleter · 1930-03-07 · 10 (7.3.1930) · p. Seite 183

4 זײס 183 לייססר^רישס 3.?עסעד ב<ס. 10 (308) 7 לעבן דיר בײ דײנעב װינעצע זע איך עפעם װונדער-שײן; ראס איז, קינר, דײן גילדן צינע?ע ד״נע האפנונג אאײן. יארן לויפן דיר אנמקענן דיך צו באנריסן און צו זען; װאס זײ טראגן םון דײנעטװענז װ״סט נאר אײן נאס אלײן... נאטיאבער װײזט אי״ן אן אין זיינע טע״ואר;, אז ער האט טיט ז״נע יידי׳סע לידעד ״נעהאט ערפאלנ און געהאלפן אויפקלערן דעס פאלק״; נאר דרוקן זײנע זאכן האט עד קײן ה׳סק נייסט גע- האט, או; דאם ני׳סט אויס טאטעריעלע םניעות, נאר פיטוט װײל ער האט זיך נעיסעטט ארויםטרעטן פאר דער עפנטולעכקײט אלם ״ז׳צארנאן״-׳צרײבער. װענן דעם דעי־צ״לט נ׳יט נאױוער פ׳טטור״ א. צעדערבוים אין ״קול ניב׳טר״ (י)<)18, 155), בעת ער װייזט אן, אז נאטלאבער איז נאך צוריק מיט 30 יאר געװען באקאנט ״אלם פאלקם-דיכטער אים זיטארנאך. ״נאר אין יענער צייט — איז צעדערבוים טוםיף — אױ דעם ניהבר נייטט אננעיטטאנען צו דרוקן זײנע ליעדער און געד־כטע, אלם העברעאייצער טחבר פלוצים אראב- פאלען אויף פראםט ײדי׳פ״ ער׳צט ז״ט די זעכציקער יארן, װען עם איז גע־םאפן נעװארן א ײדי׳טע פרעםע, האט נאטלאבער פון צײט צו צייט אננעפאנגען צו דרוקן זײנע ײדישע זאכן. (םוף קומט) ערנםט צו הומאריםטישען זאטעע נעשיהעט דא ׳&טופענװײזע דאם ער קוים צו בעטערקען איזט..."8). נאך נאר אין די ױננע יארן האט נאטלאבער זיך ״פאן דיעזער נעמײנען דירנע פערלאקקען ליעם״, און האט אננעפאננען צו שרײבן לידער אין ײדיש. נאטלאבער דערצײלט אין זײנע טעטוארן, אז דאם האט עם אים סענדל לעפין מיט זײן יידישער ביבל-איבער- זעצוננ ״נענעבן רעם שטוים צו רעדן צום פאלק אויף ז״ן א״נענער שפראך״. די דאזיקע לידער ז״נע האבן אים נעשאפן נישט נאר ״האם רעם אונגעבילדעטען הויפענם״סן, נ״ערט אויך אן אוטנע- הײערע פאפולאריטעט. עם איז כמעט נישט נעװען קײן אײן ״דיש הויז אין װאלין, װו מע זאל נישט זינגען און ריעקלאםירן גאטלאבערם לידעך דער שרײבער פון די דאזיקע צײלן, אויך א װאלינער, נערענקט נאך פון די קינדער-יארן, װי טע פלענט זינגען טיט א הארציקן נינון גאטלאבערם א ״װינ-ליד״, און עס זענען טיר נאך פארבליבן אין זכרון צװ״ םטראפן אוים דעם דאזיקן ליך 8) ײ״טער רעדם גאםראבער אין דעם ברױו װעגן דעם אינהאדט פון זײנעם א העברע״ם װערק און דאם געהערם ׳בוין ניזום *ו אונזער ענין. װעגן ײאס פאר א געדיכם אויס 40 זעקםפערזיקע פטראפן גאם־ לאבער רעדם דא אין ציםירטן בריװ, איז שװער *ו םרעפן. 0) דער האם איז טאקע געװען זייער גרויס. גאםדאבערפ נאטען איז אין װאיין ניגעתו געײען דער פימבאד פון אפיקורםות. דער יכר״בער פון די דאזיקע צײלן געדענקם נאך פון די קינדערםע יארן, װי אין די ״דישע קרייזן פלעג ז״ן א זידל-װארט: דו אפיקורם, דו אלף בית גיםל1 (די ראשי תיבות פון אברהפ בער גאטלאבער). נ ״ ע / ע ײ ז י 7 / ״ א ד ׳8 ןן שלום עליכמס ״האוצד״ פײ דעד ״הפיםה״ ״ה א ו זו ר״ טראגיקאמעדיע אין דריי אקםן פון שלום־עליכם, — איבערגעזעצם י. ד. בערקאוויטש. רעזשי — א. ד י ק ׳, םוזיק ש. ראזאװסקי, דעקאראזויעפ און קאםםיומען — א■ אלתנני, סצענישער לייםער — י. רובינשםיין, מוזיקאלישער ליי־ טער — פארםהויז רענםיכי. דאס פראבלעם פונם עצם און סהות פון דעם אר׳ן-ישראלדיקן שאפן און זײנע באצױננען און צוזאטענהאנגען מיט דעם ײדישן שאפן בבלל. דאם איז זײער א װיכטיקע, עיקידיקע און ערנםטע פדאנע. װ״ל דערטיט װעלן אויפנעקלערט און באיםטימט װערן די כאראק- טער-שטריכן און א״ננארטיקײטן פון דער אטאליקער, הײנמצײטי- קער און צוקונפטיקער יידישער קונםט. מען האט שוין זײער פיל טאל נעפרוװט באצ״כענען דעם באראקטער, םטיל, פארמען פון דעם ײדישן שאפן, און אויף דעם םמך אנצײכענען די װענן פון זײן ײײטערדיקער אנטװיקלונג. מען האט אין פארשײדענע טאטענטן באשטימט פארשײרענע קינסטלער פאר די אטתדיקםטע, קרארםטע אויםדרוקער פון דעם ײדישן אײננ- ארט און נעטאכט זיי פאר די טוםטערן, לויט װעלכע טידארף װיי־ טער שיאפן, פראדוצירן. מיר האבן דאך שוין געהאט בײ אונז ליט- װישיע םטיל און פארם, כאראקטער און מהות, און אויך װאלינישע, פוילישע. און איצט קומט שױין צו בײ אונז צפון-אטעריקאנישע, דרום-אטעריקאנישע און אזוי װײטער און װײטעך און דערצו לעבט דאך די ײדישע נאציע אן אוטנארמאלן, אוטנאטירלעכן לעבן. ני׳םט ק״ן לעבן פון טריט-בײ-טריט, נישט קײן פאטעלעכער אנװוקם פון שיכט אויף שיכט, נאר כםדר טשונה-װילדע, קאפריזע קפיצת-הדרכן פון לאנד צו לאנך פון מזרח צו מערב, פון טערב קיין צפון, פון צפון קײן דרום. האבן מיר דאך נעהאט אין אונזער ײדישער ריכטערי- שער, דענקערישער, שאפערישער נעשיכטע אן אראבישע, שפאנישע, אײראפעישע, — און פון דער אײראעפישער—איטאליענישע, דײ- טשישע, רוסישע, פוילישע תקזפות. אזן אט די אלע װאנלענישן און איבערװאנדלוננען שנײדן זיך ארײן אין דעם ײדישן ארגאניזם, שטראסען ארײן אין דעם ײדישן בלוט. איז די ביבל דאם עכט-ײדי- שע? און װעלכע עלעטענטן בעיקר אין דעם תנ״ח־ אין דער ביבל נופא האבן טיר דאך אזוי םיל פארשײדנארטיקײמ;, פתירות, װי- דעראנאנר;, און אפטמאל אי1 יעדן ספר און אין יעדן קאפיטל. און סינעמען אנטייל: לוי מאזגאװאיער — — — — — — ב. טשעמערינםקי בת-יסכע, זיין פרוי-נחטה װיניאר אםתרל, זיין םאבטער-פאני ליוביטש בעני בען, בת־עבעם פלימעניק-א. וויניאר זעדדע, * דינםט ביי די סאזגאװאיער-תטר ראבינם יידל חלפן--י. בערטאנאװ איציקל, זיין יינגל —-חנהלע ניםי, דער גבאי פון דער קאלםער •#ול — — — בן-חיים פייגע לאה, ז״ן ײייב-א. טעסקין ל״זער װאלף, דער קגב-ש. פינקעל יםמעון אלי, דער יגנ״דער —-ך קליאטשקין אפרים לאקורדא-א. באראיש עלקע, די אלסנה-ט. ױדילעװיטש האליזײעשקע, יעי נאיאדאװאי-טנחם גנעםין אברהסל דער מלמד-ט. בן-ימיני אריה דער קברן-צבי פרידליאנד צוריק מימ עטלעכע חדשים האבן די ״דישע צײטוננען גע- בראכט א באריבט װעגן א אינטערעםאנטן דיםקוםיע-אװנט, װאם איז פארגעקומען אין בערלין מכח דעם מהות פונם איצטיקן העב- רעישן טעאטעד און װענן רי װײטערדיקע װעגן, אויף װעלכע דאס טעאטער דארף נײן. פארשײדענע דיכמער-דענקער האבן ארויסנזאנט פארשײדנע אינטערעםאנמע נעדאנקען װעגן דעם כאראקטער פון דעם ״הביטה״-טעאטעך װאם ארבעט און שאפט איצט אין ארץ- ישראל. מיר האבן נעהאט נאר א קורצן, אויבנאויפיקן איבערזיכמ פון אט דער אינטערעםאנטער דיםקוסיע, און מיר װײםן נישט גענוי װענן די אלע פראבלעטע;, װעלכע זענען דארט בארירט נעװארן. א״נם, דוכט םיך האט טען דארט נישט באהאנדלט — דאס איז