Literarishe bleter · 1930-02-28 · 9 (28.2.1930) · p. Seite 167

זײם 67/?'םזזרזזרישע ב?זזםזזר נזס. 9 (304) * אשר, האב איך איפ נעםרעגצ, ״פאר נאט האב א׳ך נזורא״, פאר נאט אין היפצ, האט ער געענטפערמ און געראכט. אבער אז מיעט דיך הרנענען, איטר־ כעכעבע, װאם װעסטו דעכואילט זאנן, האץ ״דעטארט װעט טײן נ׳נזטה אויך אויבן גאט. יא, יא, װײל נאט איז אײביק, און איך װע? אויך לעבן א״ביק, אין נן־עדן״, האט ער גע- זאגט און װידער געלאכט. איאקזעע, נאנן טויט? יא, נאכן טויט. הערז׳טע, טנחם, װאם א־ך האב א״ננם געטון. נ״ א־ך ט־ר אזוי נעכטן ב״נאכט אין פעצד, טרעך איך טיר א פאר פון אונזערע זער- נערהעךי א פאטראל הײדאטאקעם. קוטט, זאג איך, קינדערלעך, װעה איך א״ך װײזן א ײד, אט דארט אונטער דער אפנעכרענטער טיר, װוינט א ״ד ט־ט א טאכטער, כעבעכע, א דז־עװקע א יכ״נע כיה. ער האט ריב צו מענהן, דער ײד, צו רעדן יטרעבטם אויך אונזערע טענט־פן די געציטטע. קומט, ייננרעך װוירע, װעאן ט־ר אים אפט־ון א יעפיצר, דעם ״ר. זענען מיר נעגאננען אזוי און ט־ר האכן ז־• טאקע געכאפט. א־טרן טימ דער פ־אכט־ער צום עד׳טט האבן די זער- נעררעך די טויד, פאריעטייסטו טעך, צערייגטי כעכעבע, דו װײםט־ יטוין, װאם כ׳טײן... ןמיכארקעם א־יגר פ־נטרט ט־ט ז־נדיקער אנ- צוהערענ־יט־), דעדנאך האט טען דעם ״ר דעדתרגעט־, טיט ד־ קארבעם פון ד־ ביקםן, דערהרנעט אויך טויט־. אט אװי, א״נס און צװײ, טראך טררראך און פארטיק. ער רינט ־עו־;. נו, װאםז־עע א־ז דאם טיין עםק, מנחם, הע? זאנ דו אריין. םיאױ א ריכטיקע נאכט, דער יטניי איז װייפ־ די רבנה ׳ט־״נט. איך טו א קוק, דעד ייד ראכט.. װעםט נרויבן? אז׳ט כיהאכ טיך דער־טראקן און יטוין נעװארט ־ט־רײען נעװארט. ראם ברומיקע טויר איז נעװענדט צום היטר און — םיראכט. טו איך טיך א צרם איבער, האםפאדי פאטירו. דאם מויר ראכט װייטער װער איך ׳טוין בייז, סיקאבט א־ן ט־ר ־עי כעס, א יטא טא טאז׳טע בוטע, הע? און פרוצים דערנעגטערט זיך טיבארקע גא־ נאענט צו טנהטע;, בייגט דעם קאפ, רוקט אונטער גאנ־ז נאענט זיין קרום- ־טפ־צ־ק, ׳טטעכיק-באװאקםן טאדדערע צו טנחטם פנים. א״ן איינר א־ז ב״ א־ם צוגעקװעט׳טט, נרייך ער ײארט זיך נעצירט טיט א ביקם און דאס אנרערע װ־נקט גיפטיק צע׳טטײכרט. טיט־ ׳טיפען טויר־װינקר, זייער ׳צטיר, נר״ך עד ײארט א־ינגעדו־טט א כוד א־ן אויער, זאנט ע,־: -- דערנאך האט טען א־ם ארויםגעריסן ד־ צונג פונם טויי• א׳טרן... נא, ייד, האט טען אים נעזאנט, װעםט יטוין נייטט ראכן טער . הע? ײייםט, װעד םיהאט א־ם דאם געטון? זאר איך דיד ־אגן, טנחם, הא? א ה״טי־טער טענט־ט האט איט דאם נעטון. דו קענםט אים... יא, יא, טעגפט טיד נרייבן... כיזאנ ני׳טט קיין רינן... טיבארקעפ צונעקװעט־טט ־טפין-א״ני האט איצט כיטדע און פדיירעך אונטערוװנקען, טנחטכ פאײצע האט זיך טיטאטאר א ׳טטארקן הארבע נע- טו;, ז״נע אויגן זענען גראזיק-קארט און בלייך נעװאדן, די בארר איז אין דער אותו רגע א״נגע־טרוטפן און נראעד געװאר;. עד ־טטרעקט אוים א צעקנאדערט-װײטע האנט־. גרייך ער ײארט גע- װאאט אפװער;. אפיטטופן טיכארקעפ פרצוך, און םיהאט נעציטערט ז״ן קייכנדיקער אטעם: — כיװייפ... כיװיים... ניי אװעקי רוצח, ג״ אװעק. טיכארקע האט אזיט נעטון א ־טפרונג אונטעד פון נדורה. טיט ׳טפאטייט-פארצויגענע קנ״טיטערעך או־ה דער אונטערגעהויבענע־ ׳טנאבר־נאז, האט זיין זיננענדיק קורעכא נעקײיט־ט־עט: - אהא-א-א-א, דו ײ״סטן ביפטו טאקע א קרונעד ״ד כייעב;, אהאאז האםטו טאקע געטראפ;, בעבעכע, אז נעזונט זארפטו זייךזעםט, טנחם, דאם זאנ איך ד־ר, אז כיער בדעננען אהעי אונעזרע קאואקערעך, ײעט טען דיר טון ראם זערבע, װאם א־טרן... װאםז׳טע? נלייבםט טיר נ־־טט, ע-ע-עך דו... טי-ר טעגסטו נרייבן נא זע; און מיכארקע טוט ג־ך א נעב אדויפ ײי פריעד דעם אוצר א פאט׳טיירע פונם בוזעם, א רו־טע ט־ט פארטרוקנט ברוט־ צע- הרעבטע פאט־טיירעי װיקרט־ זיך פאנאנד אין ט־ט נעהארבעטע־ פאײצע און זיסן ׳טמײכערע ט־ראגט ער אונטעד צו מנחטם אויגן א יטט־קר פר״יט, א כהא-רעננרעך ׳טט־קר פי־״ט םיזעט איי^ ... אן אלט קערבערן מ־רצי ־טטיר אויגן קוקן. כייענען נ־יטט דנחטם אוינז םיזענען ז־־ן װן ־אםים או־נ; נענדיקע ריכמ. פיננעדרעך םיט םטאראנדן נרינע װי ניפט. נערע טאפאזן, װי אויגן פון מתים, רויטע רובינען, װי טראפנם בצוט, ד־ טאטע האט געקניפט די ברייכע כאק;.׳ — פענדער: נעװארט־, כיהייס ני׳טט... פארכט רעך פאד גאט םענדעד. גיך און נע־טװינד א־ז אפגעטאכט דער טסחר. ג־ריקע אויגן צ־טערנדיקע הענט און גערט-פאפידרעך. םענדער טוט א כאפ ד־ פאט׳טיירע טיטן אוצר אונטערן פראיטמ׳ט, קנעפרט אים גוט צו אוי־ ארע קנעפרעך. זײנע אויערן פראטען און עי פאריטװינדט פון דעי- ־טטוב. טיט צע־טנייטן ר״טזעריקן ׳ט־טײכערע טראגט די מנחטקע אונטער מיכארקען א טעפר נעקעכץ ןדאם טריפענע ברעכערנע טעפר): — נא, נא, ט־טאראװיט׳טי דאברי, עם ־צו געזונט. פארזוך א קאפערע ציטעם, רען דיר אונטער פיהאדץ, פיאיז זים, סיאיז נוט... זי טוט פרום א װי׳ט־ טיט צװיי פיננער דעם אננעפרוידענעם יטניי פון פענםטער־׳טײבר, זי זעצט זיך צוריק אנידער אונטער דער ה״פער הרובע און םיטורמרען מיט פרוטען ונתנה-ניגון אירע בראםע ר־פן, בעת די ציטערנדיקע פיננער יטטעכן ט־ט דער נאדל און ז־ ראטעט מיכארקעס פערץי. — א רויב צו דיר, נאטענױ... העיפ טיר, פאטער דערבארעמ- דיקעד אין הימר, מיין קינד זאא, חרירה, נייטט־ נע׳טטרויכרט װעדן טיט ׳ט־רעבטם. סיזאר אים, חרירה, נייטט טרעפן קיין בייז... םיזאר אר־בער ב׳טרום... ט־ט נםים רעבט טער הײנטיקע צייט;, טיט נם־ם... אי כיהאב טורא...־ א קארשעד ־טרעק-׳טוידער האט א טרעםע געטון טיט איד נאנצן רייב. מ־כארקע ני׳טטערט אין טיטן ־טטוב, ־טװארץ, יאננ. איבער- געבוינן, װי אז אוטהײמרעכער ־טאטן. עד עםט פונם טעפר, ־טקרא- כעט טיטן הירצעדנעם אפנעברענסן טרייפענעם רעפר (דעם זערבן. װאם מען װעט אין אים פארברענען דעם חטץ), רעקט באגידיק טיט דער אונטער׳טטער ריפ די איינגעטונקענע װאנצע און קװיקט ז־ך, בריענדיק די צוננ און בראזנדיק אין רעפר: — א... דאברי... םיאיז הייפ. פפו-ו. רויק און פאדטראכט רעדט צון אים טנחם, כעת דעם יידכ האפ טיט דער בארד הייבט זיך ארו־ץ און אראפ: — אט דאפ ארץ איז ני׳טט װערט קיין יטמעק טאבעקע... ער טיירט םימ א פיננער און מיקאן נייטט װיםןי װאם ער ט־ינט: צ' דעם צימעם. ײאס ד־ער גוי עםט־, צ־ דעם אוצר, צי נאד עפעס אנדער׳ט... — יא, םיאיז גי׳טט װערט גארני׳טט... אני־טט ראזט איד דען רעבן אנרערש?... איר האט ײדן קיינטאר ני׳טט געראזט רעבן, ־וי םיבאדארפן צו רעבן עררעכע טענט׳טן... יידן האבן תמיד נע- האנדאט םיט א״ער נארד און זירבער און באצארט אייך טיט ברוט. װארום אעבן טוז טען... םיאיז גאטס געבאט... אצינד האנדרט איר טיט יידנם נארד און זירכער, און טיר צארן אייך װידער םיט ברוט... הער אויפ, רו, מיכארקע, הער, װאם איך װער דיר זאנן: סיאיז דער םװ6... פיאױ דער רעצטעד געראנגר פונם נארד ט־ט ברוט... דער רעצטער? װער װייםט... אבער טען באדארף צו נרייבן, נרייבן.. כיז היינט א־ז דאם נעװען א״ער װערט. די ײערט פון נארד און באוט. א בייזע, אן אוטװערדיקע, א פארשע װערט אציגד קוטט אונזער װערטי די װארהאפטיקע, די נוטע, אן גארד און אן ברוט... אן זינד. םיײעט זיין די ר־כטיקע װערמ פון ערד טענטיט און נאט. סיקוטט די דעראײזוננ. םיקוטט... — אט-אט — שר״ט טיכארקע און טאנצט אזש אונטער פון נ־ירה — אט פונקט אזוי האט נערעדט אשר, רער ארענראר פון הריריװיץ. ער האט נעלאכט פון אונזער ײעאמ און גערעדט פון נאט. טנחם, האםט געקאנט אשרן? א דאברי זשיר געװען, אן ער- רעכער ייד, פונקט װי דו. און אויך אן ארעטאן. פארקויפט בר־אנפ; אין זיין קרעטשטע אין דארך צ־ די פרויע;. מיר פרענט ער אטאי. ניבן אוטזיםט א נוטן טרונק כראנפ;. נא מיכאלקע, האט ער געזאנט. א נוי האט ריב א טרונק בראנפ;. האםט נישט קיין גערט? נישק׳פה אז.װעסט האב;, װעםטו אפנעב;, און ער האט געראכט־, אשי ־ואכ יאכפטו, זאנ עך צו אים, טיײעט דיך דערהרגענען. אשר — הערםטו מיכארקע, פרעגט ע־ זאג;: רו ביםט א נױ, א נאר. א כאם םראק, איך האב נישט קיין םורא פאר ריר און נישט פאר ד״נע נעצי׳םטע רוצחיפ״ פאי ײעםען דען האסטו טורא.