Literarishe bleter · 1930-02-21 · 8 (21.2.1930) · p. Seite 148

/ײס 148 ליסעדעדיישע ס?ססבר 011. 8 <301) ערנםטע און א־נטערעםאנטע טוזיה האט אויפנע׳טריבן ױם,? קאמינסקי צו ״בײנאכס אויפן אאטן טארק״. אויך איך האב נאר פון לאננ אויפגע׳עריבן מוזיק צו רער זעלבער זאך מײן טוזיק אבער א־ז א פאלקםטימאעכע, בעת קאמ־נסקים איז נעבויט אויר דיםא- נאנםן, נע׳עריבן אין נרעאע פארבן, הנם די דאזיקע פארם איז נעװעזן עקםפע־ימענטאצ נעװאנט. װי סיהאט זיך אבער אדויסגעװיזן, האט ־עי עולם עם פארדײעט און גוט אויפגענזמען אט ד• מאדערניםמייעע מאטיװ;. צוליב רעם טאקע האב איך ישוין ני׳שט מורא געהאט פאד אזא עקםפערימענט אין אהרן צײטלינפ ״ײדן־׳םטאט״ ארײנצופירן אחוץ די ״דייבע נוסהאות און די סקארבאװע טעאטראאע -מוזיק, אויך מאדערנע מוזיק, פאד׳עטײט זיך געבויט אויף מאטױון פון דעד פיעסע, נאד אין דער טעבניק דורכויס מאדערניםטי׳ע. לעצטנם האב איך געמאכט אן אינטערעסאנטן עקםפערימענט, אפ־ע־ דעד אינטערעםאנטסטער אין מײן ביז־איצטיקער טעטיקײמ איך מײן דא ראם אר״נפירן חםידישע ננונים אין ליפיעיצם ״הער־ יעעילע אםטראפאציער״, װאם איז איצט אויפנעפירט געװארן בײ רי ״װיצנער״ אין קדאקע. רער אײננטאעכער עקםפערימענט איז א־ן אײן ניגון, װאם דארך אויםטײט׳םן, קלאר מאבן דעם טאן פון דער פיעפע און נא״כצײמיק ענדערן די נאנצע װעיט-אנ׳םוױנג פון רבי״ין הויף דורכן פארבײטן די עצבות, די מרה־שחורה אויר ׳עמחהר־קע קלאננען און נגונים א־ן דע־ דאויקער אויפירונג איז מיר נעאונגען צו רעאאיזירן מיין באנעד פון מאכן די מוזיק פאר אן ארגאניש־צונויפנעװאקםענע טײל אין דער גאנצער פארשטעלוננ. די סוזיק דארך נייטט און טאד נישט ארויםש־ײען פון דער פארשטעאוננ. די מוזיק טאר נישט צו־ ־עקן דעם אקטיאר, נאר זי מוז פונקט װי די דעקאדאציע און דאס ריבט באשאפן די פאן, אויױ װעאכער דער אקטיאר זאא קומען צום אויסדרוק. אויב דער ״דבוק״ פון די ״װיאנער״ האט מיך איבערצ״נט א־ן דער פאטענץ פון דער מוזיקאאישער טײא אין דער פאר׳שטעאונג. חאט מיך דערין נאך ־עטארקער איבערצ״נט; עננעאס מוזיק צו דעד ״הבימה״־אויפירוננ פון דעם זעאבן װערק. די מוזיק פון י. עננער ןדער טאטע פון דער ײדי׳עעד מוזיק) צום ״דבוק״ ביי רי ״הבימהי האט א־ננאנצן נעביטן די שטימונג און די באפארבונג פון דער זאך דא אין פויאן האט באי ספק פארדינםטן פאר דער יידישע■־ מוזיק אין טעאטער דער קאמפאניםט און דיר־גענט יצחק שאאםבערנ, גא־ א באװנדערער באדײטונג האבן די אויפירוננען פון מאםקװער ײדישן מאוכה-טעאטער, װו די מוזיק פון א. קרײן, מ מיאנעך א. פואװער א־ז דערהויבן צו נאר הויכע קינםטאערישע מדרנות. א גראנאײםקי איז נעײעזן דער ערשטעך װאס האט פאר- יעטאנען רי פארװענדוננ פון מוזיק אינם ערנסטן ײדישן טעאטעך א־נטערעפאנט א־ז, װאם א שטיק פון זײן ערפאאג האט ער צו פאר- ־אנקען רער מוזיק. א־ך האב פון עננעאן, א קורצע צי־ט פאר ז״ן טויט, באקוסען א ברױו, אמת, אין א צעבראכענעם ײדיש און צװישן אנדערם שרײבט ער סיך ״איך װאאט נאך נעװאאט דעראעבן, אז אין ײדישן טעאטער זאא װערן אדײננעפירט מוזיק, און אונזערע נומע מוזיקער זאאן עם דארט טון האט דאך שוין דער נרויםער רימםקי־קארםא־ קאװ נעזאנט, אז מיר האבן פונװאנען צו שעפן, אז מיר האבן א נרויםן פאאקס-קװאא״... איצטעך בעת מ־־ גיבן א קוק אויף אונזער ײדישן טעאטעך זעען מ־ך או מ־ד חאבן נעמאכט א באד״טנדיקן שריט פארוים. אונזער טעאטער קאן זיך שײן נישט באגײן אן דער מוזיק, פונקט װי עם קאן זיך נ״שט באג״ן אן דער דעקאראציע, אן די קאסטױמען א־ן ־'־כט. יעדער ני־ע או־פ־י־ונג. װי םיקומט ארײן מוזיק, א־ז א צ־גר צ־ם בנין פון אונזער —״.־ער .מוזיק־קולטוך ה ע : ע ך ק א ן /? א ד ז ־ש מ ז ז י ק א י ז די אנװענדונג פון מוזיק א־ן דדאמאטישן ײדישן טעאטע־ א־ז א זאך פון קו־ם עטרעכע ־אך מ־ט פופצ־ק יאד צוריק האט ז־ך דאם רדאמאטישע ײרישע טעאטער ניש־ט נענויטיקט א־ן קײן מ־- ז־ק, פונקט װ־ םיהאט ז־ך נ־ש־ט נענויט־קט א־ן ק״ן רעזשיםעך דע־ קאראטאד א א. װ. אויב םיא־ז ־א ע־געץ װו אר־־נגעפ־רט נעװא־ן מוזיק, איז עם געמאבט נעװאדן או•■־ א באאט־שן ־א־פן. ז־נט א־ך ב־ן צ־ריקנעקומען פון בעדרין א־ן ־א־ טנסו, האב א־ך זיך א־ומגעטראנן מיטן גע־אנק א־ײנציפיד־ ע־נםטע מוז־ק א־נב ״דיש־ן טעאטעך א־ך האב געװאלט, אז ד־ מ־זיק זאי װערן אן א־נטעגדאיעד ט־־ר פון דער פא־ש־טעיוננ און נ־שט שיפ־לן די ־אר פון עפעם א צ־נאב אין דער צײט, װען ארום פרצן האבן ז־ך נעזאמרט ארע ק־נפט- יע־־שע נרופעם, װעיבע ער האט געגעבן אנרענונג און מוט צו ש־אפ;. ־אט ער אויך םיט מיד אפט געדעדט װעגן טון עפעס פאי דע,־ ע־נסטער מוזיק אינם ײדיש־ן טעאטע־ איך האב זיך דעי־צו באצוינן כקעפטיש, ,ױייא סיהאט זיך םיר אויסגעראבט, אז דאס יידישע טעאטע־ נויטיקט זיך אגמרי נישט אין ערנםטעד מוזיק. אין דע־ נויטװענדיקײט פון עי־נםטער מװיק אין ײד־ש־ן טעא- טער האט מיך ערשט איבעדצײנט די אויפירוננ פונם ״דפוק״ בײ רי ״װיאנע־״ א־ך קאן זיך גארניש־ט פארש־טעאן די זאך אן מוז־ק. אן דער מ־ז־ק ־ואאט נ־שט געװעזן דער קאראדיט און די פארט־פ- טע שטיםונג. נאך דע־ פארשטערונג פון ״ריוק״ האב איך א־־ננעזע;. אז ניאד ־אם ײדישע טעאטעי־ נויט־קט ז־ך גיכער אין מוז־ק װ־ ד־ טעאטערן ביי די אומות העורם דעד ײד־ש־ער צושויע־ א־ז דעך װאם םוז עפעם ארו־סש־רעפן פונם טעאטעך און הױת װי קײן פרא־ זע ־ועט ע־ קי־נמאא נ־ש־ט א־ו־םשיעפ;, שרעפט ע־ אדוים א ניגון, א מעיאד-ע — מוזיק אין א געװיפע צײט א־ום, װען איך בין ש־וין געװעזן אויכ- נעט־־ן פון מ״נע אײראפעישע בגדים און א״ננעטונקען אין ייד־שע־ מוז־ק. א־ז צ־ מיר נעק־מען א יי־י״יעד דיכטעד מ־ט טענות, פאר־ װאם ״דן ז־ננעז ״ט־ט־נע״ און האבן ניש־ט קײן אײנענע ײד־שע ״טיט־נע״, איך האב א־ם דאז בארויקט, אז ב״ דעד ערשטער נע- רעגנה״ט ־וער א־ך עם מאכן און כיװעא צװינגען, אז ניש־ט נאד ײדז זארן עם זיננען נאר אפילו גוים. א•; דע־ זערבע־ צייט איז פאד אונז אנטשטאנען א פאזע, װאם האט א גרויכע באדײטונג פארן נײעם ײדיש־ן טעאטעך דאם א־ז דער ״אזאזעצ״ א־נם ״אזאזעצ״ האט זיך נעשאפ; ד■ ײדישע טעאטראלע מ־ז־ק א־ן פוירן. די מוז־ק-נומערן פונם ״אזאזער״ זענען א־״; אין ד־ פא־שײדענע קאזינאס, קאפעע;, און די, װאם האבן ד־ זאב; געזונגען. האבן נוט נעװופט, אז דאכ איז פונם ײד־שן טעא- טע־ א־ר חאט נישט א־־נמאא געקאנט טרעפן, װי א־ן א קאזינא ־יאט א בגיאופנדיקעד אפיציד געזונגען ״אזאזעא״, ״אזאזעא״... פ־׳ דעד -אזיקער טעאטעי־-פאזע זענען טאקע אױיפנעװאקםן ־י ״כמ- בטױנם״. ״אררטם״ א א װ. דעם ערנםטן עקםפערימענט פון אר״נפ־רן מװיק האבן נע- מאבט בײ אונז ד■ ״װיאנער״ אין ״קדוש הש־ם״ און הנם טײא קר־- טיקער זענען אימצופרידן געװעזן מיט דע־ או־פירונג, האט מען דאך ארויכגעשיאעפט ־עם תמצ־ת פון דער זאך מיט דער ה־י־ פון מ־- ז־ק, מיט רער ה־ל־י פון די נינונים, װאפ זענען ־אדט אדײנגעפ־רט גע־וא־;. די דאזיקע מאטױון זיננט מע; א־בע־אי און ז״ װעיין מ־ט ־ע־ צ־־ט װע־ן פאאקכ-מאטױו;, טאקע דאם, ו־אפ אומעטופ ז־ננט מען ד־ מאט־װן פון ״דבוקי. ״קרוש השים״ א א האט אן אי־מנעה״עי־ע באד״טוננ, ־אם א־ז דע״ עאטעי עבעד־רי צ ׳*׳־ יידישן טעאםעד