Literarishe bleter · 1930-02-21 · 8 (21.2.1930) · p. Seite 142

?יסעד*רישט ״?סםסר נוס 8 (303) ־׳י דפ 42/ פו;ב ״ר״סן מעאטער. או; דא-־יז, װו ער טומ עס, איז עס צו זײן יעארן און צוב עארן פונס טעאטער. קײן קאפיטאקיסטן-אונטערנע- צער זענען :ייב ײרי׳סן טעאטער נײסטא און װעקן אזוי-ניך נישט קוטען;א״סע־ אין אטעדיקע). ציר זעען אויך ני׳טט די א״נצקנע גרויכע טעצענאטן, װאס זאין נעטען בויען און אויםהאקטן דעם ײרי׳טן טעאטער א־ז איצמ קײן אנדער אויםװענ און ברירה גישטא. רי ײדי׳סע געזעקיסאפמ כװז נעמען אויױ זיך רי פקיכטן און זארגן פאר א בעכערן ײדי׳טן טעאטער. א־ינצקנע פרװון, אנהויבן זענען ׳עוין קעצטנכ נעמאכט. עס זענען ארגאניזירט נע־ןארן ״דישע טעאטער-נעזעק׳טאפט; א־ן קראקע, װיקנע, קארז, סטאניסראװ, װארשע. אײגיקע פון זײ האבן יסוין צו פארצײכענען ערנסטע אויפטוען קטובת דעם יידי׳שן טע- אטער אין אײניקע ערטער װערן ארויםבאװיזן בקויז נוטע כװנות פון רי געזעקשאפטן, אבער רערװײי נאך גאד יטװאכע כ־עשיס. עס זענען נא־ נ־שט אויסנעארבעט נעװארן קײן נענויע מעטאדן פון ארבעט, נישט אויסגערעכנמ ד־ מענקעכקײטן און סיזענען גאך נישט געפונען נעװארן רי מיטקען פאר די אננעצײכנטע פקענער. או; װאס;אך: ר־ עטיעכע :עזעישאפט־;, װעינע עקזיסטירן ־א או; רארמ;, זענע; צעט־־קט, אפגעריס; אײנע פו; רער צװ״מע־ מע; קע־נט נ־שט פו; ר־ שוי; נעמאכטע שקעכטע פרװו; און מען ־ו־יכט נ־שט פון א־־נגענעבענע אויפטוע;. מיארבעמ א; קײ; קאנ- טאקט או; א; ק־י; פאו־שטענדעניש צװישן זיך, אין רער צײמ, װען א־ין טעאטער-נעזעיש־אפמ װאיט געקאנט פיי בײהיקפ־ק זײן דער צװייטער אין א־רע אדבעט;. װע;, קאמיר זאנ;, װארשע טרעט-צו צו א ני־ע־ גרו־סער מעאטער-אויפפירונג, װאכ בײ די איצטיקע פינאנםיעקע מעגקעכק״ט; איז זי דערװייק אק״; נישמ בכח צו דעאקיזיר;, װאקט געקאנט קוניע; װיקנע, קדאקע, קארז, םטאניס- קאװ, מיט באשטימטע אװאנםן-כאשט״עדוננע;, װעקכע װאקטן נע- קאנט אויסגעצאקט װעד; מיט פארשטעקוננע; פו; אט דער אויפ- פירוננ, צו װעיכער זײ װער; שותפיס. — פיװאקמ אויך געװען מענקעך צו ש־אפן א געמײנזאמע מעאטער-סמודיע, ארויסנעבן אן א־־נענע טעאמער-צ־יטשריפט, פארצונעמע; נעמײנזאמע אקציעפ בי־ס או־כקעמפ; םובם־ר־עם פדן די קהקות און שטאט-דאטן, אנ- נעמע; אן אקציע צו באפדײע; דעם בעפערן ײדישן טעאטער פון די שטאט־ או; אומזאץ־שטײער;, און אזוי װײטער און װײטער. דער ײד־שע־ טעאטער פאדערמ א־צמ מער װי װע; עם איז א פפעציעקע אויפמערקזאמקײמ און איבערגענעבנקײמ פון דעם טעאטער-פדײנט. אזו־-פיק באקעמפנדיקע כחות פון אקע זײטן, װעקכע דדאען זײ; קױס. און װעט מע; איצמ נישט קומע; גוט אר- נאנױירט, מ־ט א פעםט; פראנט, וועי; מיר נ־׳סט בײיסט־ין דעם אננדי־. און אוי■ רעס ארט מוז מען רערמאנען רי באצױנג פון אונזער ײד־ש־ער פרעסע צוס ״ד־שן טעאטער. עק פי רוב א שטיפ- מוטע־יש־ע. עס קומט אויכ אויכבעטן און אויסבעטקען א נאטיץ פאר רעס טעאטער װאקט רי היגע ײדישע פרעםע געגומען פאר א בײש־פ־ר רי ײדיש־ע פדעםע אין נױ-יארק: װיפ־ק ארט, ארמיקקע;, נאט־צן, ביירער ז• ניט פא־ און װענן דעם ײדיש־ן טעאטער. אין ־וארשע, קמש־ק, באזובן דעס ײר־שן טעאטער אין קויף פון א״ן װאך א 15 טויזנט פערזא;, או; א־י; פיעםע צ־ט אמאק צו אן עוקס פ״ א סב טו־ז. באזובע־ א־ז עפ נישט קײן גענוננדיקע צאק, װאם קא; פארקאנגע; פו; דעד ארטיקער ״רישער פרעםע, זי זאק שענקען בסרד ארט פא־ רעס, װאם איס איז ק־ב או; אינטערעסאנט׳■ אויפ; סדר־הױס פונס ײדיש־ן טעאטער-קעבן אין פויקן דארף אװעקנעשטעקמ װערן די פראגע װעגן א באקדיקן צוזאמענקום פון ־י עקזיסטירנר־קע טעאטער-געזעקשאפט;. מידארה אבער קומען מימ צוגענרײטע פקענע־ אײ קאנקרעטע פראיעקמ;. אט ר־ באדאטוננ פון די טעאטער-געזעקשאפטן האט פאר ז־ך א־ין קיארע או־פנאבע; פאמעועקשאפטקעכ; דעס ײדישן טעאטער, או; נעפינען מ־טקען און מעגקעכקײטן פאר אט דער פארגעזעקשאםטקעכונג. װעט די ײר־ש־ע נעזעקש־אפט דינע; רעס ײרישן טעאטער, ־ועט רער ײרישער טעאטעד בכ־ יײן צו רינע; דער נעזעקשאםט. דער ײר־שיעד טעאטער םארקאננט םון רער ײרישע־ נעזעק- ־עאפש מעשיס. ־ו־ א צ־י־בע־כ-ש־פ־ק ק־מט פא־ ר־ נאנצע צ־־ט צ־וישיז טעא־יע אץ פ־אקט־ק, צ־ו־שן טרויס אץ וױרקקעבקײט־ אץ רער טעאטער-װעאט אט ש־אפט מעז פיענער און מע; גײט א צ־־ט ק,־יט רי אנגעצײכנטע כבעמעפ, מען איז נעהארכזאס, װאס קקוגע טעא־ טער-מענטשץ זאג;, מע; װארפט זיך אונטער ד־ גוטע-קי׳וגע עצוה. אבעד א־נמ־ט; ררינען קומט דער בעק-רבר אקיין. דער טעאטער און װא־פט ארויס א ש־פ־צי, וואס קערט איבע־ ד־ אקע אננע- נימענע א.ץ אננעב־נרענע אמת; און טעאריעכ. א־ינס אבע־ א־ז קיאר און ז־בעי: װי דער טעאטער זאק נ־שט ז״;, װעיבע פא־מע; ער זאי נ־ש־ט ־אננעמע;. — װאכ פאד א ר־בט־ננ עכ זאי נ־שט ז־ץ בײ א־ב ־־ הערשעדץ, איז שיטענ- ־׳ק אץ איע מאי ־װבט־ל אץ;ו־ט־ק. אז עס זאק ז־ץ מ ע א ט ע ר פ־־ט מע; אוי־ א מ־כטע־־ע, ארע־ א ־עאקיםטיש־ שטיק, א טרא- גער־ע צ־ א קאמעדיע, קעב; זיך אײכ אויף רער בינע ־ח־רישע טרוימע; אץ א־בע־־יעבוננע; א־ע־ ר־ מאסע קומט נאד צום אויכ- ררזק מיט א־־ א־מפעט אץ א־־פב־ז־ז, אקצא־־נכ, װ־ ראס אקץ װעיט באװ־״ אץ אינטע־פרעט־־ט, רע־ עדשטער תנא־ בײס טע- אטער א־ז, אז עב זאק ז־ץ טעאטע־ אץ פ־קע־ מאס, אז ר־ אקע באשטאנרמײק; פץ טעאטער זאײ זיץ פוקקוס. נ־שט נעמ־נעיט אץ נ־שט געפעיש־ט. טעאטעי-נעב״רע, סצענע, ד־כטער, דעזש־כעי, ארט־כט;, או־כיעטאטונג, — ראס ארץ מוז שטיץ אויף רער העב- סטער מררנה פץ ש־ק־מות. יר־ מען זאי קאנע; פ־ד ר־ אקע ש־טאפ; אײפש־טעק; אץ א״פבויען א פיינע, א נאנצע פאדיסטעקוננ. ד־ פא־- ש־־רענע באמ־ונגע; פונב ר־אמאטור;, רעזשײכער, אדט־סט װעח צו נא־נ־שט נישט ברענגע;. אויב די כעאטער-געב־־רע איז א יעיעכ- טע, אויב די כצענע א־ז ניש־ט קיץ פאכיקע, און א־־ב מיקא; נ־שט װ• כ ־א־ר צו זיץ אויכשטאט; ד־ פיעכע. ד־ צרה פץ אונזער ״ר־שן טעאטער, א־בערהו־פט אץ פויק )ראב זעאבע אץ רומעניע, פ־אנקרײך בעקנ־ע, קיטע, א־גענט־נע. יעטיאנר א א. װ.), ײאכ רי טעאטעד-טרופעס קעב; א; אץ אײ- כער א; א־־נענער, שטענריקעד טעאטע־-נעב־־רע. ז־• זענען װ־ א; א באד;. א; א הייב. מע; א־ז צ־יטװ־־קיקע ״כוב-לאקאט־אד;״, װעיכע קאנע; יער; טאנ אדזיכגעװא־פ; װערן אויױ רער נאכ. און דערצו ארבעט; רי ארע טעאטער-טרופעכ אן פאראויסנעזעענע א.ץ פא־אויסבאשטימטע בורזש־עט;, קעסמ מע; פון טאג ־או־י טאנ, א; א צונענרײמ; ב־י־טץ איבעטכ-פקא;. מע; איז נ־שט בכח ז־ך קאז; קאכט; א קי־ט־שע פא־שטעמננ, און װער רע־ט ש־וין װענן אר- בעטן עטרעבע װאב; נאדמאק מ־ט חרחבת-הדעת. עס וואקמ געװע; זײער באיערנדיק, װע; ר־ טעאטער- א־נטרנעמער װאקמ; נענומע; רערצ־־ק; ר־ געש־כטע פץ יערער גי־ער פא.־שטעיונג אין דעס ־יר־שץ טעאטע,־ װיפ־ק מ־, מאטער- נ־ש, װיפ־ק איבערמענטיסיעבע בחות א״' קקײניקײטץ אץ װיפ־ק כקעויק־י ש־טעױננע; א,ץ ש־פ־כת-דמיכ א־בעד פ־־טות. ר• ארט־כט;. רעזש־כעד;, ר־ ב־נע-איבעטע־ דערעכ; נ־שט װאכנ־ו־יז, ברי צו רערש־לעפ; צו א נ־יער פ־עמ־ע־ע. אץ פארשטײט זיך, אז בײ אזא מץ א־בעט ק״רט נעװאיט־ק ־־ פארש־טעש־ננ, קוקט ארו־כ רער דיות סון אקע װ־נקעקעך. א־ז רע־ ״דישער טעאטער ה־נטער- שטעי־ק ינב־ ־־ ארט־קע מי־כהשע א־ער שטאט־שע טעאטער;, ־ועקכע קעבן אץ עושר און אץ בב־ר און אוץ־ ארראכ גרי־ט;. שאפט ד־ בכררר־קע א־עמק״ט אץ ״ר־ש; טעאטער, פארב־טערוננ, חירוק־- רע־ת, ש־פארטונגע;. הכיק — ־ר־רה. צעפאקונג, אומקוס. עכ א־ז צו-באקאנט ראב ארץ, מע; זאק רארפ; װענ; רעב מאריך זיץ. רעי ״ר־ש־ע,־ טעאטע־ יעבט שקעכט, פ־ק-פיק עינער, װי מע; שטעקט ז־ך נאר פאר עס א־ז גאר א בז־ון או; א װ־־טיק אויכ- צו־ערצ־־קן ־אכ אקץ, װאכ סיטוט זיך א י; א,ץ א ר ו ס דעס ״ר־שץ טעאטע.־ אץ ר־ קאגע װעדט אקץ-ערגער, אץ ז־ ײעט וועד; איץ- ערגער; או־ב רי י־רישע נעזערשאפט װעט כו־-כי-כ־ר נ־שט קומע; צ־ס טעאטער אץ וועט זיך ג־שט פאיאינטערעכיר; מיט זיץ גורי אבע־ א־צט־ א־ז שוץ ד־ קאנע אזא אינס ״ד־שץ טעאט־ער, אז עכ װעח נ־שט העקפ; קי־ן צוגע־וארפענע שטי־צעס. דער ״רי- ש־ער טעאטע־-ארנאניזכ א־ז מכוכ; אפנעש־װאבט, אפנעצערט. ק־ץ באבסקע ־פיא־ת וועח ניש־ט ראטעווע;. רער ״ר־ש־עד ארט־כט נופא קא; נישט אץ ראי־ נישט טדאג; אקיץ, אויף א־־גענע אויכנעמאטערטע פק״צעס, רי נאנצע קאםט