Literarishe bleter · 1930-02-14 · 7 (14.2.1930) · p. Seite 136

ליס^ר^ריש^ ב7ססטר 3*0, 7 (302) /ײש 136 9 א י ז פ י ל ם ״נריקאעכער״, װעמענם ס־רפ םיאיז ״כאװונדערי]״ נעװןורן ד־ורן־ א װאחשעװער רב. איך װיר נאך דערטאנע;, װ$פ פאר א טעכטיקן אײנדרול!־!פאטא׳טו ה?1ט געטאכט אויך די נישט-ײדײעע ארטיםטן און טיט- ארכעטער פונם פיאם. װי באנײםמערט און ט־ט װאם פאר א יראת- הכבוד עם האבן זיך װענן אים אפנערופן די אנגעזעענםטע פויצישע ארטיםטן, מיט יעז׳טי יע׳סט׳שינסקי ברא׳ט. זײן דערש״נען אין אטעאיע האט ב״ אאע אנװעזנדיהע ארויםגערופן א ױם־טובדיקע ־טטיםוננ. זײן פ׳טטות, זײן צוגעצאזנקײט עו טענט׳פן האט נאך םעד געהויבן זײן אנזען אין זײערע אויגן,- און װען םיר האבן, נאך א נעענדיקטער פילם-אויפנאמע, געמאכט טימ אים א פאטאגראפיע, האבן זיך אאע נעריסן צו האבן אן אנדענק: א ביצד צוזאמען מיטן ־טעפער פון די ״פויאייטע װערדער״ צו דע•־ ־עדאקציע ״ריטעראר״אע באעטעד״. אינפ;ומער 5 ״דים. בדעםער״ םון 31/1 ה. ׳. האמ זיך באהיזן א ״בריוו אין רעדאקציעי' פון הי מערעסינםקי א,1 קחזקע■ אין וועלבן ער מעלדם דער עפנםלעכקייט װעגן אן ענין, אויף װעלכן דער גענטראלעי אויפפיר־קאמיםעט פון די ״ד. אקאד. םאר״נען אין פוילן האם אל״ן נאכן דערהאלםן אן ענלעכן בדיװ, זוי דער אויבנדערטאנמער פון הי טע־ יעסינסקי, װי געתעריק רעאגירם. דער ג. ק. פון די אקאד. פאר״נען האם זיך תיכף ומיד געװענדם (דעם 20/12 פ. ׳.) גו דער געזעלשאפב ״אגניסקאי' מיט א געהעריקער אויפקלערונג, אז דאס נישט דערלאזן א הכי יעדן יידיש אויף אן אלג. פאיזאמלונג, אדער אויף ײעלכער םיאיז אנדערע פאראנ־בטאלםונג איז אן אומדערלאזבארע זאך און טאר בשום־אופן ני׳בם פראקטיגירט ווערן אין וועלכער עם זאל ני־בט ז״ן פארם. פארקערפ, מיר האבן דער ״אגניסקא״ אנגעװיזן דערויף, אז אין מאר־בע דעדם מען יידי־ב און העברעיש אפילו אין אוניווערםיםעט־געב״דעם, אויב דארב קומען פאר פארזאמלונגען, אדעד אנדערע פאראנ׳בטאלםונגען. םיר האבן אויך דער ״אגניסקא״ אנגעװיזן דערויף, אז אויב אין סטאםום געפינט זיך א פונקם ״יענזיק אורזשענדאווי םםאװארזשי־בעניא יעסט יענזיק פאלםקי". איז דאם, ליידער, אן אנגעװארפענער פון אויסן פונקט, וועלכן מיר האלטן פאר א זאך, װעלכע םוז ווי אמשטארקםטן באקעמפט ווערן. גלייבגייטיק באמערקן מיר, אז אויף דער לעגטער פלענאר־זיגונג ײאס איז פארגעקומען םוף דעבעמבער פ. י. אין וואר׳בע מים דער בא־ טייליקונג פון די פארשט״ער פון קראקעײער ״אגניסקא״, איז דער ענין אויך באטדאכט געװארן, און די פאר־בט״ער פון דער ״אגניםקא״ האבן דאן דערקלערט, אז דער דאזיקער אינגידענט איז פארגעקומען, װייל דער קוראטאר פון דער געזעלשאפפ ״אגניסקא״, א פראפעםאר פון קראקעײער אוניוועדםיטעט, האם ב־בום־אופן נ״בט דערלאזמ רעדן יידי־ב, און דאס פרעזידיום פון דער אלג. פארזאמלונג האט נישט געײאלט דערלאזן, אז די פארזאמלונג זאל גוליב דעם אויפגעלעזט װערן, גוליב איר ז״ער גרוי־ סער װיבטיקײט. דער פלענום האט אין דעם ענין אנגענומען א געהעריקע רעזאלוגיע, וועלכע פאדערם אויף די קראקעמער ״אגניםקא״ גו פאדערן פון דער אונױוערםיטעט־מאבט, אז דער דערמאנטער פונקם פון םטאטוב ואל מי-געהעריק געענדערט ווערן. מיר ־בטר״כן נאכאמאל אונטער, אז דער ג. א. ק. פון די אקאד. פאריינען אין פוילן שט״ט אויפן שטאנד־ פונקם פון גלייכבארעכטיקונג פון דריי שפראבן: העברעיש. ײדיש און פויליש. מיר בעםן דעם אינהאלם פון דעם בריװ פארעפנטלעכן א׳ן נאענטםטן נומעי פון אייער חשובער ג״טשריפט מיט דיך־ארץ: פארבאנד פון ײדישע אקאדעםי׳טע פארײנען אין פויין הו י פט־םעקרעטאר: אדװ. א ט ר ע פ מ א; י א ג ס ט ן ר ק א 77 א 9 א ס א ש ו באקענט האב א־ך זיך םיט א־ט א־ן ־סײכות מיטן ־ראיעקכ צ• ־עאליזירן זײנע ״פוייי־סע װעידער״ אין פייכ. איס ־עז־עיסער פון רעס דאזיקן פייס א־ז טיר או־סנעקוטען זיך עפטער צ־כייפצוקוטען טיט אפאטא־עו;, כדי ארוכוצורעדן פדטיכ פון רעד אינכצעניזאציע און אויך ־םפעטער, בעת רער ארבעט א־ן פ־יכ-אטעי־ע. ק־רכ-כי, ס־־אט זיך נעװארפן א־ן ר־ אוינן: ז״ן גרויכע קויט•■־ און װיכן. װען טיד האכן ארוטנערעדט אײנ־קע עפיזארן, טאטענטן פון זיין װערק, האט ער נעכ־אכט אין זײנע דײד אזוי פ־י ארנוטענטן און יאװ־־ז;. אז ע־ האט א־בעררא־םט אונז איעטען מיט זײן כא- האװנטק־־ט א־ן נע״ב־כטע און טיטנעריםן און אדײנגעצוינן א־ו קרײז פון ז״נע נעדאנקען. ער כאזיצט דעם כת פון אייערצ־־גן אכעד - װאכ כיאיז אזו־ זעיטן: ער האט אויך דעכ כח זיך צ־ יאזן א־יערצי־ג;. װען ט־ד האכן א־ם פארנעיטיאגן אי־ניקע פרא- ־עקטן פון ענדעדוננע;, אויכ די ראזיקע פ־א־עקטן זענען נא־ געװען א־ן א־ינקיאננ טיט ר• נעדאנקען און כװנות פון זײן װעי־ק, איז ער טט־ם כאנײכטערט געװאדן און גע׳עײגט פון נחת, װ־ א ק־נד ער האט, כאטת, דאן נעטאכט דעכ א־ינדרוק פון א ק־נר װאס כאקוטט א נײ ׳טפ־יעכי און פארנעפט אן איעכ, װאכ ארוכ איכ א־ך װאיט אפאטאיכון, — פון טײן קורצער כאקאנמיסאפט טיט אים, — א״נגעטײיט אין צװײ אפאטא־כוס: רי תטיד-זיכערע. ־׳:טארקע, א־ן-ז־ך-ניױבנריקע קינכטיער-פערזעניעכקײט. און דעם קינד־־ס-נאױון ענטוזיאסט. ,ױי קינדייע-נאױו ער איז, װען ער גי־ט ארײן אין קרי־ז פון גע׳םעפט-אינטערעםןן װען די פיים-נעזעי׳טאפט האט נע׳טיאכן ט־ט איכ דעם אפטאך צו פארפייטען די ״פוייי׳עע װעידער״, האט זיך, קודכ-כי נעפר״ט דער ק־נםטיער אפאטאיטי ט־טן נעדאנק צו זען ז״נע העידן כאװעגן זיך ״אויפן יײװנט״. ני־צט-מ־אכטנדיק װעגן באקוטען בעסערע אדער ערנערע באדינ- נונגען ,װאם א־ז אפטטאי כ־י אנדערע — דער עיקר). דער קינסט- יער אפאטא־סו יאזט נייעט קײן אדט פאר א סוחר אפאטאיטו. צוט באדויערן האט אפאטא׳טו ני׳עט נעקענט האבן קײן נחת פון זײן נעפייטט װערק. רי קעננער פון זײנע ״פויי־יסע װעידער״ האכן ני־טט נעדוט. און או־כ זײ האכן ני־טט געקאנמ יטטערן דער פאריספרײטונג פון אפאטאשוס כוך, האכן ז־י דערפאר פ־י ־סאדן נעסראכט דעכ פייכ. װי באקאנט, איז די פייכ-צענזור זײער א יטארפע. און אויכ א נעװ־סער טײי פון דער כאפעיקערונג האיט, אז דער אדער יע- נע־ פ־יס ריי־ט אן א־דע טראדיציעס און גיויכוננען, קאן דער פייכ פארכאטן װער;. האט זיך אננעהויבן א ־צארפע אקציע קענן ד• ״פױיי׳סע װעידעד״, און עס איז נעיוננען אױםצופועין, אז בײכ צענזורירן דעכ פייכ, זאי זיך נעפינען א פאר׳סטײער פון ראבינאט. אטת, או־ך א־ן דעס פי־ט איז אפאטאיסו אן או־םדערװײיטער: עו איז דער ע־־סטע־ אין דער נע־סיכטע פון פייס, װאס האט נעהאט ראכ ״גייק״, אז זײן פ־יס זאי געזען-װערן דורך א װארשעװער ד:. ראס האט אכער דעס פייס נופא געכראכט א נרויםן ׳סאדן, װײי: דער רכ איז טאקע געװען באנײסטערט פון די ״יעבעדיקע טענט־סעיעך״, װעיכע ער האט צום ער׳טטן טאי א־ן זײז יעבן נעזען ״אויפן יײװנט״, נאר ער האט ני׳סט נעקאנט ניײכנייטיק צוקוקן, װי אן איטה, אן א״ניקי םון קאצקער, קו׳טט זיך טימ א זכר, אין װי אין ־סטוב פון ד■ דודי קוטען זיך צונויף ״ױנניעך טיט טי־ריעך,. פאר׳םט״ט זיך, אז אזא ״טוטחה״ האט ׳טוין נעזארגט דעי־פא־ טיזאי װאס טער ארויםיסנ״דן פון בייך איז טאקע פאר- בייכן א נעיאטעטער פ־יכ אן א נאנצקײט, אן א פרצוף. אזוי איז א נדויפ יסטיק אדבעט יאיבוד-נענאנגען, און פון רי גרו־כע האפנוננען זענען נעבייבן-נרויםע יעכער א־ן פ־יכ, און טט־יא אויך א נרויסע אנטוי׳טוננ ב״ די. װאס האבן אזוי פיי טי און ארבעט אר״נגעיײנט א־ן דעם סייד — טםתטא אויך ב״ם טהב־ אפאטא׳עו אפ־םד קאן נאך דאס זיין פאר אפא- טא־עון א קאטפענםאציע: עד איז. װי נעיאנט, רער אײנציקער