Literarishe bleter · 1930-02-14 · 7 (14.2.1930) · p. Seite 135

זײס 135 4?'סזזר&רישזז בלזזסזזר נוס. 7 (302, * ארוס ניזוט נ>>ר ײדי?, נ?י אויך העכי*עי?ו און אשילו יודאיקא אין אלע אנדערע *גסראבן. אײ קענט ד>ןס אינערי־ײענען אין דער הקדמה צוס ער־טטן יייריא־;יאפייכן יארבוך״ און אי־ װעמ זען. אז דאי־ט איז ספעצײך *ננעװיזז אוי,* דעם גרויסן יטאדן׳ װאס קומט אױיה פון דעס, ײאס פון די העב־ ־עי?זע פארלענער האט :מעט קײגעי נייגט נעענטפעיט אוי׳יי די פײ־ מאריקע װענדוננען װענן צו-טיקן זײערע אייסנאבעס םען דארף אונטערסוצרײנן, אז אין דעפ פיט איז א דאנק אונזערע באמױננען די רעצטע צײט אײיננעטראטן א נעײיסע פאיבעסערוננ, און מםילא װערט אויך די ־עגיסטיאציע פון העברעײטן כלאטעײאי פו־י־• *טטענדיקער. בדי צו־ראנג נייצט צו פא־ציען םײן אזוי אויך צ׳־לאננ־נעװארענעס בריװ, װעל איך אײך נאי בעטן איבערצולײענען די הקדמה צו ד• .,היסטאיײסע *טי־יפטן״ און פארג־ײסן דאסימיט דעפ. ווי ״פײי״ עס ניט דאס איבער אין זײן איטיקל דעי־ הי נײגער. אײ װעט םוזן מודה זײן, אז דער הי :״ג״י זינדיקט בסלל ניהוט מיט צו־פײ־ נעט־ײיטאפט דעפ אביעקטיוון אמת. װאס זא־ דאס ארץ באטײטןץ עס װאיט נעװיס ני־טט •םװער גע־ װען פאי־ אזוינע סעיגיפ צו נעפינען א ־עבטיענע קװאליפיקאציע אונזער געזעליטאפטלעך אומנליק באיטטײט אבער גיאד אין דעפ. אז בײ דעם אלעמען קען ךןיי הי נ״ג״י פעי־זענלעך זײן א גאר א־נט־ עס איז נ*־ א פועי־ױצא פון דעי ,,־־אניק״, פון דעי אומנליק־ *עסער לאניק פון אונזעי ספעציפײגן קולםור־קאמר• ווערכעי בי־עננט צו אזוינע קלאנעדיקע יעזורטאטן אין אלע אופנים מי- האבן ־טוין דאס -אנג באנומען, און דעייבעי ענטפערט דעי• אינפטיטוט פרינציפיעל נײדט אויה די אלע בלבוריפ, וועלבע מען טי־אבט אוײ״ איפ במזיד אויס דע*מ$נט איר זיך אפיסױ נעע-טעי הער דאקטא,־, ווי א קלוגער פראנצויז האט ײבטיק באמעיקט, אז ״װײזהייט״ און ״לאניק״ פאין ני״סט *טטענדיק צונויף. און דאס איז נוגע נײטט נאי דעם ױנגן ה נײגער, נײערט א סך עלטעיע און דערפארענעיע םאי איס אין אונזעי געזעדשאפטלעכן יעבן אײער ״ווילנע און ירוידייב״ איז דיעשירט פוז גאי אן אנדעי געפיד איר אקוועפטירם דעם אינסםיסו::. ווען ״ייװייא זאל זיך אפן רעקלארירן װי א י י ד י ים י ם ם י ים ע ר אינםםיםום״ הגם איר גיט נײםם קיין 8ירװם צו א״ערע דעפיניציע:. קען =עו זיד אבער אן דעם אניםםויםן אויב ״דיים איז א פאקם, זאל ״די- •םיםםיים באם״טן א פאקט, װאם איז צוזאמענגעבונדן מים א געוויםע־ נאציאנאל־־ולםורעלער היםקפה אדער אידעאלאגיע מיין איך לחלוטין נייםט צו לי־־ענען. אז ״ד״םיםטן סוזן לוים דעי־ :אטור פון דעד זאך האבן א מער־לעבעדיקן אינםערעם פארן ייוו״א דע־ יױו״א איז אבער נייםם ־״ן עקפפאזיטור, נייםט ־יין אפענע און נ״םם ק״ן געהיימע, פון וועלבעי עס איז פארםיי דעי אינשטיטוט איז א װישניםאפםלעבע איגאניזאציע, ע־ איז ביי ק״נעם נייםם בודק ־״ן ביםרות, עם איז גענוג א פאזיםױוע באציונג פיםוט צו דער יידייםעי קולםוי און יםפיאך, די אנערקענונג פון איר וויבטינן״ט און באםיים פאי אונזער נאציאנאלן יעבן, וװאם וועים אסבעסטן אנטפיעקם לםעיםה, אין װעלן העלפן צו בויען דעם יונגן בנין פון ייוו״א), בדי אזוינע סענםיםן זאלן פאדרעבנם װעין פאי אונזעיע פר״נם * אזוי באנעם איד אייעי איםיקל. אײ ווייםט, װאם פאי אן אומ־ געהייע־ע ארבעם עם יםטיים פאי דעם ייוו״א אויפן פעלד פון דער יידי־ שער גע־םיבטע און עקאנאםיק, אויפן פעלד פון דעי יידי־םעי •םפ־אך. פאלקלאר, :אציאנאלער קונסט •םוין די עריםםע םדיט פון יױו״א האבן באװיזן, װי גרוים און פרובםבאר די דאזיקע איבעם איז און װי באמה מעבםיק זי קען עריםם װערן ב״ גינםטיקע באדינגונגען. העלפן ״ווילנע״ הייסם באמ־• םון א נאציאנאלע איבעם, און מיי זענען באיעבטיקם צו װאיםן או״= א״עי הילז און אוים דעי הילה פון א״עדע פר״נט. װאס ט״לן א״עי קוק אויך דער ייד״םער װייקלעב־ ק״ם און געהערן צו דעי זע״בעי פאלים״םעי קולטור, ווי איר. איך בין •םטענדיק גר״ם א״ך צו געבן אלע דעיק־ע־ונגען, א•־ יארב קענען. ווי םיר, ז״ן איבערצייגט, אז אין ווילנע וועיט געבוים מים די בעסםע בוונות אן ״אמה וויםניםאפטלעביעי ייד״םעי אינסםיםום״ מיט אויפריבטיקן דרך־איץ ־וס״ טיעערנ־כאו• ןדןיאי• ,אריםער פאן. װיפנ־פאפט •םם״ם איבער די ■ארם״ען״. אזוי •םרייבם איר. איך אקצעפטיר א״ער געדאנק און נעם אים . . ץן ־אװארענ״םן, אז ״װיםנ־םאפם, אויך ״די׳םע וויסנ־םאפם, איז נ״םם זאך ,ןן א פארם״". איך און מיינע פר״נם, די גרינדער און די -;ם־םוער פון דעם יױו״א, זענען איבערצ״גט, אז די ,־.־יאריקע ארבעם ײװ״א האם ג״םם געגעבן דעפ מינדםםן יסוד פאר חיםד, אז מײ ם״נען אנדער־ דעפ ספק האם ב״ א״ך דערוועקט, װי אײ זאגט אל״ן, דעי א־;יקד פון הי ד. נייגער• איז א״דער איך װעל איבערג״ן צו ״פאקםן״, װעלבע עס ברענגם --- ־,' נייגער, וועל איך םאבן א קליינע באסערקונג. סיר זענען סיכ א••־ -םוין אלטע, דערפארענע אדװאקאטן און װייסן װי א־צויםאצן אן-י-גערופענע פאקטן. מיר װ״סן, װאס פאיא פאי־ם״דענע :װנו־, עם ל״גן אין ז״ אר״ן פאי־ם״דענע סענם־ם;, בפיט. װען מען האם צו םון םים אזוינע אבסםראקםע ענינים. איי •םדייבט. אז איר געהערם;י־םם צו יענע ״ענגהארציקע״• העב־ ־עיספן אא״וו. איר ווייםם אבער װויל, אז אזוינע זענען דא, אז עס יענען ךא אזוינע העברעיפטן, װעלבע באםראבטן ״די־ם ״די •םפיאך פון אונזעיע מוםערפ״, פאר א •םונא, װעלנעד דאיך■ באקעמפם װערן. װעלנע סא־ ניםם האבן קיין דריסת־הדגל, בפיט, װען עס יעדם זיך מבח דעס נאציאנארן קיופ פון אונזעד אוםר איך װ״פ אבעד נ״םם, צי װ״פם אײ, צו וועלבעד קאםעגאייע עס געהערם א״ער אינפאימאםאר. דעי מאן, וועלבער האם בי׳ א״ך אױיסגערופן די םפקות. :יהאב דעם מעננדם אויך ני־םם געקענם, ווייל ב״ אונז אין ווילנע איז דעי דאזיקער יונגערמאן א פניפ־הד־םות. איך האב זיך נאבגעפרעגם און דעיגאנגען, אז דער דאזיקער קםיגור פון ייװ״א קומט נ״םם צו נלאנען אין נאמען פון אביעקמיװק״ט, נ״םם אין נאמען פון דער נ״- סיק״ס צו •םאפן אן ״אמת װיסניםאפםלעבן אינםםימופ״, נייעים םײ -,אבן צו טון םיט א קנאי, א פרינציפיעלן קעננעי פון ״ייד״ם". א״נעי פון ד• קרייזן. פון װעלבע איר, הער דאקםאר, גרענעצם זיך אין אייעי א־ס-קי אפ. אזויפיל םבח דער בװנה. און אצינד צו די ״פאקטן״ (ביסוז, נא־ סי־־עך, דויבלאזן די אפ־םאצונג פון אונזערע ״געהייסע״ אינטענצן, וועל־ סע זענען באקאנם דעם הי נ״גער, הגם ער האט נאך קיין איין מאל :״םפ א־יסע־געטראםן די •םוועל פון ייוו״א). אם װערט אין יענעם ארטיקל מים פאטאם אנגעוויזן: ״װי קאן דען זיך דען אויפמאלן אן אנדער באציונג צו דעם לעבעדיקן העברע״ם סצד אן אינסטיםוציע, וואס נאטירט אין אירע אפיציעלע קאטאלאגן ד• העביע״םע •םפראך צווייםן די ״פרעםדע״ •םפראבן, צוזאמען מים רוםי־ם. ד״ם־ם אד״גל״. עס סאבט באםת א געוויםן א״נדרוק; איז אבער די פןךםה, אז יאס איז *םום א ליגן. דער ייוו״א האט בבלל ביז איצם נ״םם ארויס־ נעגעבן קיין אפיציעלן קאטאלאג, און אין די אינעװייניקםםע קארטל־ קאםא־אגן, ם״ אין דער ביבליאטעק, סיי אין ארביוו, םיי אין דער ע״אג־אפ״םער קאמיםיע אא״וו איז דער מאטעריאל געארדנם אין א״ן א״נה״םדעבן אלף־בית, לויט זאכלעבע אפט״לונגען, נ״םם לוים דער •םפ־א־ עם איז ווייטער נ״םט אםת, אז אויף דער אויסיםםעדונג פון 7׳סי!1 איז די העברע״םע פרעםע געװען איגנאדירט. אין דעם זאל, װאם איז ־עװעז :איםטימט פאר דער ייד״םער פרעםע (אין אלע שפראבן) פון יאר;ן,-ײ1 זענען געװען אויסגדםטעלט אלע אויסגאבעס, בתוכם אויך אלע 'עס־עי־םע, ײעלבע דער אינסטיטוט האם צו יענער צייט פארםאגם. *" אויב העברע״םע אויםגאבעס זענען געװען אין א קליינער צאל. 'ע־־־עים זיך דאס קודם־םל מיט דעם, וואס אויף דער וועלם ג״ען אױים מער ״ד״םע פעריאדישע אויסגאבעם, װי העברע״םע, װי ׳1יי־ םים דעם פאקט, וועלבן מען דארף םיט באדויערן אונםעריםםיייבן, '•׳ל :יז איצט •םיקן נ״םם צו אלע העברע״םע רעדאקציעם זייערע ״.׳יכ־זבעפ צום אינסטיםוט, הגם מען האם זיי םבח דעם נ״םפ א״נםא־ עס אױ גרונםפאל׳ם די באהויפטונג פון ח' נייגער, אז ״אין דעפ כיכליאג־אפישן יארבוך, וואם דער אינםםיטום האם ארויסגעגעבן, זענען ׳ע־׳:•.—רם געײארן 12000 ארטיקלען. װעלבע באשעפםיקן זיך מיט ־!׳ ל י־ענע פראגן פון דער גדםיבםע. די א־םיקלען. װאם זענען ךע־׳ י אין העברעיש, זענען :״םם רעגיםטרירם געוואר;". אינדעראמחן יי 'עגיסםראציע פון דער ביבליאגיאפישער צענםיאיע פון ייוו״א