Literarishe bleter · 1930-02-14 · 7 (14.2.1930) · p. Seite 134

?'םבר-ץרי&ע בלעםער נוס. 7 (301) ׳יאא /ייס 134 א ט ב $ו ר;: .־ױיכט הערן/ ם ט ע: ה א פ : י״ען, אײען, ,־ועל אץ־ בעםער םאר׳טטײן. א ס י א ד; : ער הײבט אן מיס א בא׳שר־־בוננ, װ־ אזוי ער א־ז אהער אננעקומען... ער דערמאנט נ־׳טט ין־־ן ־שום נעטען םון עפעס אן אדט. ס ט ע נ ה א פ : נו, און װ״טער- א ם ב א ר ן: דער לעצטער אפזא׳ן איז װעגן דיר ס ט ע נ ה א פ : צײעןן אפיארן: (ל״ענט) ער זאגט: ״און א־צט קום א־ך צו דער גרויםער נײעס. כיבין געקומען אין דער באטאי־אן-הו־פטקװארטיר רער קאלאנעי האט ארייננעקוקט א־ן א קיײן ביכר און נעזאנט: ״א־ר װערט צונעטײקט צו דער ״צ״־אפטײמנג — צו קאפיטאן םטענהאפ״. קענםט זיך גארני׳עט פאר׳שטערן, װי כיהאב זיך דע־ מאלט רערפרײט. כיבין גענאננען יעננאויס די טראנ׳שײען און דער־ זען ענ־רעך ר־ געהעריקע אקאפע. דארט א־ז נעװען א זײער ־ע־ינער אפ־ציר... א־נגאנצן נעעלטערט... מיט נרויע האר..." (אסבארן פארהופס זיך) ...״און ־עפעטער איז אנגעקוסען דענ־ס. ער האט אויס־ נעזען אזוי פארמאטערט, אבער ראס איז צוליב זײן ׳עװערער אר־ בעט און רערצו נאך איז ער פאד אלץ פאראנטװארטלעך דערנאך ב־ן א־ך גענאננען או־ןי דינסט א־ן דער פאדעחשטער פאזיצ־ע און א םערז׳עאנט האט בײר דארט אלץ רערצײלט װענן רענים;. ער האט מיר נעזאנט, אז דענים איז דער בעםטער אפיציר אין באטא־ י־אן אלע סאלדאטן האבן אים ׳שטארק ליב. $ר ׳שלאפט כמעט ק־ינמאל ני־שט א־ן דער אקאפע. ׳שטענר־ק נאר אױף רער פראנט־ לינ־ע מ־ט ר־ םאלדאטן. ער װײלט זײ רארט מיט זײנע װיצן און רעדצ־־לט ז־י װעגן א פך זאכן, פונקט װי פאד ׳שול־קינדער. כיבין זי־ער ׳שמאלץ און צופר־ד;, װאם ער א־ז מײן פרײנט ״ (•טטיד. די נאנצע צײט פון לייענען האט זיך סטענהאס קי־ן ײר ניםס געםון.) אםבארן: ־אס א־ז אייץ ופויזען קען א־ך ־שוין רעם ברװו ארײנלײנן? (כסענוזאפ זיגס מיס אן אראבגעדאזסן קאפ. ער ברוסס יססיי: ״׳א, ביסע״. ער הויבס זיך יסווער אויף און ־בפאנט *ו *ו די •סאםנס ב״ אסבא־נכ בעט. בון דיויסן יס״נט אר״ן א העיע בי״סנדגענדיקע זון) (פארהאננ פאלט, (הנדסך קוםסו םטענהאפ: ןציטערס פון אויפיעגונג) גיב אפ דעם בריװן ראי־־: אבעי. םיאיז ־אך פרױואט. כיהאב גארנ־׳שט גע־ םניענהא■ ־ו־־םטו װאם ה״כט א געזע׳ך נ־ב אפ רעם בריװן יארי־; איך זאג -אך אײך דא איז נארניישמא... ב ט ע ג לז א פ : (כאפט איכ אן פאי דעי־ האנט אךן יײמ אױויכ רעכ ב־יװ.) ־אל ־ ־: רענ־סן״. כיב־ן... םטענהאפ: ־ואפ פאר א ״דענ־ס״י םטענהאפ הײם א־ךן ב־םט ־א נ־׳ש־ט א־ן ישולן ישוין ג־י אויף ־ער ב־קםן־א־נםפעקצ־עז דאריי: (־טטײט א דעי־יטטרינטער בײ די כ־־עפלעך) בטעגהא־: (ל-יי״) װי־פט װאב הײםט א געזעץץ ~אליי: וא דוײלע קרקט עד מ־ט בײײט־צעעפכטע אויגן אריה כטענהא&ן, רואכ *כרידע-ט אינגאנצן ארן שאפעט •טרוע,־ דעױנאך זאגט עױ כטעט •כעפטיטענדיק: ..גוט!״ און גײט א־־ריכ דורך די טי־עפלעך.) ב ט ע; ה א £ : (ד־־ײט זיך אריכ צרם טײט.) א:נא־;: אך, גאט אין הידאי בײענהאפ, װאס איז כ״צ ךיןץ םטענהאפ: (קוקס זיך אוס װי־ד צי אסבארן) קײן װאדט נ־׳שט[ א ־ ך פ־׳־ אן מ־ט דעי אפטיילוננ װען כיװעל דאדפן. װעל א־ך י־ר פדעגן עצותן א ם ב א .־; : ז־־עד פי־ז כסענ־א־ בויגס זיך אן אויבז ס״כ מיסן בריװ אין האנס ססיל. דע־נאך סוכ עי א ווא־כ דעכ בריװ אויפן ס״ג און לאזס אראפ דעס קא־ אוין־ ב״דע הענס.) ב ט ע נ ־ז א פ: אך גאטן כיװ־ל עכ נ־־שט ל־־ענע;, כיװ־י ני׳שטן אבבאי־ן: ־ועבבר אפעד רעב בריװ אזיי #ר־ײיכאאזןץ סמ ע ג ה א פ : זאר יטוין זיי1! (פריזע). אס:אי;: זאל איך דעב בריװ אדורכקוקן אג?טאט ריח־ ב ט ע נ ה א פ: אויב דו װילבט. א ב ב א ר ן: כ־האכ נ״בט קײן ח״טק. סטענהאפ: כ־קען נייטמ. לײען דו בעסער אכנאײן :עכט דעט בײוו פון טײט ארן עפנט אים כטע:ה*פ זיצט, ־עם קא= אי־אפגעיאזט אריפן האנט, און גױאברט כליט א ברײפעדעי אין א ז־דר־נא־. כינעדויערט א ררײלע. אכבאי־ן קוקט אריופ כטענהאפן.) ו ס ף כ ש ־ע ד י כ א;; /;7 י ל נ ע או אפענער בריװ צום ד״ר מאיר עבנער אץ טשערנאװײד) *דמרעכ מיט אײך נײטט געקענט ארומרעדן די פר*בלעמען, ײעלכע אײ בארירט אין אט דעם ארטיקל. דער טאן פון אײעד ארטיקל, דער אופן, װי איר גײם צו צו ײדײטע געזעל־טאפמלעכע פױאבלעםען, האט מיר געגעבן די *טטארקע האי פענונג, אז סיר װן^פן אין דעי פראגע פון ײװ״א געקומען גו א פול־ *טטענדיקן הסכם. מוז איך זיך נעמען צו דער פעדער אײך צו ענטפערן, װײל די פרליטטענדיקע אפענע אדיפקלערונג װעגן דעם ײװ״א האט דאך אן ערנםטע געזעל׳טאפמלעך־ נאציוןנאלע באדײמוגג. איד ײעט מיר דערלויבן אגצוהײבן פון אײערע אײגענע ווערטער װעלכע קענען און דארפן בילדן דעם יסוד פון אונזער פאריטמענדיקונג: ״מיר פארמאגן לחלומין נײטט, שרײבט איר, דעם ענגהאדציקי ־טטאנדפונקט פון םײל העברעיפטן, װאם ײןןלטן ײעלן ײדי״ט עוקר מן היטורע זײן. מען קען זײן א העברעיסט און פארט מודה זײן אין ד• רעכט פון דער ײדישער ליםעראטור און יטפראך. אויב דער יײו״א ײ#לט זיד רועלן דעקלארירן אפן פאר א רײז־ײדײטיםטישן אינפטיטום, נײטכ ״טטעלנדיק זיך אין קאמף קעגן העברעייט און צױניזפ, דעמאלם ײזןלט ער געײען ײערט, אז אויך די צױניכטן זןןרן אים יטםיצן, די צױניםטװ לדאפ?ײ םאר גײטט זײן פרעמד קזז• ץ*ך׳ ןז^פ איז נ(ס5נ^11ן אןן קײן זאך, ײןום איז . ײדיש איז די יטסראך פון אונזערע םאמעפ, און יידײט האם דעם ײדנםום א םך געגעבן... וןבער דער ייײ״א שוז אפן אױיסװײזן זײן פנים, ײײ״א םאר נישם *ױיםס#ין אונםער ז״עי חיטובעי־ העױ דאקטאי־ זיך איײינזעצנדיק אין ט*טע־נאײיץ אין װאגאן, אויף םײן צו־ '־יקררענ קײן פרילן. האב איך באקומען די ״אםטײדייטע צײטוגג״ מיט אײע־ איטיקל ״ײידגע אדן ירריטלים״, רראכ איז געײידמעט דעם ײדײטן ײים;*טאפטיעכן אינםטיטרט אין ײילנע, אין צרזאמענהאנג כיט מײן זיין אין די אינטעיעכן פון דעם דזןזיקן אינכטיטרט אין רומעניע. עכ האט מיר באמה .באנג געטון, װאכ איך האב אין א פערזענדעכן *) בעה דעם באזוך פון רעם מיטגליד פון ראט פון ײײ״א, ױכף טיטע־ניבאװ, אין ־רמעניע, ךי*ױ ױעדאקטא־ פון דע־ טשעױנאװיצע־ .,אכטײדײטעי־ צײטרננ״ (אין דײנדט). דר. פאיר עבנער. דער בא־ רררכטע־ צױניכטײטעי־ עכקן און כענאטאי, אפנעדױוקט אין :ומער פרן 5. יאנראי■ ה״י פרן דע־ דאזיקעי צײטרנג א לעננע״ן איטיקל אונטערן נאמען ״ײידנע און ירריטדים״, ײו ער ײײזט אן, אז בכלל דארפן צױגיםטן *טטייז דעם ײײ״א, עם דאר? סעי נײטט אויפנעקלערם װערן. אױיםגע־וקט געײןןי־ן אין אײניקע פ־עםע־א־גאנען. אויף דעם האט ױפ? ט־טע־ניבאװ געעגטפעיט מיט א ביױו צר ד״י מאי־ עבנעױ ײ*כ איז אפגעד־וקט געײא־ן אין דע־ זעלביקער צײטונג אויך אונטערן קעפי ,,װילנע און יױיטלים״ אין נוכער פון 19־טן יאנואר מחמה דער דויןזי־ קעי :ייײ ה*ט א בי־ײטערן אינטערעכ. דױקן מי־ אים דא איבער. רעד