Literarishe bleter · 1930-02-14 · 7 (14.2.1930) · p. Seite 127

/ײס 127 יסעד ןריעע יילעסער נ?ס. 7 {302) ד ״ר י ן ד *? ד?ע.י//3.עד?י/ פיי די םישלעך פוז דאמאנישז האפע פדיאפי?/ פ?■/ ײדי־נ״ע •עדיפעישסעיצעד ץ*י/ בעד?י/ זאגט דיר אדאי טיבארנ־ - און אי; ז״; קול איז .־ערבי• נייעט, חלילה, קײן בא־ידערי•, :אר א; א״ננארטייוע אינטאנאציע פון םליכט-באװוםטזײו: — דורכ; •אי־ זענע; כ״ טיר רורכנעױע; נאנצע זעכציס הא- רענן םון אויםלאנד דאם אױ ״דורך א יאר-, און אז ט זאר װעלן טאב; א חיטכ־; װענן דער צאל רו׳יכגעװעזענע ב״ טיטארנין קאיעג; פאר דע־ :אנ- צע־ צ״ט. פאר די ז-א יאר, װאם טיעארני דער טלוא-כל-הארצדיקער — דער םון רוםלאנד און פון װין און פון דעד יםװײץ א,ין אזיט בױ םוז ..עליס-אײלאנד• — א-ז א :ערלינער ״ת״םב״, װעט צ• א היםיבע־ * ו ב י ל ע ו ם - ציפער זיין נייבט ײ״ט... ױאלטן טי־ נוטער ברודער רניאל. אפיער טאקע אײנגעאררנט אזא טין אײננאר- טיקע ױביליי־םייערוננ: ־עב ױבילײ פון דער :יגפטע־ ה ו נ ד ע ר ט ״דייטע •טריםטיטטעלער םון גא־ דער װעלט, װאם זענען ד״; הוױ דורכנע- נאננעז?! -- דניאל טיםארני איז נייעט בלויז רער ״בעל-פה״-באקאנטע־ און נוטעד ב־ודער פון אלע-אלע ״דייטע יטריםט״טטעלער נאר אויך ז״ער ״בכתב״-קענער טען טורטלט ב״ אונז יטוין לאננ. -- און. הפניב, נייטט א; יםוד, - אז ״דײטע יטר״בער ל״ענען נייטט א״נע די אנ- דערע, צו טיטארנין באציט זיך עם ניישט, אויך אין דעב פדט אױ ט׳עארני א אוניקום: עד לייענט איץ און אלעטען, ער איז -ער טתטיד-לעזער אטאר וװנדערםטו זיך; פון װאנען נעטט ער עם אזוי םיל צ״ט און נעדולד אזוי־םיל צו לײענען׳. און זײן לײענען אױ דאך נייםט ק״ן בלוױער ־ורכלזים; טיט די אוינן, נאר א לײענען מיט ערנסט נעטט איר פון זײנע הענט א ביכל ןאין װער סיװיל אין נלות- בערלין זען א נײ יידי׳ע בוך, יעדעם נײ ״די׳ט בוך. טוז װידער אנקוטען צו טיעארנין. װעלכער, װי א ״נעזאנדטער״, כאקוטט םון גאר דער ײעלט אלע נייע כיכעס. געפינסטו אין איב כסדר און אוטבאדיננט םיטנים פ•; אויפטערקזאטען ״האלטן אין רער ארבעט״ — אונטעריטט־״כוננע;. באטערקוננען ״על יטבילי הנלװן״, טטיט ײ־ אטאל אײןז א םפר ױאם אױ נע״ען א•; ר• הענט פון א רב א הסכמה-נעבער ט׳טארני ײ״סט ׳טטענדיק און נענוי װעגן איע נע׳טעעני־טן און אפילו וועגן אלע הינמערקוליסן-פרטים פון ־עד ײדייטער ליטערא- רי׳טער װירקלעכקײט, ער ײעט א״ך םון ׳טלאה-אז׳ט אננעב; ראט־ װענן כלערלײ און אוטעטוטיקע ײדישע נײ-דעריטײנוננען, — ט״טאר- נ■ אױ אל״ן א נאנצע ״ביבליאנראפישע צענטראלע״, ב לעבן רניאל ט״טארניס א״ניטטעלונג צו ״מענטש און װעלט איז ר■ אײניטטעלוננ םון אן איינענעס צו נאר-נאענטע קרוביב קײן אנדער ״ר״טער ׳טריםטשטעלער האט נאך פאי־ ויינם א װערק נייטט צוגעקליבן אזא נעלונגענעב און העכםט-כאראקטעריב- טי׳טן, ינבי דעב פםיכייטן װעזן םן מחבר, נאטען. װי טיטארני טיט זײן ״טיטפחה-כראניק״: ט׳טארני פילט און נעם־נט זיך צו אלץ און צו אלעטען אטת-ט ע״חה־יק, און נעיטעעני־טן און איבערלעבונ- נען, דאכט זיך, זענע; םאד אים אלע טאל טיט א ׳טט׳עטפל םון :ראניק, םון באזעלטער און טיטגעטאבטער, נ־יטט בלויז באאבאכ- טער, באיטטעטפלט. ײע; דער זעצער זאי אין אזא זאץ, ױי: ״ט־טארני איז מיט דער װעלט. טיט ז ײ; ױעלט. איניזי ב״, ראם יעצטע י־עצטע װארט האכן אביםל אוטנעד׳־״ט און װאלט אונז דורך א א׳יתױת-פארבײטוננ נענעכן דאם ױארט ״אינטיטי . ײאלט עם :ע- ױען ני׳טיט קײן גראבער םעלער טיטארנ• אױ טאקע טיט אץ אי־ זײן װעלט א י נ ט י ב א ו ן א י נ מ י מ, ער אױ טיטטאכערי׳ט אבער נייטט קופץ-ידאיט, ע־ איז אוטעטום או; ב״ איע נעלעננחײטן דױאל־־1 טשארבי װען םיקוטט אין בערלין א קאיענע םון אויםלאנד, א נייע׳' קאקענע, װעלכער קען נאך נישט אלע היגע ״דישע ׳טריםט׳טטעלער און דארך און װיל מיט זײ ערשט ״טליסן כאקאנטיטאםט, — א״ן;אטען האט ער שוין םון פ׳־יער פונדערה״ם—נאך, אויץ זײנע ייפן, דעב נאמען פון — דניאל ט׳טארני. כיבא׳טטים א פרעמיע פאד א ״דייטן ׳טריפט׳טטעלער פון ײ־ א־ר װילט, ײעלכער זאל ני״טט קענען דניאל ט׳טארני;. א־ער ט׳טארני זאי איב נייטט קענען, אוטטיטלבאר—פערזענלעך א־ער, לכל הפחות, פון און דורך נעט״נזאטע באקאנטע. די באקאנטיטאפט ט־ם ״דישע עריםט׳טטעלער פון ״כל הפי צות״ נײט בײ טשארנין ״ט־בטנײײז, לו־ט דער נעאנראפ־יטער א־, כ׳־אנאלאג״טער ליניע: די און די קען עד פון אטאליקן רעװאלוציאנערן רוסראנר הויפטזעכלעך פון דער ״טינםקער—װילנער תקופה״ םיז 4״!ז —05י)1, די און יענע קען ער שוין פון דער שװײץ. װין א א, װ. — טיט איע זײ האט עד געהאט צו טון, צו אלע ז״ האט ער אין נעװיםע צ״טן זיך נעהאט צונעקלעפט, ער צו זײ און ז״ צו איב, אױפריכטיק- הארציק, און זײ זענען נעװארן אויף לאננ און ׳טטענדיק נוטע ברי- ־ער טיט נעמײנזאטע נוטע זכרונות פון ״אטאל אױ געײען״... דניאל טיטארני איז אין דעם פרט דער אוניקום אין דעם יידישן ׳טדיפטשטעלער-װעלטל: ער איז א, ער אױ דער ״נוטער ברודער״ אלעטענם, ער איז געבונדן און נעקניפט טיט יעדן אײנציקן, ״קנאה- שנאה״ — פון אט די שלאנ-װערטער אין די קעגנזײטיקע קינסט- רער-באצױננען װ ײ ם ט נ י ש ט טשארנים לעקסיקאן, זײן לעקסיקאן ־ױיםט נאר פון ״פאני-בראטישקײט״, פון ״גוטברודערשאפט״ אין :אצױננ צו טענטש און װעלט, — און די נאנםטע, נאטירלעכםטע םינאניטען פאר ״מענטש און װעלט״ זענען פאד טשארנין דוקא-. ״טענטשן—םון פען״ און ״װעלט פון שריפטשטעלער״ סידוכט זיך אמאל: א שנירל אזא האט ער בײ זיך, אט רער נוטברודערשער טשאר- ני, און ער האלט אין אײן אנציען אויױ אים שריפטשטעלער-באקאנט- שאפטן, שריפטשטעלער-התקרבותן, קײן אײן פערל — צי איז עם טאקע א װיכטיקער אײדל-שטײן-פערל אדער, במחילה, א נע- ־וײנלעכע פערל-נריץ — זאל אויף דעם שנירל, אויך ז ײ ן שנירל :ישט פעלן... קלײן און נרוים — אלע האבן ז״ זײער פלאץ אין טשארנים פאני-בראטישער אויפמערקזאטקײט, זײ זאלן נאר האב; ־ײ און ײען נעהאלטן א פען אין האנט, א יידישע פען פארשטײט זיר. טשארני האט ככלל — א־ן א סך הינזיכטן און ריכטוננען א קאלעק ציאנער־שע נײנוננ, און אין זײן באצױננ צו קא- יענז איז ער אויך קודם-כל דער קאלעקציאנער, װעלכער זעט, אי אלע טינים זאלן זײן פארטראטן אין זײן אויפםערקזאמקײטם- אין התקרבות-קאלעקציע םיא־ז נישט עפעס מעצענאטישם, סינעםט זיך נישט ־עי־םון, װאם ער ײיל װ ע ם ע ן ם י א י ז א טובה טון, נאר םיאיז יףן אויםדרוק פון אײנענער, שיער נישט כיא-פפיכישער נויטי- ק״ט: ט׳צארני דארף ם א ר ז י ך א ל ײ ן זײן נעבונדן טיט ־ער :א־ער קאלענן-װעלמ... װער־ םיקומט נישט פון טחוץ-בערלין, — װענן די בערלינער האלענן נופא איז ראך שוין אפנערעדט1 — מוז זיך טרעפן טיט טשארנין, טוז זײן בײ טשארנין אין שטוב, — ײײל טשארני איז ־ער נישט-נעזאלבטער ״נעזאנ־טער״ פון דער ײדישער ליטעראטװ אין בערליז, ײײל טשארניס שטוכ איז די פון זיך אלײן נעװאדענע .יאװקע״ פו; און פאר ־ןןר ״רישער ליטערארייטער װערט א■; כעי־לין.