Literarishe bleter · 1930-02-14 · 7 (14.2.1930) · p. Seite 124

וג<££פל ג<£. 7 (302) ל ס 8 ־־ ל י ד װ״ר פ1#?קם-קונםט איז גײשט נאכאמונג, אפייו נ״שט ברויז סטיריזאציע. ׳םעפעריש איז זי רעמןןויצט, װען דער םאיצקכ־ מוםטער דינט איר נאר װי א ׳עטיצפונקט, װי א םירנדיקעי ריטם, װאם היט זי םון געטאכט;, פון פארשז. פון כיריק-פאנאנדער- נעבראזענעם, דער פארקפ-ריטכ בא׳ערענקט זי און כאפעםטיקט ז־ טיט זיין בא׳ערענקוננ. אזוי װערמ די קונסט ב א נ י י ט: צװי׳שן רי פארװערקטע ברעטער רייכטן ארויס די ױננע ׳םפראצונגען. נעטע און היינע, פו׳עקין און קארצאװ, פר׳ז און ביאריק זענען אויך ב־ים ־עטרעננםטן פארקםטום פריער פון ארץ נעבריבן דיכטעי ראפ הייםט: אינדױוידוער. אין רעם טאקע בא׳עטייט ר• הא־בקי־ט פון דעם ראזיקן זעזאנר, װאם טיר טיזן אונזער איינן פנים באהארטן אונטער רעם פנים פון פארק. און ראך נ ע ז ע ע ן ו ו ע ר;. ד פונם זיננער פון פארקם-רידער װערט אויך כטעט ראם זערבע געפארערט, װאם פונם דיכטער. עד דארף אונז געבן די ריינפטע פארקס-ריטמיק, און זיך אריין דאך ני׳שט פארטו׳ען. זיין אויפנאבע דארך זײן זיך ארײן אויםקריםטאריזירן אין אמעמײנעם. מ ט ז י ך דערהױבן ראס פון פארק-נעגעבענע. ײאם פון אים װערט באזונדערם נעפאדערט, איז — ר י י - טערונגס-קראפט. נעװים ראדף ער ני׳שט מוםיף ז״ן, װי אויך ני׳טט מינערן פון רעם, װאפ איז גענעבן אין פארקם-ריד ער מוז אבער אויפן ׳שטרענגםטן אופן ׳טמידן רעם קראננ, איפ ארויםקרינן אין זײן העכםטער זויבערקײט — באפרײט פון רעם צלנענעבענעם, פון דעם, װאם איז אין ריד ארײן פאר׳ם גענומע;, פאר׳ש אויםנעדריקמ. אינם כח פון רײטערוננ, אין דער מדרנה פון קענען ארויפ- קר־גן רעם אור-מאטיײ, זײן א־רעע, זײן נאציאנארע פארב אין א־ר גאנצער ריינקייט, באיעטייט די ארינינאריטעט פונם זיננער װ־יר — נאך אםאר — ני׳שט, װי אזוי דאם ריד װערט דורכן פארק אין דער װירקרעכקײט נעזוננען איז אונז װיכטיק, נאר װי אװי עם ד א ר ף געזוננען װערן דורך אים, דורך זײנע א ו י ם - ר ע ר ו ו י י ר ט ע. דער זיננער רעפרעזענטירט ני׳עט נאר א י י; •ט־כט פון פאאק. ער זאמרט, דערפירט, ארנאניזירט דעם װירן צום אװםדרוק פון אן אומה. אין דעם בא׳טטײט ז־ין גרויסע ׳שריחות. ער ד ע ר נ א נ צ ט מיט זיך דאם, װאס איז פאטענציער ׳פוין נענעב;, נאר נאך ני׳שט או־םגעפירט, ני׳שט דעמרײכט בפוער. זיצנריק אין קאנםערװאטאריע און הערנדיק די פארקם־רירעד, װאכ הירדא דאריצקא האט געזוננען יענעפ אװנט, האב איך דאפ איץ איבערגעטראכט, און נאכאמאר זיך פארפעםטיקמ אין דער אייערצײנוננ, װאם פאר אן ארטיםטישע ׳שטרעננקײמ, פארזיכטי- ק״ט עם פאדעדט די ריכטיקע אויספירזננ פון א פארקס־ריד. די באגאבטע זינגערין האמ, דעמאנםטרינדיק דאס ײדישע ריד אין אירע פארשײדנםטע נרנורים, װי אירוםטרירט רי דאזיקע אנשויאוננען. מיר הערן זי ראפ ער׳עטע מאר. נאר פון ערשטן קראנג אירן זעט מען, אז מיהאט צו טון מיט אן עכטער ארטיסטין. אפשר איז זי װײניקער ״נעשורט״, װײניקער אויםנעהארטן, װי איזא קרעמער, װאם רערפירט מיט איר פשטות, מיט איר כמעט סקורפטורישעד קראםי׳שקײמ דאם ײדישע ריד צו זײן קינםטרעדישער שרימות. האט זי אבער דערפאר אזא אוממיטרבארקײט, אזא נאטירריכן ח;, װאס פארדעקן יעדן קיגםטרערישן פנם. אפירו אין די שװאכערע ״נוםעח״, װאם האב;, צום באײיערן, אביםר אפנעקירט די אנט- ציקוננ. װאס די זיננערין האט ארויםנערופן אן םםק ב״ די הערער, האט זיך דאך נעפירט די באהערשערין פון דעם זשאנר שוין ראננ האבן מיר נישט געהערט אזוינע נערײטערטע קראננען, אזא נאר- דענע דיקציע, אזא םײנע רײכטקײט צחאמען םיט אינעירעכער /־■0 124 י ע ק ב פ י כ ד, א ן;/ ז} ד •2 ע ו ו ע ג ז פא א מ־ד זיצן א•; קיײנעב ואל םון דער קאנפערװאטאריע און •יארטן אויה דעם אי״םטריט פון דער װננערין. עם איז, װי שטענ- —ק, רא נעמיטרעבעי, א־נטימעד •ו• א־ן רי נרויםע טעאטער-רוימע;. — קונםט ש־עקט רא נישט. און מיר האבן דאך אין תוך ארע ריב ־•נםט, װאם שרעקט נישכ. קונםט, װאס איז װי אן אומבאמעדקטעד א־בעדגאננ פ•; נאטו־ קונכט. ײאם קומט פון א״נעם. און נעהער צ• אונז איע מע־ פדן איץ א־ז אזא קונםט ־אס פאיקס-קיר זי פא־מעםט װך נישט •••י נ״םט א וועיט באהע־שן. ז• וויי נאר עפעם אויב- מ־שן פ־נב פאינעםענעם, עפעם דעדמאנען. ױעקן — פון דעב, ױאכ שטראמט באהאיטן אין אונז. װ וויר נישט קײן םך; דעד- פאר נא־ט זי זײעד זערטן, און גיט אפט מעד, װיפיר ז• פאד- שפ־עכט. זי איז דאך אײננטיעך דאם םטאבייע אין יערעד קונםט. ־ער פעכטע־ באדן פון ־ע־ע־ עיטער ײדיי פאיקכ-ר־דער זענען פארמענ;. ־ע־ נאר־-אוצד, פזן װערבן •ערער בארגט, אןיר •ויפיא עד איז קרעריט-פעיק. װײר פארקכ- י־־עד, פארקם-מאטױו;, ארײן פאד ז־ך, פעדערן נאך ני׳שמ די פאעזיע, װי סיאיז אננענומען ב״ ר• הסירים פון פארקםטום. דװקא פארקם-קונםט פארערט א שטרענגן צוגאנג. פארערמ קורטור, ז״ער א םך קורטור מענרעך, אז דװקא זי פאדערט די נרעסטע מײפטע־- שאפט, א קאנטראר, װאכ רייניקט, פירטרידט. רערהויבט. אויך װ, װי ־עדע עכטע שאפוננ, ראזט זיך אזוי רײכט ני׳טט באצװ־ננע; נאר רי פראכע מיינען, אז פארקם-קונםט איז ״גריננ״. אך, װי רײכט זי פ־רט אראפ פזן װעג, װי פיר זענע יענע. •ואכ װערן רורך איר נעשטרויכרטן נאר װען מיר ארײן הויבן זיך אויח הויבן מיר מיט זיך אויך ר• פארקם-שאפונג. נאר דעמארט באמעדקן מ־ר װ דאפ הײפט: װײםן מי־ װ א פ צו באמערקן אין איר. װי אזוי זיך צו יאזן באא״נפרום;. פון װאם זיך צו ראזן באפרוב- פער; איז איר אין א; עפאכע פון נרויםע רערגדײכוננע;, װערט אויך ־• פארקם-קונכט אױפנעריכט. פארקערט. אין א צײט פון ירידה, זינ- קען מיר מיט א־ר אינאײנעם. ױ״ר אזו• װ• זי קע; זיין א; אנרען, א שוץ קענן נעמאכט;. נעגדיברמן, אננעצו־נענעם, אזוי א־ז ז• אימשטאנר, װען עכ פערט אייכ אײנענע קראפט, אראפצושרעפ;. צו פאדפראכן — נאך װי אזוי פארפראכןן נ״םט א־מװםט זענען מײ ר■ העצטע צ״ט אביסק אפנעקירט נעװארן צו איר ־י אומצײריקע רידער אין ״פארקםמאןי•, די שאבראנע ״פארקם-מעשת״, װאם שעפט זיך נאר ק״נמאר נישט אויפ, האב; אונז א שפאר ביםי אויסנעניכטערט פון דער בארוי- שונג םיט פארקסטימרעכק״ט. מיר האבן מ־טאמאר דעדפירט, אז רי ראזיקע פארפר״צוננ מיט ״פארקםט־מרעכקײט״ װערט פשוט א קורטור-נעפאר נאך אביםי װעט שוי; אפירו ראם בעםטע. װאם דער דאזיקער זשאנר האט אונז גענעבן, אויפנענעםז ײערן דורך די ״פארקפ- ריכטער״ או; ״פארקס-דערצײרער״, װאכ הערן ני׳צט אויד צו פאר- רארב; ־אם ביםר פארקס-פאדמעגן. רעדיבער זענען פיר איצט נעװארן פא׳־װכטיקער דער פארקס-טאן איז שויז געײאר; אזוי ־עאבראניזירט, אז נאד ריכטער- באנײעד, רי, װאם זענען בכח נישט ז י ך און נישט דעפ אײננ- ארטיקן ריטם פון פארקם-נעזאננ צו פערשן, קענען נאך עפעם אויפטון א—־ רעם נעביט. װײר נאר גאר די קרעפמיקע, נאר גאר ד• עבטע קענען קריסטאריי־רן דאם ארנעמײנע, — מאכן עם, אז כיזאר נישט אייםהעדנדיק זײז ארנעפײז, װערן אױך א י נ ר י ו ו י - ד׳־עי5.