Literarishe bleter · 1930-02-07 · 6 (7.2.1930) · p. Seite 117

ז"ם 7/ 1 צו אלע פרײנט פון ײדישן טע?}טער!?יסעדאריישע 3?עסעד 6 (301) א ביכער-ו־זודש פאר דעבמ ײװ״א אוי־ז א מוטיקן און װײדיקן אופן די ײדיעע געזעלעאפצ דורך דעבעדיקע פאקסן מאניפעסצײט אײי שעסטן װילן אויפצובויען דעפ כנין פון דעד מאדעינעד ײדײדעי קודטור. די ײדײסע ליטעראסור, די ײריידע פיעסע, די '•דײסע •דול״ די סעכלינאין, פ*לקם-אוניװערסיצעסן. דאס זענען אייץ סײלן פון דעס גױיסן מאדעינעס *ידי־סן קויסוי־ און װיכטיקסצע צװײגן פון יבן פאױואי־ לעצסער צײמ ־ א ס א י ז ד א ס אײנער אבע־ אד**4*^ ו*ך(****%^ י־סס ארגאניזײס ■•אזס און ס ע א ס ע - אוײ6 אונזעי סעאסעי־נעזעלסזאפס ני מיר ײילן בוי נאי אויה דעס געזונסן פיינציפ פון ק^נםומיױנג. פי־ײנס פון ײדייסן װארס און ײדי״טן סעאסעל וזעלפס אויפבויען די סעאסער־געזעליסאפס, העלפס פאױוירקלעבן די אויפגאבן. װעלבע זי *ססעלס זיך! העלפס קעמפן פא־ די גיײבבאײעבסיקונג פון יידייסן סעא־ סעי אין דעי מלובה װעיס א־ײן א מיסגליד פון דעי־ סעאסער־געזעי־ *סאפצ און װערבירס אויך מיסגדידער צװײסן אײערע פיײנס! די ײדי״סע סעאסער־געזעליסאפצ גזןז יועיז — אין װאס גיבעי — א סאםן־ןןרגאניזאציע, אן *יגאניזאציע פון יויער און קאנסומעכצן פון ײױ־סן טעאמער. צײמװײליקע פאױ־אלטונג פון דער ײדי׳סער טעאסער־געזעליסאפס ש. אבראכיזאן, א גדאפבזא;, אה. דובראװיטיע, ׳ג*, זואל־ קאזויטיע, י. א. זײדענצײג, ט. יװױצער, :חדן כיײזיא, ׳ט, :זענדערסאן, אדזו. ט. סוריץ, לעןאר קאחאן, איטע־־ קאציזנע,; ראטכער, רר ע. רינגערירזס. :ײסס די גוטע אקטיאין׳ ני״סס די אנ־ססרענגונג פון דעי דיסע־ יאסור, נײסס די פיאנערי׳צע אנפעױויליקײס פון גאנצע אידעאליסצי״סע קינסס־ע־־סױפעש האבן דאס יידייסע סעאסעי ביזן הײנסיקן סאג ני־סס געקאנס געזונצ מאבן״ װײיי קײן *סזם סעאסער אין דע־־ װעלס״ אייב מיס די אײגענע בהוה א״ס פײ־ואס־אזנצערנעמונג צעאטער װערצ אין אלע לענדעי םובשידײס דוי־ ך די *ססאס־ פאױואלסונגען און *עגיױנגען צװדיײ מיס אנדעיע קולסור־אינססי־ סוציעס פון דעי גיעססעי־ װיססיקײס אין יענע רענדער, װו דאס יעסס פון דעי ײדי־סעי נאציאנאלע־ מיגדעיהײט זענען דורך דער מאסס און געזעץ אנערקענס — ד$י־ס װערס אויך דאס ײדײסע סעאסעי גע־ססיצס און םובסידײס פון די רעגירונגען אין דער פולע** מאס. אנדער״ס איז דערװײױ צוס באדויע-ן, די לאגע פון יידייסץ צעאסע־־ אין פוילן מײ קזןנען אבער ני״סס װאיסן׳ ביז די ״עסס פון דער ײדי״סער מינדעיהײס אין פוירן װעצ װערן אויסגעקעמפס אין דער פולער מאס. א ײדי״ס מלובה־סעאסעי. ד$ס איז אונזער לאזוגג. אונזער קאסעג*רײסע פאדעױנג. פזנקס אסעױ װי די ײדי״סע געזעל״סאפס ס־־אנס ביי די *סװעיססע באדינגונגען די לאסס פון איר אײגענעי *סול־ נעץ — אזוי מוז זי אויך איבערנעמען אויה זי־ די יאסס פון ז*-גא:יזי-ן אזן אנפירן מיסן ײדי״סן סעאסעי און אס דאס איז דעי־ צװעק פון דעי־ ײדי״סע- סעאסע־־־געזעי״סאפס אין װאר״סע. די ײדי״סע סעאסעי־געזעל״סאפס *ססרעבס אויסצוקעמפן פאין ײדישן סעאסער פולע מלוסה״סע יעסס; זי ״ססרענס אויסצובויען א גױיסן ײדי״סן סעאסער־בנין אין דעי הויפס־״ססאן איגאניזירן דאס ײדי״סע קינססרעײיסע סעאסעי־ בנײ. סײ אין װאי״סע, סײ אויץ דעי פיאװינץ. די ײדייסע סעאסע—געזעל״סאפס האס איבע-געגומען די אנפיױנג פון דעם •סוין־פונקציאניינדיקז װאי״סעװער נײעס ײדי׳סן דדאמאסײסן סעאסעי, בדי איס צו דערמעגלעבן קינםסלערײסע יײםסרנגען פון די געסטע איסיססײסע קיעפסן. װעלבע מײ פאימאגן דאם ײדי״סע טעאמעיי דאיי• װעין די זאך פון דעש קוי׳סו־־עלן טעאסעי־באזובעי לאמיר ארגאניזירן אס דעס באזובע־־עולם און עי װעס װונדע- באװײזן! ראמיר בא־סאפן אױם דעס יידײסן סעאסער א *סוץ־װאנס פון די אויפ־יבסיקע פיײנס זײנע, פון די, װאס באס־אבסן אים פאי זײעי־ אײגנס. ־עזולבאצן. מען קען דורך די ״סול־ פ־יװאסע הײזעױ מען קען ױי־;אבן דאם אויכפיר־בױר* פון ײװא װענדמ זיך צו אלע פיייגס פון ר־־ס װיםנ״סאפטלעכן אינשסיסיס מיט דער דיינגלעבע- אויפפ*דערונג אזיסצונוצן דעם חוד״ס פון פודים ביז פםה;מערץ—אפי־ילו אויף צו אבייען מאטעײאלן פאי דעי ביבליאטעק און דעם איביװ פון ײװ*. יעדע זאך, װי עלײן זי זאר :י״סס אויפזען, קען האבן א װעיט: : ״י (און מאנוסקריפסן) אין ײדײס. אין העירעי״ס אדער אין אכדע״ע ־דה־אסן װעגן ײדי״סע עניניפ; דאס אײנענע ז״סורנאלן און צײסונגען פ*ן ךי אלע מינים; אויך פדאקאסן, אפי״סן, אויפױפן, םרזןקי־אמאציעכ. ײאג־אמען א. א. װ. בײ צײסונגען און צײצ״סריפםן דא-־ מען ה*בן אין :ען. אז גאנצע יארגענג זענען געװיפ װיבטיקער, נא־ אפילו אײנציקע;•דערן קענען אויך האבן א גרויםן װערצ, װײל זײ גיבן א מעגלעבקײס .• קאמ״לעקמירן די ביזאיצסיקע זאבדוננען פון דעם ײװא. בי־ א געהעריקעי פאראינסעיעםיױנג קען די אקציע דורבגעפייס ״עין ביײצ און געבן די געהער *•::;־־ דוי־בפײ־ן א זאמדונג אי ״ע־ א־סיקע־ צײסונג, אויי אזא איז פא-אן, פראפאגנדירן ד־ זאמלונג; נ־ע' ״אי־ף אי־גאניזײן ־א-לעך און מאבן א ״ססוב״זאמױנג. א כבעציעלע אויפסערקזאמקײס דארף געלײגס װערן אויך די גע־ לע־-סאפסלעכע ביבלי*סעקן. אומעסופ זענען פא־אן פא־ דעי בינליאסעק קײן ״סום װערס :י״סס, װײל ז• •דס־־ען זי• און פאינעמען פלאץ אויה די פאליצעס. ״ץא קענען אזעלסע עלטעיע ביכער און ״נוצ-אזע דאין א גרוזסן װערס. א מעציעלע אסס אויף דעם ד*זיקן זאמל־חוד־ס דא־פן לײגן די פי־ינס פון ײװא אין מעיב־אי־יאפע. די ױדאיקא אין נייסס־ײדי״סע *ספ־אבן, איבעיהויפס צ־יס״ס־יפסן, װאלנערן זיך דארס *פסמאל אױם זן; •סזם באנוץ, ארן מען װ#לם זײ געין געװען אװעקגעגעין פאי א װיסנ־ ־סאפסלעבער אינפסיטוציע. דער יױו$ דארף גראד די דאזיקע זאבן זײע־ נ־־סיק האין און אויפגעבן דערויף געלט איז עי־ ני״סצ איפיסטאנד. פאי־ ־ססי־ס זיך. אז פען קען נישט פאדערן פון װײט־״סטײענדיקע מענס־סן. ז־• זא-ן אלײן פארפאקן די סאםעי־יאלן און זיך;אך אויםברענגען אויף ־א־סא דערין דארפן קומען צו״הילף די ײװא־פרײנט: זײ דארפן פאר־ זא־גן׳ אז מען ז>ןל אפנעמען באצײטנם דעם מאסע-יא- פון די הײזער. א־ן זי• דאיפן דאפ דעינאך אפ״סיקן קײן װילנע ז#לן זיך די זאסלער ני״סכ י*זן ״סמעין פון דעס געדאנק, אז זײ ס־ען אפ־סר אן אייעריקע ארבעט, װײל עם קען דאך זײן, אז דער ײװא פא-כז*גס ״סוין די זעלבע אביעקמן. עד״סטנם, זענען נאך די ײװ^־זאמלונגען ז־־ע־ קךײן אין פארגלײך מימ דעם, װ$ס א צענמראלע ײדײסע װיסנ־ *סאפס-עבע אינסטיצוציע דארף פאימזןגן; און צװײטנס איז אמאל אויך א •*.*ב־עט זײעי אנגעלײגכ, װײל מען קען אים אויםבײםן אויף אן אנדעי ־••:ציקן אביעקט. די פיײנס פון ביבער, וואי י זענען פא-ע-סערס פארקערס, פאר דע; צײצ־ס-יפסן גיא וא ווערן אויפגעפאדערצ וזיכף צוצומיעסן צו גענויערע אינהסרוקציעם קען מען זיך װענדן צופ י־וזא '.־.־־־ - נא םערן די זאמר־ארבעם. האט איר עזויד געלײענט דעם נײעם זאםלבוך פאי בעלעטריםטיק און רערצײהוננען פון; קאדיע מאקאדאװסקי, רח<5 ה. קארן, א'׳, צײסרין, מ?ך ראװיסש, ױסף קירסאן, יצחק נא׳טעװיס, ־עסוא? זאראטב, יהושע פער?ע.?אז.•: ״ביכער״, װאר׳עע, נאלעװקי א2• ברײז במיז 4.60