Literarishe bleter · 1930-02-07 · 6 (7.2.1930) · p. Seite 111

זײס 111 י?יסעדז/די־שע ״.לשסעד גזם. 6 (301) * פארדינט קייס אויח א רעפל געקעכץ איז אויף >! םערצר האבער פאדן פערד.-. איז װענן ראהן ראך ר,ײן רײד ני׳עטא... יערער נ י ׳ע ט װיא הײנט נדן... װאכ אמת, ררײט ויך מיר דא א ייננ, אן ארנט־ רעכער יינגטשיםקע... װען כיקען אים קויפן א פאר פערר מיט א נע׳עפא;, נעמט ער זי בײטועת-חן... פאר דיר, פי׳עא, דארך איך נייעט כאהאאטן, דו װײסט, אז אאה איז ישוין נײעט קיין קינד״. טיװאאט שוין אאננ צ״ט געװען זי צו פאר׳צאײערן... — זארג נ־יעט, ישאכוה — האט פי׳טא א ״ײ־עפעדיקער גע- קאאפט זײן נעװעזענעם באאעכאס איין די פאײצעס — סיװעאן זײן א פאר פערד, א נעיטפאן, קענסט אפיאו מארנן אפיבטעאן רי חתונה... די צוננ כײ ׳טאמהן האט פון נרויס פרייד נישט נעוװסט. װאס זי זאנט. ער האט ארומנענומען זײן נעװעזענעס ײננ, נע- טענהט, אז פײעא איז מע־ װי א אײבאעכער ברודער, ער איז א טאטע, א נוטער טאטע... און אז בײ פײטאען האכן זיך ד■ אויגן- אעפאעך נענומען קאעפן, האט ״.זאמה זיך א יסטעא נעטו;, נייעט נע- װוסט, װאס מען הײכט אן צו טון פון יסמחה און גענומען רעדן די ׳סטאט איז נעװען אנגע׳סטויסן, נעטענהט, אז פון א חזרי׳סן עק װעט מען קײן יסטרײמא ני״״יט מאכן. םיט״ק?, ױנ- נאט׳ש אײנער, נאט האט דיר נעהאאפ;. ביםט אראפנעקומען צו- נאםט אין דײן נעבירט-יסטעטא, װי נײט מען דאס נישט ארוױי צום רב מיט א בדײטער מתנה? און ,ױי איז א מענט׳ש אין זײן ניאדענעם-נוטן אזוי שװער אויך דער קעיסענע? ניט ני׳שמ פאר דער תאמוד-תורה, ניט ני׳טט פאר הכנסת-כאה... געהינטעכץ באײכט נעהינטעכץן רער רב האט זיך נישט נעקענט דערװארטן. ער האט מיט זיך נענומען א באאעבאס, און כײדע זענען אװעק צו פייטאען. — איר האט זיך נײטט נעדארפט מטריח זיין, רבי — איז פי׳טא נעװען נעיירט פינס װיזיט. — װי אאננ סיהאט זיך נעהאנדאט װענן מײן בבוד — האבן רעס ־כס אוינן קאונ נע׳טמייבאט, עפעם נעמאנט און נײטט רער- זאגט — איצט װען סיהאנדאט זיך װענן דער תאמור-תורה, װעגן יתומיס און אדעמע קינדער — האב איך פארבויגן מײן בבוד און רער י־ד באן. מיט רע־ נוטםק״ט פון א ׳טכור: — ני׳ גײ *צראפץ״ ג״י יטראפן, פי*ע£ כ־זע וױ ־י אױנן: א־ז ז בײ דיר יײזי• <•־ 1 זיצט ע א יע״ נ ד ע ר >- ו־י הא:;ערױפיטער, אויפ: טלדה, טאג צוני״ך, װען ־ ־ײטז געיצטעאט: ס אפ אי צוג׳ האט ער״עטן יבן צוס געקר־ רע־ קריק פין פארן י ױעט אײ ער׳ יערדה, אז דיר ױא־יט אויױ אאע? — ױער ארץ. — ארע, וױפיר דאיאז״צקאזיעעס עכ זעגען :$ר דא — צו װאס? בין איײן;עיזוכען. מען האט פישאען נעפירט פון דער תאמור-תורה אין דער מקוה, פון דער מקוה אין דער הכנםת-אירהיס, איס נעװיזן די ׳טוא, סיבית-המדחט, איס פארהאאטן בייס רב א נאנצן אװנט. ב״ נ״טה אנער אין דער נארקיך האבן חברה זיך נעבונטע- װעט, נעםטראיטעט אנצוברעכן די ב״נער, אויב מען װעט בײ ז״ צונעמען פייט־ען _ זיי דאבן איס רױ*ן פאטיטאפעס די ׳טפי״ירירןע ײךן -— האט זיך ׳טיאמה נעקאכט — װעאן ב״ איס ״טוין ה״נט א יטײנע ״פויטיקע״ ארויסשאעפןן האבן װײכע הענטאעך, די ײייצענע — פרעג נישט קײן קשױת. — נו, נוט — האט שאמה זיך א יטיבער געטון, נעװאאט אפשאקאען דעס שאאך פון די אפגעארבעטע נאירער און די כאר־ א צעפאנ^אטע, האט נעהאננען א־וס פניס, װי אן או־פגעטרענט ״טטיק מאטראץ ארוס מיטאנ-צײט האבן זיך א־בער צװאנציק ראראזש- קאזיטעס אויםגעשטעאט אין עק מארק אין א אאנגער יטורה, אײנער הינטער דעס אנדערן. ד• דאדאז״טקאזשעם זענען נעיטטאנען מיט רי בײטשן אין די הענט, געױאאט ט־עפן, װאס רעס אמעריקאנער קען אאץ א״נפאי;, װאם פארע מ״טונעת סיאיז איס אר״ן אין קאפ. פי״טא א־ז אונטעדגעקומען אן אויםגעפוצטעך ער האט א נעס געטון יטאמהן פאר א האנט, איס אר״נגעזעצט אין זײן א״- נענער ראראז״טקע, אײננעדעקט ז״ן געװעזענעס באאעבאם, װ• א פ־יץ, און אי״ן איז פייטא וװיאעריש א־ײך אןיך רעד קעאניע ער האט זיך צעפײפט, זיך צעקנאאט מיט רע־ ב״ט״ט און זיך נע- יאזט מיט דער ראראז״טקע אדוס און ארוס מארק. ר• יטקאפע מיט אײננעא״גטע אויערן, האט זיך נעריסן פו; ר• האאאבי־עכ, ראכט זיך, נע״טװומען איבע־ן אײדיקן מארק, ווו רער ״טטויב האט זיך א הויכ נעטון, זיך נעררייט, װי א א״קע, און רי רעדער האבן גע- ׳טפ־וננען אייער ־י ״טט״נע־ מיט א קראפעריי. מיט א סקריפערײ געטריכן מענט״טן פון נאםן און נעכרעך אין מארק א־ײן פיי־טא ,האט נאכנעאאזט רי אײצעס, זיך געבוינן צוס פערר, װאם האט אי- בערגע״ט־אקן צװײ פאראיבטע הינט, און איץ אין איס האט זיך נעריסן, געזוננען: — ניר־-אפ, ־און נ־ר־-אפ; ד• פע־ד-ױננע;, װאס האבן גע״טעפט נחת פון ז״עד אמעו— קאנעס, האכן א־ס באגעגנט מיט א פאט״טער״, מיט א פ״פער״ נע־טר־גן: — בראווא, פ־״טא; וו־וואט; אזו־ האט פ־״טא זיך נעזעצט פ־ן א״ן קעינ־ע אױך רער צװײנןעך נעפ־־ט רי עטאעבע צװאנצ־ק חבר־ס ז־־נע ארוס מארק און צוגעצאאט ־ערן אײנעס פינך ראיאר באיעבאט־ס האבן ז־ך נעקייכן א־ן ־ע־יעך, א־ן קרענציעך. נע״טטאנען, װי ב״ א פרעמרער חתונה. א־ן מקנא נעװען ד־ באאע- נאיעפ, די פערד-״ננעז, װאס האבן נעקנאיט מיט רי בייט־״ט;, געװאאט װאפ ״טנעאער ז״ן ב״ס אנער אין רער גאיקיך און אז פ־״טא א־ז אננעפארן מיטן יעצטן פאסאז״טיר, רע־ מארק האט גע- היאכט, איז פוא נעװא־ן מיט ,,נאיעם״ און חס־ריס, האט אן איבע־- נעװאקםענער ״נג זיך א שטעא נעטון אויפן קאפ און נענומען אװם- קאאפן מ־ט ר־ ט־אקעס, מי־ט די נעפאםטע כאאיעװעם א פאיקע ײננען, שקאציס האבן זיך נענומען דרײען א־ן א ראך צונעזוננע;: "...זזופג&ופ זװ6)11תס>1 131^1 ת16ז6[ >61׳נס13׳\\ס>31ז>1״ — מען דארץ נייטט דעראאזן; — אז סיקומט א זייעריקעך יטטייען מיר פון דערװײטנס; — רארפן זײ אונז או־ך אין װענ ארײן ני״טט קריכןן — כיװעא אונטערהאקן א ריפ, װי דו זעםט מיך א אעבעדיקןן ״טפעט אין דער נאכט איז פי׳טא צוריקנעקומען פון רב. יטאמה א־ז נעװען ברונז, האט נעט־־בן מ־ט דער כ״ט״ט די פאינן רורך ־עס אפענעס פענםטעך — װאם א־ז, שאמה? — האט פישא אראפנעװארפן רעס -אק, רעס קאפעיוש און זיך אויםנעצוינן אויך דער שיא־-באנק — כ־סט אויק דער עאטער געװארן א פאיגן-יענער? — אב־ נ־יטט קײן הורן-יעגער — האט שאמה ז־ך נענעם;, ־ואס ד־ װערטער זענען בײ איס נעבאיבן אין נרנרת, ײאס ער האט זײ ני״טט נעזאנט פי׳טאען, און פון נרוים נכפה האט ער אגנעהו־בן אחמצוצופן פון װאיטשקענעם ״מזרח״ די טו־טע פייגן, װאפ האכן נעהאננען, ײ• פדענרזאעך ארוס רעס אפגע״טאפענעס יעמי — ע, דו, ב־סט דאך טאקע כרונזי — האט פ־יטא נע״טמ״כאט — װער איז ברונז? — האט ״טאמה מיט נױ־ס רצ־חה א צ־ געטון זײנע פינך פ־ננער א־בער רעד ,ױאנט און אפגעעטעמט, װאס א־כער א טוץ פאיגן זש־ומען בײ א־ס אין דע־ פא־מאכטער האנט — מען קען זיך נישט אפיאגן פון זײ פון די פיינן; במארעס; נאנצע כמארעםן — װאס פאינן? — האט פ־״טא א ׳־טאעפ נעטון שאמהן פאין ״טפענצעך איס אװעקנעזעצט אעכן זיך, — זאנ, דויטעך װאם כיפטו אננערראראמ? — חברה האבן געװאדט אויך דיר א נאנצן אװנט אין נארקיך. — כיהאב אסור נישט נעקענט אװעק. עפעס ני״טט געפאפט- - ־אט פישא אונטערנעמראנן שימהן א; אפן פעקא פאפיראםן און כ־־דע האבן פאררויכערט — מיד האבן עם נעוײפט. זײ ר• נע״טװאאענע קעסט-קינדעך ־ט״טאטעװען ד־ גאנצע צייט אוי■־ דיך ײ־אן ד־ך ארײנקריגן... ײ־אן האבן סינענ^ר פון דיד... — נארישקייטן — האט פי״טא פארצ־־נן אײנמאי צװ־י- מאא און א װארף נעטון דעס פאפ־ראס אין פאמע״טאך אריין. — דו, פי״טא, ביםט אונזערער א.־ן זײ, די אאפםעדדאקעפ, ־אכן קיין חזקה ני״טט או־ר ריד; ״טאמה האט אאננ ארייננערעדט אין פ־״טאען, דערצײאט, ־וי םיװ״ב איז איס נעשטארבן, װי זי האט נעזאנט פארן טויט — ״טאמה, אז דו װעסט מיעדצעשעס אויפגעבן יאה;, זאאסטו אויך חתונח האבן, נישט באײבן אויך דער עאמער אן אאמן, א צעברא- כענער שארבן... און דא מאטערמ מען זיך, פרנםה איז בדוחק... מען