Literarishe bleter · 1930-02-07 · 6 (7.2.1930) · p. Seite 108

4?'ס?ור$ר'שס!?סססר ג*ס. 6 (301) ז"ם 08/ : ח ס ן ם י י ־ י? װ 8 ר ׳£ ע דעד שעפעד־פוייעד אדײ; א־ז ז־ך א שטיק ײד־׳ע יעין עון רעם וױריויעכ; און?ענענ־ רארן ײד״ט; פויר;, א ראכיא;, אי; ,ױערכן עם זעגע; אדײננעפצאכט; יכטיקעי ייריעע קורטור־געיעיכטע, א ראטא;, װאם האט בארעכם ג־־סטר״כע ײד-עע פערזענרעכקײט; פו; רעד פארנאנכענה״ט, רבנים, ־:־׳:, ט׳עכיריי פ־ראםאפ;, דיכםער פארקם־הערד; — און פו; ־עם איעם געיעאם; א פורברוט־ק, ר״דנעזאפטרעך און צאפרד־ק ״ערק. א נאנץ ־יד־־כ רעב;, א הקופה פו; ירידה, אויפכרי או; אויפ־ ־םיין. ארטפ או; נייפ, ייכט או; יעאט;, דעגעגעדינוייקפ או; אויפ־ קוטענר־קם פיעבט זיך או; װעבט זיך צוזאטע;. און אוץ־ דעם ארעם ראם יכארפע אויג, די קינפטרערייטע האנט או; דער נ״םטר״כער פאריכטאנד פונם דיכטעי אינם תוהו־ובוהו פון דעם ־ידי׳טן יעאפ; א־; יענע ־א־ז א־ז אפאטא־טו נו־ט ז״ן װערק געװען אײנע םון די י־־כטורעטם א־; רער ײדי׳עעד ריטעדאטור, װאם תאבן געװארפ; יכ־י;, ר־בט און גע־ועקט האפנוננע;, טונטערק״ט או; נרויב;. או; װידער א; אנהארט, א; אנרע;, און װ־דער א פעסמע פאזיציע פאר ־ו״טע־דיק; ׳כט־־:; או; אננריך... און אט רעריכ״נמ ראפ װעדק א־; פויק, או; םאר א ריבע, באג״םםערוננ, פאיהעררעבונג עס ר־פט א־ויס ב״ ארעטע;. ב״ם ק־נסטירער, ביים בואםן־רעזעד װאסעד נאך װערק אי; די רעצטע ־א־; האט ב״ יידן געהאט אזא ר״כ; ־בניט װי אפאטאיעום ״א־; פ״ר־יצע װעידער״* או; עם קוטט קיין פו־רן רער קינסטרער אריי;, או; ׳טוין פו; רעד עד־ב־טער באקאנטשאפט װערט ער ארעםע; נאענט-א״ננעבאק;, או; עם װערט נר״ך פון אנהויב קראר; ״א־• פו־ר־־ע־^ װערדער״ א־ז נ־׳כט קײן פוך, קיי; אפ׳ערופ, נאר אדרבא ־ ־א; *אנהויב, א; ארויספאדערונג זיך אריי;, א; ארויםפאדערוננ ־י א״נענע קינםטרעדי׳עע או; ג״םט־קע טענרעכקײט;. אפאטא־כו הויבט זיך עריטט אז צ־ פארמעםמ; אויך ־ייכן, קאטפריצירט־ יעטא■־, אויך פארטונקרטע פא־נאננענע תקוםות, און ״עוד ידו נטויה•־, ־ער קינסטרער א•; א־ם איז עו״כט פארטון א־; אויפדעק; אי; זיך נייע ־באפערייכע ־וערטן און נ״ע קינסטרערײעע מיטרע;. ב״ דעם ארעמע; האט אייערראשט א־; אים דאם געזונטע. טונטערע און אקטױוע. נ־אד א־ן אכ־עריקע, װאם האט פארטריב; ־עם ״ד־׳ט; דיכטע־ א־; זי־; א״נזאניע; ־עט־ביי או; א־בערגעגעב; א־ם אץ רי אדענום פון פארצװ״פרוננ אדעד פון פיעשטשענדיק; ״אינזיך״, ■האט אפאטא־ב־ דערפירט די נרויסע נעזער׳כאפטרעכע אהריות או; התח״בות; פונם ״דישן קינפטרעך עם איז געװען נאר א נ״עם -ער גרום, דעד עד־כטער פר״ד־קער און נעזונטער נרופ, פץ רעם יידייע; ־עאפן אץ אמעייקע, װאפ אפאטא־עו האט דא; אונז נעבדאכט. טיט פעסטער ז־כערק״ט האט ער נעזאגט־: .נישט נעקוקט אויפן צײטװייריקן קריז־ם אויםן ײדייםן ביכער־מארק אץ אמעריקע, פ־רט ז־ך א נרויםע אניםטרעננוננ-ארםעט אויך פאריםיי־ ־ענע געביטן פון דער ײדי־טער ריטעראטור און קורטוך אמעריקע בברר צװיננט צו ארבעטן. ד• ארגעמײנע ארבעט-אטנואםפער, דער ארנעמײנער אנגעי־״־טרעננטער טעמפ פון ארבעט צװינגט אויך די־ ־י־־יעע ר־טעראטן צו ענערג־ע און יעאפן״. און אויםרעכענעריק א .די׳עע קינסטרער אין אמעריקע, װערכע האבן דארט באזונדערכ פ־אדוקטױו געיעריב;, זאנט וו״טער אפאטאיעו: ״אומעטום פירט ז־ך דער ריןיקער אמעריקאנער ׳עװוננ, רי װערטיקארע ריניע, װאפ ־עפא־ט צום הימר, מיך אמעריקאנעך האבן ברי־םפק אויםנעקערט ־אם קר״נשטעטרדיקע בטרנות פון דע־ ״ר״עער ריטע־אטור״ ״ביכע־־װערמ״. עע19, מאי־ױני) אט אזו• ה־אט דער נעזונטעך יעבנפפורער אפאטא׳ע־ נעזעז רעבן, גבורה, װוקם, דארט װי אנדערע ־אב; קאנכטאט־־ט טויט, נם־םה, אומקום. און דאם כאראקטעריזירט א־־םנעצ־יכנט אפאטא׳עו דעם מענטיע און אפאטא׳עו דעם קינםטירעך פץ איע ז״נע װערק ׳עראנט?עבנםרוםט, ר״דניעאפט, קראפט אץ ־־־־;. אויבדױקפורע טיפ;. פו?ב?וט־קע נאטור;, קי׳ארע יעטריב;. פעםטע װי?נם, ־עארפע קאנטורן, הארב־הארטע באראקטער;. זיץ מונטערק״ט, ענערניע, שאפוננב-װירן, נרװבן איז אנ־ ־עטעקנ—ק ער יעטעקט מ־ט דעם אן זיינע טיפ;, די?ייענער און א״ך ה־ קינפטרעך און אזו־ אויך איז ער פערזענ?עך און אזוי אויך א־ן ז״נע אפנעהאקטע, מונטערע, זיכערע, נאויביקע בריװ. ־א;, אץ ־ענע ־א־;, ווען ־. אפאטאיעו האט אנגעהו־בן צו פא־עפנטרעכ; ז־־נע ער־ע־טע זאכן אץ ך־ נױ-־ארקע־ ״ד־יעע זאמי־ ב־כע־ א־ז מעז נא־ אריץ נ־־עט גע־עטאנע; בײם ־עהײבע־־י־ע; ־וא־- ־עטאט מע; האט נע־װ־נט אץ ־עם הארב-פא־נ״־עט; ק־עװ. ־ו״ט פ־נם ר־טע־א —ע; ־א-ר , אבע־ מ־ט א םאזונ־ע־ ־ואי הא־־ז אץ פא־־־בט; בריי ־אט מע; נאבנעפאיגט נאך דעם איעב ו־אם עם ■)■•(• •%•* — ־• < < עי ױארטע ־י *לא ״״טער ריטערא׳—ע יך א־; ־ע־ ט*ט ז אײ;יקע א לואנע־יקע זאך. אבער ־עוץ געװא־; ייבעב זענען א״בגג;ערעדצ א״ניקע;ייצט ־־ אפנעשטױם;, אץ ראב; אפיי;עדען :רעיכע װערק. ראט זערט;;־־,־. א״םע־ פ־צעכ טט <*ב רא;אב״ אי; אד א״בגאבע איבע־־איצט א,ץ באג״כטעיט *ס ^*•1 •*•%•• י אי <■ ׳ <■ ב איז ק־מע; א;, מםתמא מ־ט א פ־ינע־ פא־ימפעטיקונג, ר־ דיקע, ־חבות־ —הע נ־ו־־ארקער .,•־ע־יפט; ־. אץ צ־ו־״עז ־־ פא״עי־דענע נײע נע־ מע;, װאם זענע; רא־ט רא — ראנ־״, הײרפע־ץ, א״זיאנך ־אבאץ איננאטא־ו - האט באז״״רע־ם צ־געצו־נ; ־ע־ א ־םטעדרישע־ נאמע; אפאטא־ע• מ־ט ז״־״ע —ז-־״אר אי־ננא־טקיע נאױער;. ״א ־אמאן פ־ן א פעדד־ננב . ״מא־־ם אץ ז־ץ זץ פיריפ״ - ב״רע אט ד־ עכט-ק־נםטיעה־־עע אץ ביז;אר קרעפטיקע זאכן מיט רער שט־־־פ- בץ ז ־: מ־ט ־ע־ פ—״עק־־ט ד״ע~ ׳:״?״<־*;; א י״ט פיז ג$ך האב; ־וגגע געמ־טי. מ־ה יאב ־־אבן א.״פ;ע**ורערט טעדאטיק ייג;־ אץ אי דא; העב באיאקטע־ נװע; י־בט א*;גא;צ; ־עופב;; דבבדא; א־ז אר־ץ ־ו־ פא־ אפאטא״עץ :יט אפאטאיטיב •באפן, פ• א־ט פ*;; ז־ך פאר־ או־ך װע?כ; ע־ האנ װענ, א;״ע־ אודקי־ארער עב געװען זיד האבן . די צװיי :אװעק פרא; א פא־ױכגעצ״ב;טן;ידען א; שטא־ק א־־םגעט־־יט פ־• ר־ ארע צעפראסענע :א־וער;, װערבע האבי ז־ך ־א; נעפ־־בפע־ט אץ געמע־ט אץ דער ״ד־־עער?יטעראטוך עפעם נ־־ם. א־בע—א־־ענ־־קם א־ז נעװען אץ ז־ץ ארט ־עירדער;. אן אנזאנ א־־ל א נ־־ע־ ק־נםט־רע־־־עע•־ פארמעםטוננ, און או־ך נ״־באנ״טע װעגן. און רעי ױננער ״רייעער ״ר־טעהאדישער ק־עװ״. ״אם האט שוץ רא; אנגעהויב; אץ ־ער שטיר צו גדייטן אן אננרי־ א־־י ־ע־ באפעםט־קטער ״ד־־עער ײטעדארי־עעד װארשע, האט ־•־ נעפינען א ״פ־א־בינדעטך א־ן ־עם װייטן, איבער ימ־קז נױ־־ארק ־ו־־י ־־ ״נגע אץ אמעײקע ז״ זענען נעװע; נ־יעט ברויז א; א־־־ם־ו־ ר־ ערטע־ע אץ א?טע ״ר־־עע שדייבע־ אץ אמער־קע, נאר אויך א; א־ו־ם־ו? ־־ ע?טערע אץ ױנגע־ע ״ר־־עע ־עד״בער אץ ־וא־־עע א־־ פ־נ־ע—״טנם, אץ אינגא־״צ; א־מבאװוםט פאר ד־ נ־־־־ארקע־ נ־פא ־אבן מיר אץ ק־ע־• רא; נעיעאפ; מ־ט ז־י צוזאמע־ רעם געמ״נזאמע; פ־אנט קענ; רער איטנעזעםענעך ־עטא־י-או־ם- גער״ר־קטע־ רעמא?םט־קע־ װארשע אינם א־ואנגא־ר פץ רעם אנ־ ־אח פ.ץ מיחמ־ ־ע־וא?וצ־ע, ם־־גער-קר־ג, פאג־אמע;. מע; א־ו אפנעט־־רט אץ אפנע־ע״רט פץ גא־ ־ע־ װערט מען פ־רט ־א־נ־אנג א; א־יגענעם ח־עבון-הנפש אץ א; א״גענעם ריט־עראר־יע־- ק־נםטיער־יע; רעם;. ע־׳עט אין 21**1 קומט מען ארוים נאך ר־ א־- בע־-גר־קרעבע אץ א־בער-ט־אנ־־עע ־א־; אץ ־ע־ אפענע־ ־וערט ־• ײ־״עע?יטע־אט־ר טער ־״ איע אנ־ע־ע ריטעראטודן א־ז יעטארק ־־:טער׳עטעי־ק ינב־ ־עם ארעב, ־ואם מע; האט אדורכנעמאכט, א־־־בנעיעבט עפעם א פא־י־־־נק״ט, א צעטױמרענ־־ע האט נעהעײעט אץ ־ע־ ־—־עעי שאפנ־־קע־ מהנה ״ ״ר־יעע װאר־עע קאז ארץ צו ז־ך נ״עט קומען נאך ר־ ־ע־ועדע איופאצ־ע־־אדן אץ גאבן טויט א־ז י־־ריק, אן א ־ױרר־קן ־־־׳ע אץ אט - א געװארדיקע איבעי• ־א״ע־נג, אץ װ־רער אמאר פא־םונד; מ־ט אמעריקע. כמעט אץ א־ץ צ־ײ• רע־גר״כן אהע-צ־י־י נ־ו־םע װע־ק — אפאטאיע־ס ״א״ פ־־י־שע ױעררע— אץ .ה י״־ו־קם ״רעד נורם״ אץ נאר א :״ע־ אפאטאש־ א א־נהארטםפ־רע׳ך ג״םטר״בעד אפאטאיעו א־ז פא־ א־נז מ־טאמא־ נתניה :עװא־;. םא־ א װייטער מה?ך ם״ אץ קינםט־ רער״ע; א״ ם־■ א״ א־נהאיטיעב; זינע; פץ זיץ ע־יעטער רע־צ״- י־ננ ״או־־ ־ענע־ ז־־ט ב־״ק״ ו10*>1׳ כ־ז זײן ״אץ ב״י־שע ־־עי- רעי;!׳״•(<1, אפאטא־עו ־אט א־נז נענעבן א ־אמא;, ־ואם נעמט