Literarishe bleter · 1930-02-07 · 6 (7.2.1930) · p. Seite 107

ל'םסר8רישע ב?עסער בום. 6 (301) זײס 07/ מיר סאיננען אם די פאםאזים;, װי אכזתע <5ידער — דעד העבם■ םער קאכו״דיםענם, װאס איך בין איבויעםאנד צו כזאבן• אזוינע זעכען אין אפאםאיעום פא־אן אן א יםיעור, און איך בין גארנ״עט זיכער, צי רי נעבראכםע זענען פון רי בעםםע. װען איך ר״ען אזױנע שטערן זאג איך זיך: ראם איז די יןונםם פון װארם, דאס ״וע אוײ פאר ײדי׳ש רע־ װארם-קינםטרער אפאםאיעו. אנב, זענען אפאםאיעום יואענערע זאב;, די רע־צײאוננען און נאװער;, נאך בברא נייבם נענונ אפגעיבאצם אפירו ־• נרעםע־ע װערק, װאם הים ז״ איז ער באריכוט אוכועםום, װו דען רײענם יירישע בירער, װארםן נאך אוי' א נרינטרעכעד אויםפאריעוננ פון אפאםאיםון דעם •םפראך-כוײםםער. זײנע קרענערע זאבן זענען אבער באנות פאדנאכרעסיקם, גאדנייםם אפנעיבאצם, װי זײ פארר־- נע;. זײעד אינעררעכער קינםםרערייםער װערם, זײער א־רעען-װערם, און זײער װערם-באנעם, אר־ז װאם האם צו םון כוים רער קינםם־ יע־ייכע־ פערזענרעכקײט אפאםאיבו, א־ז נאך ככועם נ־יבם אנגע■ רירם געװאר;. פונקם אזוי פאי־יםראםן איז נאך זײער גרויםע יבפראכ־ רעך־קינםם־רערייםע בארײטוננ. דער ריםעראדייטער פאריטע־ רער אײננמרעכער קריםיקער פאר רעם ארעם דאר־ז נאך ע־יעם קוכוען עם איז אכע־ ציים םען זאר זיך ישוין נעײען רערצו, ר■ כ״ װעם ברעננען א רײכן יטנ־ם נאר ז״נע אויסנעצ״כנטע ״זאצן״, נאר אויך זײנע פראבםפורע בירדער. דאם װארט קוםם נארנ״םט אנדעו״ם צו אים, װי נאר אין זײן בילדעריען װערם, און פאר ק״ן זאך ציטערט ער נייעם אזוי יטםארק, װי פאר ״פובריציפםייבקײט״ ארער ״ריםערא־״טק״ם״ פון םםיר. דערפאר םאקע די דינאםי׳טקײם, די רעבעד־קײט, ד• בירד- רעבקײט און יערנדיקע רײכקײט פון אפאםאיטום ר׳שון. דערפאר אויך ר• ׳טטענדיקע קינםםרערי׳טקײט פון זײנס אן אויסצונ, איך האב אויף םיטיקאװעס, אן באזונרערער זוכעניש א ברע- ײעד נעםון אפאםאיטום געזאםרםע דערצײמננען און איבערנעיטריבן די פאיננדיקע פיר אויםצונן פון פיר באזונדערע זאכן: ״דאס הארץ, װי א פאריטפארטער פוינר, האט נעפיקם םיםן יטנאבר אין אײן פינטערע, נעװארם דורכ־אקן א װענ און ארויס״. ״רער פארנאכם האם זיך נעפאקם דורך דעם פענפםער, זיך נערײגם איבער דעם דיר, עננער געםאכט די ציםער;״. ״דער באנינען, א קרארער, א פרי׳טער, האם זיך נעװיגם אי- בע־ בארג און םאר, ארויפנעםאנט פון די אפגרונטן, זיך נעפראנ■ םערט אין די װערדער, זיך נער״נם איבע־ דער ערר םים רער פד״ד פון א ױנגן נאם״. ״א ׳טיטער ריכם האט זיך א צי נעםון, אדײננעזאפט די פינםםערני׳ט, געצײכנם א ריכםיק״ן אװאר. $ ה ר ן ־ב י י ס? י / / װ $ ר ש ע פלײש און פײעד, אדעד דעד ױעג אפאטאשוס נעפינען אפימ דארם, װו ער נירערם אין םיפםטן נידער און קיינםאר װערן זײ א־ב נ״טם זען ׳טענדן דעם םענםיט, ארץ אײנם, צי איז זײן םענםיט אן אונםערװערם-יטאם;, ארער א ריכם-פארםאננדיקעד װארום אויך רעיםים םורעםם אפאםאיטו הימר־הויך איבעד אנרערע: ער ׳טענדם נ״טם רעם םענם״ט, ער רערהייבם אים — דורך זיך. אין אזיב םיפ״צער דעאריזם איז א־ן תוך — ר• ״רוםם צום עיפייט״, װי ניציטע האם דאם באצ״כנם, פארםורירנדיק רי קונםם פון א זאלא, אײב עי איז (כםעם ׳טםענדיקן ׳טיררעריננ פון רעם םענםיטנם אהידים, נ״טם פין זײן פנים, — נעהערם אפאםאיט־ צי יענע רעאריפם;, ײאם זענען עס אויט פארם, אבער קײנםאר נ״טם מיםן אינע־רעכן צ ו נ א נ נ װען זיין רינק או־ג זעם די חיה םענם״ט. װאם דארף כרים און באגערמ ק־בן אין יאגם זיך נאך א ׳טוצראזן נענער-ױננ. װ״ר איר, רער בר.ים- אין פרי״ט-ראריטטיקער, האם פאריטםעקם זיין ר״כ און זײן אוםמיק, — זעם זײן רעכם אוינ צו דערזערבעד צײם רי םראנ״טע םענםיטרעבקײט פונם קרבן און באניםם םיט רהםים- ריבם רעם נערינםיטםןי ױאם טום תפרה םון פייע־ ארוים, ײײר — נ״טם נאי־ פרײיט, אייך פ״עד איז ־ער םענם״טן רעי־םים רערהויבם אפאםאיטי ־עם םענםיט — ער דערהייבם אים, יו״ר ער װײזם אים נ״טם פין אײן זײם, נאר פון ב י י ר ע זײםן: ד• זײם פון פרי״ט — אין ר• זיים פון םייער רע־ םיפ״טער רעאייםם אוים םעםפעראםענט און - - אזוי- צו-זאגן — װערט-באנעם, — ער זעם ׳טםענריק םים א ײ ן א״ג אין אפם איז רעריבער זײן ״רעבנם-אםת״ דע־ נדעשמער יטקר, ־ער געפעדרעכםםער בצבור אויפן םענטיט, די ריםעראר״טע איים- םדאכםעני׳ט אייף דער םעםע פון דעם אזוי-נערופענעם ״יעבן״. די אײנענע אנםי-פאעם״טע קװאזי- אין קײאםיט-פאנםאזיע םבה א װידקרעכקײט, יױאם איז נאר ער-פי ׳־וב קײן ווירקרעבקיים קײנםאי נ״טם נעװע;, װארום ■- עם װענדם זיך דאך, ו ו י םיזעםי ו וא כ םיזעם און ו ו ע ד עם זעם. אפאטא׳טו נעהעדם צו די ײינציקע. װאם האבן א קוק-נעטון םים ביידע אויגן אויפאםאל — און רעריבער האמ ער נ״טם נעקאנם נייטם ״באםערקן רעם הערפאנש״; דעם נײםט, װאם רעבם אין דער חיה און װאם םאי־ױאנררם זי אין א פענם׳ט, װער- כער רארף נאט. א באװוםטער פוירי׳טעד רידיקער — ער הײםם יאן רעכאן האם בעת א ׳טםועם אויפגעדריקט זײן פארװונדערונג איבער דעד אויסםערמ׳טער םארמוננ פון אפאםא׳טוס געזיכם. — איר װ״םט, אין װעםען ער רערםאנט׳■ אין ראנםען• ראס װארט איז א נעדאטנס. אין אפאםאיטום פנים וױרקם, װי אן איבעררא׳טוננ, די םערקװירדיקע צונויפפארונג פון נ״םם םים ערדי׳טקײם ראם דאנם״טע פונם פנים בא׳טטײט אין זיין צװײ-הערפטיקײם. די ריפן רריקן אויפ א ראריטם און א ריידנ־טאפט, ײאם קאנ- םדאםםירן םים דער הויך-געװערבםעד רחבות פונם ׳טםערן, און ביקוםם דיד פאר ווי רי אויבעריטםע הערפם פונם פנים ווארם נעױארם די צװײםע הערפט אפפדענן און פאדיײקענע;. קוםען די אויגן, םאכן ׳טרום צװי׳טן די קאנםראפטן — אין יטםאר װערם םים חרופ באהאפנ1ן. איך זאנ ראם אם קענן װאס: םיר האם ני׳טם א״נםאל נעדאכם, אז דאם פנים אפאםאיטוכ איז א רעבעדיקער פירו׳ט אויף ז״ן קונםם — ׳טטיאר, באהאפםן םיט חרום. ׳טטאר און חרופ — ארס םינםעז און איך ׳טםרײך ראס אונםעד װארום אם האבן זיך גע- פונען אזערכע, װאם װירן אפרײםן אײן הערפט אפאםא׳טו פיין דעד צװײםעד גערן װארטן ז״ דעם םאעםםדאם רײדנ׳טאפטרעכע ריפן אפנעריםן פון ״ארראם איבעריקע״. דעם הויכן רוהנױתדיקן ׳טםערן רארפן זײ ני׳טם — ם איז, רחםנא רצדן■ ״ראםאנטישער ט׳טאד״ (םאקפ עדיקן. רי אוינן — אייך ני׳טט• עפעם זענען זײ בײ אפאםא׳טון צו-זעעװדיק — זײ קענען װערן ״געפעררעך״. זײ קוקן א־״ן אוםעםום, אויך אהין, װו דער םויטעד ׳טורחן-ערוך םון רי •טכנאם פארבאט צו קוקן. און װענדן זײ זיך צי נעשיכטע — רערזעען זײ א רבי אים׳ט־ע, אן אלטן קאצקע־ פאדקרערן זיך איבער א שרמה םירכו, א־בער פאלק און נודר. א דו, ״יאםאנםי־טער ם׳טאר״ן אבער ראם, נדאד דאפ, איז דאך אפאםאיטון די נע׳טיכםע פון א פערר-גנבם ראםאן און — די נע׳שיבםע פון דורות: בדוטארםטער, ערר״טסםער װײטיק (״םאריס און זײן ײז״) און — העכםטע מירן פונם נייםם, הײריקע צעבראכנקײט פ־נם ארטן קאצקער, װאפ האם דעם םענםיט נ״טם נעפונען. אזוי נײם דאם בײ א־ם, בײ אפאםאיטין, װײר אזוי איז עי־, אזוי איז זיין ברייט און אזוי — זײן זעאוננ. די, װאם ציטערן אזוי פאד נײסט, װערן אים בײ אפאםא׳טױן