Literarishe bleter · 1930-02-07 · 6 (7.2.1930) · p. Seite 106

(301) ׳^י■ 4 ליסעדזןדײשע בלסםסר נזס, 6 זײם 106 ײנםסלעד זז .? ע י ע? ע ס : י 7 י # ר ק אפאטאשו דעד װאדט װוכטזײן■ נא־ םאר עכטע ק־נפםיער א־ז דאם װארט דער >*רץ- דורכדר־גנגד־קעד אטעם, װאפ דורך איפ קעבט דער פעגט׳פ ארויפ זײן נאנצע, פ־קפארביקע, אינעררעכע װעהט. דערפון דעם אטתן ק־נפטרערפ ידאה פארן װאדט, זי־ן פארזיכט־קײט צו א־ם, זײן נעפיי אז ראפ ״קאנען ׳פרײבן״ א־ז דער ער׳פטער עיקר פאר א •פייפט־עטערעד. א־ן רעם ז־ן האט נופטאװ פראיער, דער נרויםעד ק־נפטיער, דער טענט־ט פ־ן דינעם, טיפן נעטיט, געהארטן פאר זײן װ־בטיקפטן או־פטו דאפ. װאפ ער האט ״נע׳פריבן גוטע פדאנצוי- ז־יטע זאצן״. א־ן דעם א־־גענעם ז־ן האט פראבערם צײט-חיר טור- נענ־עװ אנגערופן רעװ טארפטא־ען ״דער נרויפער ׳פדײבער פון דער רוכ־׳פער ע־ר״, און אר־ין או־ה זיך נעזאנט, אז זײן נרעםטע טר־יכט א־ן רעבן א־ז ד־ דופ־׳פע ׳פפראך. (א פארק, װאפ האט בא- •טאפן אזא װונדערבארע •טפראך, װעט ארץ בײקוטען און אויפטון גרו־פעפ פאר ז־ך א־ן דער װערט.) װעגן אזא פענכיט־װק־יט רעד א־ך, װען א־ך באטאן אפאטא- •פופ באצ־וננ צום װארט, אפאטאיעוכ פאראנטװארמרעכקי־ט פאדן װאדט־. עפ ־א־ז ד־ פענפיטיװקײט פון מײםטערם, די באצ־וננ פון יעאפערם. בײ אפאטאיטון אויו־ דעפ ׳טרײב-טייט טודעטט א גאנצער יטטו־פ װערטער-ביכעד אפאמאיטו ברעטערט און רײענט זיי, װי ״•טפאנענד־קע דאטאנען״ ער האט ספעציערע קארטרעך, װו ער פאד- צײבנט עפעפ אן א־ינפאר, אן הטצאה, א טענרעכע קאטבינאציע. װען עד האט ב־י א. ט• פוקפן נעפיגען דעם אויםדרוק א ״קנאכי- קער ׳טטעקך א־ן דעם זין פון א ׳טטעקן טיט ״םענקעפ״ (א פוירי׳ט װאדט), האט ער זיך זײער דערפרײט, און נר״ך אפגעטאבט בײ זיך צו באנוצן קנאכיק אניטטאט פענקעװאטע, װאב ״קר־ננט עפעפ •טרעכט״. ,־וען איך האב א־ם אננעװיזן, זוי י. ל פרץ יטרײבט ״צו־- ט־קער הונט״ יטטאט קודראטער אדער ראכטאטעד, האט עפ א־ם ׳טטארק הנאה געטו;, און ער האט דערבײ א זאג נעטון אן או־פנע- דו־טטעי: — א־ר זעט, װ־ פ־ץ האט געקענט ר־טוןן װען ער קאן ארויםראטעװען עפעפ א גוט, פארגעפ;, פוירי־ט- ײד״ט װארט, א ׳טטײנער ״זירן״, ״א ריץ א־ן טוח״, ״טאנק״ (צװי׳טן), א־ז ער זי־ער ׳טטארץ, װענדט עם גר״ך אן א־ן ז־־ן ־אדבעט, און איז א־בע־ראיטט, װאפ נ־׳טט נענונ טענטיטן ׳טאצן עם אפ װי עס בא- ־אד־ צו זײ;. ער איז יה־א׳טן ראנקבאד נעװען פארן באנוצן אזער־ כע נ־״טט ארגעט־ין-באקאנטע װערטעד װ־ יטו־טן, וכדוטה, און ער ג־יברט זיך אין תח־נות און טײט־ט-הוטיט צו קריגן דאס פאםיקע װאדט פון ארט-ײד־׳ט פאד דעב נ־ואנפ, װאפ פערט אים גראד אויס. ־אפ ארט-ײר״טע ריטון טיט זיין תט־טות און קערנדיק״ט רעגט א־ם ״טטארק. אין אזא אננערענטע־ ׳טטיטונג האמ ער אננע- ׳טד־בן זײן נײפטע אדבעט ״די בויער פון יײ״שי׳, און ער האט טיר נ־׳טט א־ינטאר פארטרו־ט, אז אײנער פון זײגע ״טרוימען״ איז אנ- צדטר״בן א ,־אטאן פון זן-טן אדער אז-טן יארהונדערט איננאנצן א־ן דער דעטארפטיקעד ײדי׳טער ׳טפראך. צו נעאראגיזטען פארהארט ער זיך, װי דערטאנט, טיט נרוים פאדז־כטיקײט. עפ איז פאר א־ם נ״טט װארצרד־ק נענוג. הערט ער אזא נײ װארט, חזרט ער עפ א־בעד עטרעכע טאר, פרװוט עס טטיטי א־־ה דער צונג, ,־וענט עם או־פן האנט, װי א בריראנט, און סירוב — נעטט עד עפ ני׳טט אן. פונדעפטװענן, אז עס נעפערט אים ־א, אנערקענט־ ער עפ, פרי־ט זיך. װאם א נײטיק װארט א־ז צונע- קוטען, און דר־קט או־פ זײן אנערקענוננ דערטיט, װאפ ער באנוצט עם ארײן■ ד־ רײענע־ פון זײנע דערצײרוננען װערן זיך, רטיטר, אנ- •טטו־פן אויפן װארט קיאן-פאפ, װאם אױ אים םונעםטידט נעװאדן רו־ט ־עד אנאראנ־ע פון האנט-פאם, און א־ז פ־ר בעפעד און ײד־- •טע־ װי ־י פײ-װי נ״טטריכטיקע פויר״טער ״זאיװ״ אדער ענגר־- ״טער ״פ־נק״. ר־ טאפ פארז־בט־קייט, װאם אפאטאיטו ווײזט אדו־פ צום װא־ט א־ז די טאם פון זײן דיכטער־יטק״מ און קינםמרער־׳טקייט. און עפ א־ז א גרויםע טאם — אפיטר די נרעפטע אין אונזער קינסט- רער־־טער פראזע. פון אזא באצױנג צום װארט קוםען ארוים ני׳טט — א־־ װ־־פט, רע־ערעפ, װאפ א־ז רײךץ ־־ ־א, טען זאגט ־אבט ז־ך, בײ אונז א־ן פורן רו־בע הרה. א־ן עפ ט־־נט... — אודא־ רו־בע הר,ה װאפ דען, די ר־טװאקעפ װײפן״ או•־ זײ קאן טען ז־ך א־ן ק־טון נא־נ־״טט פאדראזן. אזא ט־ן גע־טפרעך ק־טט ט־ד אויפ צו האבן בטעט ־עדן טאג, ב־י יעדע־ באגעגענ־״ט ט־ט אפאט־א״טו;. אויב עכ א־ז נ״טט דאפ ״פראבלעם״ פון רויך, א־ז עפ דאפ ״פ־אברעפ״, װי טען געפ־נט אן אטת ײר־״ט װארט פארן פו־רי״טן ״פ״ט־״טװע״. װען א־ך זאנ א־ם. אז א־ך נעדענק עפעפ ־א א ײד״ט װארט דערפאר, לאזט ער ״טו־ן נ״־טט אפ, ב־ז ט־ר טוזן א־־פגעבן, װײר א־ך קען זיך בא־ן ־אופן נ״טט רערטאנען■ ברויז ט־ט אזא פאראנטװארטרעכקײט פארן װא־ט האט אפאטא״טו;עקאנט װערן דער ׳טפראך-און װארט-טײפטער, װאפ ער איז. טאטער נעפערט א־פ נ״טט עפעפ אן אויםדרוק, הערפן נ״־טט קײן ׳ט־ום ארנוטענטאצ־עפ. א־ך טעג באװײזן פון אין דער פר־ ב־ז בײנאכט, אז בײ אונז אין לאדז האט עכ געזאגט ק־נד און קײט, און אז בײ טיין װלאצראװקעד באבע איז עם פון די ר־פן נ־׳טט אראפ — עכ נײמ ני׳טט. די נאנצע ראנגע נאז זײנע קארט״טעט זיך אין ט־פפטן בטור, ע־ ׳־טארט אװעק ט־ט א טאך פון ז־־ן ׳טטאר- קער האנט ט־ינע בײדע פוירי׳טע ׳טטעט, װ״טט זײ אפ פ־ן דער טאפ־ך — װאפ פאד א ״טטאט א־ז ראדך■ אן אנרויף פון דער נאנ- צעי־ װערט. אן א יט־עור ר־טװאקעם, א.־ן פור ט־ט בוכהארטערפ, װא,־ רעדן ״דו־ט״ט״. און װראצראװעק — ־ארט ,־עדט טען דאך גאר א־בע, ט־בע, ״טטעבע, ד־כע״ ײא־צרד־ק״ט און נע״טריפנק״ט — דאפ א־ז אפאטא״טוכ או־פטו פא־ אונזע־ ״טפדאך. װען עפ װעט קוטען די צײט או־פצו- פאד״טן אפאטאיטופ פט־ר, װעט טען א־ן זײנע ב־בער דעד״טפ־רן דעם גערוך פון די ״פוירי״טע װערדעד״ אין א נ״עם זין. ד־ פו־ר״טע ערד, װאפ האט ראנגע הונדערטער ־אדן געװאדטט און נעצ־יטיקט די זד־עה פון דער ײד־׳פער ײפ־אך אין א־דע •טװארצקײטן און פײבט- קײטן, ײעט א •טראג טון ט־ט װארעטע־, געזונטער און ה״ט־״ט- הײטרעכעד פאד־ע. אפאטא״טו האט נ״טט ר־ב קיין ״נ־־ע װע־טעד״. דאפ װארט טוז אים קרינגען הײט״ט. אויב ני׳טט טרא־ו־״ט, א־ז באט״ט אזוי פוירי״ט, אז ע־ זאר ט־ט זײן נעזונטן חו׳ט-הר•־ קאנען עפ או־פנעטע;, זײן ז־כער, אז עפ האט א ״טטאם, קוטט פון ־־ ט־- פענ־״טן■ קײנער א־ז אבעד א־־ך נ״טט גע־ור—קער און פארז־כט־־קע־. ײ־ ער, בײם ״טרײפן א װא־ט עפ א־ז בײ א־ם בטעט א פאפ־ע נאבא- טאר און נאבאטאיי א־בעי־גע״טר־בן. עפ טוז קרינגען, װ־ פיבא־א־־ צו זײ;, א•; ער בא־ו־קט זיך נ״־טט. ביז עפ קר־נגט פונקט אזו־, װי עד װײ־ דע־ ״טטענ־־קע־, באראקטער־פטי״טער ״טטר־ך פון ארע ״טא- פערפ, פון אילע ק־נפטרע־-או־פט־ערפ, פון ארע ״טפ־אך-בו־ע־פ — גי־ונטקײט און פ־נקטרעבק־־ט. און עפ קר־ננט טאקע — אפאטא׳טופ ר׳טו;. עפ א־ז טופ- טערהאפטעד ײדייט. זײנע ״ט־רדע־וננען נעהערן צו די בעפטע א־ן דער ר־טע־אטור. און ע־ הערט נ־״טײ אױ־ צו א־בע־רא״טן ט־ט ארץ נײע פײנקײטן א־ן פאי־דע רײכק־־טן — פון ״טפראך, פון א־ך טיין, פאדיטטייט זיך, נ״טט נראטאטיק. א ר־ד א־ז נ־״טט ק־ין ״ז־נננדיקע נדאטאטיק״, און ק־נפטרעדי׳טע פראזע א־ז נ״טט ק־־ן ״קרינגנד־קע גראטאט־ק״. א־ך ט־ין ־ענע כענפ־ט־־וקײט צו ־' קראנגען פון ר״טון, צו זײער קאטבינאציע אין צו ז״ע־ אפא- צ־אציע, װאפ נאר עבטע ק־נםטרעד האבן זי. נאר פאר עבטע קינפט- לער א־ז ״טפי־אך נ־״טט ברויז קײן ״טיטר״, ני׳טט ק־־ן ״א־נפטרוטענט איבערצ־נעבן געדאנקען און נעפ־ר;״, נאר רעבעדיקע זאבן. װאפ אטעטען, ײאקפן, טאנען, אנטהארטן אין זיך ארץ. װאפ די נאנצע טענט׳טלעבע רערפאריננ האט אי־ויפגעריסן ביים חו״ר און דוטם, און עפ פא־װאנדרט א־ן א־דעע;, געפ־רן, עטאצ־עכ, אנוננע;, בא-