Literarishe bleter · 1930-02-07 · 6 (7.2.1930) · p. Seite 105

ז"ם 105 9 7יסער8ר'שס בלסםטר נום. 6 (301) דאס קלײד אױפן לײב איז דײן אײננב. דאב נײםט׳שע אבעד, זזאס דו האסט צז דעדצײרן סזן דײן דע־קענטענ״ע. דיז קערן צזס;־יסטיקן נזצן פאד ארעט•;;. באניעדקט בוען נייסט• אז אט דעס קינסטרער״צן אטת האט סדען רעצטנס נענוםען ב״ א־;ז פארפעריסן אין אויסװאלנערן אויפן פראך פון ד־סות הדביײד־קע פרעטענזיעם? און װידער איז ער א״נער פון די װייניקע, איינעד פון ־־ ״עטאדקסטע פעלזן, ױסז אפאטאיעו. װאס ה״סט זיך ארויס פון די װאסעדן פונס דשות־הרביס. טיט אחדױת און קינסטיעדייען נעװים;, יק ג״ס- לעבעדי : ז״ז י אײ? האדעיט ע ־־ ארבעט אזן ״עװערע בייט ־י זילבע־• ״ע־וער; פיז *וערק קונסט־ י״טע איט-ײד־ ארט, װי די טיק װ עס פא־נ פ**ט!יז טיה יה א די;י גי־י ׳ן װערק איז און זײ זזךיוו ״עד יע■ : אויף ,קוק״ :ט״בעי , דער פעסיטיב ט-קטער באיעב ק״ן :״צט , איז תוכז טיט אי־ גײסטירוו דאטור, •־,■־ רעס; אט א טא״עז א יוסױ אײא טאגן .**יךי ייאף ד צײט, *וע; אץ דע זוארט- •דײ״ײ- פז; ־ בנין; ־ער ױערן נעבײט ױעט *וייטעי פערז; קוכסט. און דער צעטומרטקײט פון די באגריפן פון די ־עניקע, װאס װירן אפיטנײרן דעם עבר אנהויבנדיק פונס ה״נט, ביז די, װאס פארר״קענען דעם הײנט און זוילן אנה״בן פזנס טאדג;, האט ױס•־ אפאטאיעו אין זיין קינסטרערי׳טן יטאפן נעפונען דעס א״נציק-ריכ- טיקן װענ: דאס אנקניפן דעס עבר איבערן הײנט צום מאדגן. נ־׳עט ברויז ז״ן ״עארפעד קינסטרערי׳עער הו׳ע האט אים;עוױזן ד• ד־כט־ רינ־ע, נייעדט צוס ער׳עטן דאם ׳עאפער״עע געװים;. װאריס דען קאן ׳עװיטען אהין און אהעד עררעך און טיט כוח• איעד אן א צ־ר און אן א ברענ אפאטאיעוס ׳עאפעדי׳עער ציר איז: ־ידי׳עע נײם- טיקייט פון ארע צ״טן און דורות אנגעקר״דט אין פארבן־פרעכ־ טיקעד קינםטרעד״עער פארס• סיאיז אן ארטע־ אטת, אז נ״עט דער יהיד, טיט זײנע אזוי-צו-זאגן פדױואט-עניניס, װאס זענען ק״נעס נייעט נונע, װאם בארעםטיקן טיט זייער פערזעניעכעד צודרינג- רעכקייט און װאם שטארבן אױא״נעס טיט איס. קאנען נירטן פאר קינםטאער״ען ציר איבערן יחיד צוס רביס, איבע־ן פא״עוין צו נעזעריעאפטרעכ- ק״ט דאס איז ג״סטיקער •ועדט. 7 נ ' *? ס ש $ ר נ ' ן ב ט ד י י / ױען דעד היסטאדיקעד איז קינסטלעד ארוטנעזענטע און ארוטגע־עביעוזעטע בו־טער דעס סטארע-גע־־ך פזנס אזרװארר, פון װערבן ז״ •עטאטען רערפאר אפיער איז ב״ אפאטא־עון אזו• קודץ רער טקרך פזן ״קדושה״ צו ״טוטאה••. פזן דער װערט .אדעי אונטערװעלטו. צ• ״יענער״ װעלס ,אדע־ א״בער־וערמן. דער קינםטרער, װאס פירט אן םיטן היסטאר־קער, •. אפאטא- ׳עו, ניט אים די נוטע טענרעבק״ט אויסצונעפינען דעם סינטעז צװ״ען װס-טוב און זואך, צװ״ען נעכטן און מארנן און אזוי-ארוס א-ז רע־ אויפקוטענדיקער ריטע־אטײר אונזערער בא־עערט נעװעז ־אס גרוי- סע נליק צו באקוטען אין טיעך פון די לעצטע צװאנציק •אר א פאר צענדריק נרעסערע װערק און עטרעבע הונדערט קרענערע דערצ״- רוננען און םקיצן, װאס עטעטען טיט ז״ערן אן אייגענעס און א״גנ- אדטיקן לעב;, װעלבע האלטן אונז אין אײן רערצ״רן פון צ״טן פארנאננענע און פון ר״דניעאפטן נאך נייבט באצװונגענע און איך דערלויב טיך אפילו צז זא;;, אז אויב •. אפאטאיטון איז נעלונגען דעס חסידיזס;און ז״ן אונטערנאנגן צו פארעדאטע- װען, קאט ער אבער א״ך ר• ע־אטיק (א•; איר פערטאנענטן אויס-;אנגז פארחסיר־יעט טען קען אפירו זאנ;, אז ער, אפאטאיע— אװ ־ער פס־בא- אנאריטיקער פון אינזע־ ל־טעראטור און סיאױ א פ־ייר צ• קוק;, ־ױ אזױ דער בלוטריעט קאלטע־ און טיויעבדיקער י. אפאטאיעו אנטװיקלט א־וס זיך אזויפיל װא- ׳־עטק״ט און ענערנ״עק״ט, װעלכע יעטעקן א; רעס נאנצ; א־זס אין טאב; א־ס לעבעקיק-אקטועל אפאטאיע־ס ־אנקבא־ע ־אלע אינס ־יטע־אר־יע-נעזעליעאפט- רעבן לעבן פון דע־ ײ־״עע־ אטע־יקע פאדעיט נאך א באזונדער אפ־עאצינג, אבע־ װענן ־עס — ביי א צװייטע־ נ־טער נעלעננק״ט א־ך קא•־, אז ט־ר װערן בקד־ב קאב; די גוטע נעלעגנהייט צ■ קענען באגרים; ־עס חיעובן און ־•בן װבילאר ב״ אונז אין א״ראפע, װ״י איך קא; טיד נ״עט פאר״עטעי;, אז אפאטאיע• זאל זיך נ״עט פא־בענקען נאך ־עס א-קװאי פון ז״ן א״נענעס אי; אינזער איע- טענס אויפקוס על בן — אז־פ װידערזען — ליבער פייינט אפאטא״עזי װע; דער נע־ע״כטע-״ער״בע־ איז נאך או־ך נעבענטיעט טיט ק־נבטלערייע; טאלענט — געליננט איס רענםטטאל אונטעדצוטדאנ; דער װעלט יעס־קער פארנלױוע־טע נע׳ט־בטע אין אזא ט־ן װארעטער ל־טעראדי׳עער פארס, אז די ,יהיסטאדיע״ הויבט א; עטעטע; טיט א טיפ; אינעװ״ניקסטן אטעם, װי זי װאלט אקאריעט אויפנעיעטא- נען תחית-הטת־ס אזן זי הויבט אן באקוטען אן א״גענעס און א״ננ- א־ט״קן לעב;. װאס אױ יעױן אל״ן אזן פאר זיך א יעט־ק גע׳עיכטע אזוי-אר-ס נעלינגט רעס ״היסטאר״עך קינםטלער אדער קינסטקערייען היסטאריקער אריבערפעקלען צז אונז נאנצע תקופות, ױאם לינן פאדיעטױבט און פארנליװערט אין ד• ארכױון אין בי- בליאטעקן אין דער באװענלעכער אקטועלער ליטעראטור פונם לעצטן •ארצענדליק, און די גענעבענע ליטעראטור װערט באר״כערט ני׳עט נאר טיט איינעס ארער עטלעכע פונדאטענטאלע ביכער, װאס װערן ־ער גע׳עפרעך פון טאנ, נאר זי, די לימעראטור, װערט בארײכערט טימ א״נער אדער טיט עטלעכע פארנאננענע תקופות, װאס זענען •עוין נייטט ״ער קיין פארנאנגנהײט נאר, װאם זענען יעוין ני׳עט טער ק־ין לענענדן נאר... אזא איינעך װאם פאד־עטייט ב׳ערטות די ראזיקע קונסט, איז א־ן ־ער ליטעראטור אונזעו—דער ״נאט-נעזאלבטערי אפאטא״עו. נ״עט ער נעטט •עטיקער צאפלדיקן לעבן או; פארװאנדלט זיי א־ן לעגענדן (פ. סאלאגובס אן אויסדרוקן, נא־ ער נעטט לענענד; און פארװאנרלט זיי אין ׳עטיקער לעבן (אונזער נאנצע נע׳ע־כטע בא׳עט״ט ראך, סו־־-כל-סוױ. פזן טעיעהלעך און לענענרן)• און נייעט נאר די נע״עיכטע פזן א פאקק, צ• פזן א געװ־םן ט״ל זײנעם, נאר אויך אפילו ד■ נעיעיבטע ןאדער נעיעיכטעלעך) פון א יחיד, פון א ״עובנ־ק װערט אונטע־ י, אפאטא׳עוס פען אזו• קינסטלערי׳ע באט״סטערט, אז רער ־ח־ר װע־ט א בלל און רי נע- ־עיכטעלעך װערן גע־ע־כטע. אזיך דעס •ה־ד אפילו נעטט אפאטא־עו אױס ליבט (ארע־ אינם יעאטןן פון זיין פארנאנננק״ט אז; פ•; ז••; אזריעפי״נגלעבע־ אורקראפט או; אזוי-ארוס •עפיר; טי־ אפילו פו; אלע זיינע ׳עױ;