Literarishe bleter · 1930-02-07 · 6 (7.2.1930) · p. Seite 103

|)^;״ס 10.3 ג ו מ א״נעם פון די ױננע. סיאיז נעװען ה?אר, אז װען דער עריעטער ציה װעט זײן דערנרײכט; טען װעט די.כעםערע עפנטעעבע עײנוננ אריכעדציען צו זיך — רעטאהט װעט די גרופע ז־ך ׳עפאזט;. אױב כיען װעט נ״עט צעיעאטן װערן אויך יהידים — װעט טען זיך אי- כערגדופיר;. אפאטאשו ה־<זט יטרין דעמאהט גערורעדט םיט זײגע כר״טע פה״צעסי א־ן די ״ינריפטן י איו א־כ געװארן עננ. ער האט גורכ נעװען רי ׳כפארטוגנ, כא״נאפנדיק רי ״נייע ה״ט . און װען די ייר״ניע :אכ האט זיך רערוװכט, או א נ״ע תקופה האט זיך אננע־ הויכן אין דער אטעריקאנייכ־״רייכעד ייטעראטור; װען רער לעזער האט יכו־ן געוזוםט אנצודופן כייכ נאגיען די פאד־כט״עד פון דער תקופה - - רעכ־אקט תאט ז־ך אנגעהויכן דאכ פדאװען יהידות. יע־ דער א־־נער האט זיך כאפעםטיקט כ־י זיין א״גענעכ ׳כר״ב־ט״צ; פון זיינע ד אטות אננעהױבן ׳טפ־נען און װעכן אונזער אמעט־ינע ה־טעראר־יכע געװעב. רער נאטען ױ נ נ ע א־ז געכהיכן טראדיצ־ע. ר־ י־טעראטור האט או־פגענומען באזונדערע נעפען. ־עדער איינער א־ז אװעק מ־ט זײן װענ. — אפאטא־כו ג־יט ז״ן עקיענותריקן װעג. די קהארע, קערנדיקע פאהקםטימהעכק־־ט, װאכ באהעקט אפאטאיכופ יערי־ב;, האט גורכ נעװע;, אז ער זאה ־טנעה װערן פא־ פויער. זיין אייגנארט באיג־טײט א־ן ז״ן איינפאכן צוגאנג צופ ביהד, װאכ ער טאהט. ראכ, װאכ א־ן דער טי־ — כרענגט ער אדויס או־ד• ררו־ם;. א־ן א כ קהאפט אן א-ער פון א געזונטן פאהקפ־מענט׳טן; ז־ין כרייטפה״ציק״ט האט ער ארײנגעבראכט א־ן זי־ן יעפראך־ עד נ־־ט נ־׳כט מיט א ז״ט א־ן אונזעד היטעדאטוד ע יטפאדט זיך מ־ט רער ברופט פאדוים. ע־ האט נ־יג־ט אפנעהאון טדאד־צ־אנעהע פעדעפ, װאכ אונ־ זערע קהאכ־קער האכן אננעקנ־פט מ־ט דעם נאענטן עבר װי די כעכעדע פון אונזערע קהאכ־קער, פרוװט ער זוכן אן או־סװענ צו רעד נייער צייט. אפט באגעגנט זיך ביי אפאטאיכון דעד ייר מימ רעם נ־יכט-״ד;. אג־אה אױ די באגענעני׳ג־ אויױ א נאצ־אנאהעד בריק און אפטמאה א־ז באנעגעני׳ט רארט, װו דעד פרימיטױוער אינ־ כט־נקט װידקט אין טזגקהק־־ט פון מענטשהעכער נעזעהיג־אפט. ביג־עת ער האט מיט נענו־ע צװאנצ־ק ־א־ ־צוריק, װי ז״ן ׳צט־־נער, זופנד־ק רי װערטע.־ , .<;עון פאד מיר ז״ן ״מע ״ ה מ י ט א פערר-גנב״, האכ א־ך נעהערט רי מעיעה און איינצ״טיק ז־ך צונעהע־ט צו ז״ן יגיטימע. פון זיין יג־טימע האב א־ך ארו־כנעהעדט•; — נ״גיט מ־ט קיין פאמעהענע טדיט כאדארף מען גיין — נאיאפירן א־ז דער בןםטע־ אופן צו ר־־כן זיך פאדוים. מיט אמעדיקאנ״טן טעמפא יכרייבט ער זי־נע װערק. א־ך כ־ן אויםן דעכ א־נעדהעכן דיטכ פון זיין יג־ר״ב;. כאט׳ע רער א־נ- האהט פון זײנע װעדק א־ז נ־יעט ׳ג־טענדיק ביי איכ פון אמעריקאנייג־- י־ר־־ען העב;, כפעצ־עה א־ן ויינע נרעכערע װערק, אכעד די נעשע־ ענ״ג־ן קומען פאר מ־ט אמער־קאנער האכ. ראם מאכט בוהט זיין ה־טעדארי־עע גע־עט־אהט־; מ־ט דעכ טיילט ער זיך אפ פון אונזעדע עהטערע קהאכ־קערי ב״ א־כ איז פאראן א כך האנדהונג. זעהטן אױ עד מ־םטייג־, װען אפ־הו ער כאמ־מ זיך עם צו ז־י;. ער אױ נא־ טוריהיפטייע־ראמאנטייג־. פון דער גרופע ־וננע האט ער ז־ך אפגעטײהט. מען קען זאנ;, אז עד האט ניער פון אהעמען א׳־־בערגעקוקט צו דער אהטער װעהט, מ־ט דעכ פארלאננ צו זיין א־יראפעיש. דא קומט װידער זײן עק־ יכנות. איכ איז עננ נעװען רי נױ־יארקער יידייטע גאם. אזוי פאר־ װארפט ער זיין א״גענע כריק צװ־׳ען נױ-יארק און װאד׳טע, פון אמע־ ריקע צו זײן פויה;. א־כ איז דאכ נעהונגע;, אין דער צײטי, װאם רי אנרערע ה׳ג־ובע מיטנהידער פון די אמאהיקע ױננע טרעטן נאך אה׳ן רעכ נױ־־ארקער אספאהט. און ני־טמ קוקנדיק, ,־ואכ ז״ן נאמען אױ אײי ׳גיװער געװען ארויםצורעדן — א פ א ט א ׳ט ו... האט מען עפ פארט אנגענומע;, װייה ויין נאמען אױ שטענדיק דעד צונאב צו א יכטיק העבן; א צונאב צו א הײװנט מיט ענערני׳ט אננעװארפענע פארבן• הייפ כהוט רױהט דודך ז־־נע בעפערע און נדעפערע װערק, נעבענטישט מיט פאזיטױוער עקיג־נות. און אװ־ ר־זהט זיין ה״פ בהוט אין אונוער היטעראטור. עפ אױ מ־ד איצטער היב ז־ך צו רערמאנען א־ן דעד נאג־ צער גרופע ױננע, װאס איך האב םיט גענויע צװאנציק ־אר צור־ק באנענענט ב־יפ ראנר פון נייעם האנד. פיא־ז די א־יגענע ױננט, װאפ אפאטאיג־ו טראגט מיט זיך אין אונזער ה־טעראטור יגז־ן גאנצע צװאנציק יאר, ל<-ס^ר$רישס 3?סם9ר 013. 6 (301) פ ר ץ ה י ד ש ב ײ ן / נ י? * י ־£ ד ק ע ק ש דער ױננערער דור ׳כריפטיצטעהער אין רופהאנד האט ז־ך או־סנעצײכנט מיט יחידות. אײנציקװ״ז זענען דא און רארטן או־פ- נעקומען ױנגע טאהענטן; מיט א אוםרויק הארץ געפארן ק״ן װאד- יג־ע, װו '. ה. פרץ האט נענומען אונטערםירנם, אר״ננעפ־רט דעכ ־ונגן טאהענט א־ן דער היטעראטור ארײ;. ק״ן באזונדערע גרופ־רונ- נען האבן זיי ני׳ג׳ט געיפאפ;. קיין נדויפע פעפטונגען א־־נצונעמען א־ז א־ן ז״ער װענ ני׳כט נעשטאנען. אז מען האט ז־ך באגעננט, האמ א־־נער רעכ אנרערן אגגע־ קוקט; אמאה אויך צוגעבאמקעט: איך האב א־יך .נעהײענט..■ זי־ער ־;׳־;. אדער; — א־ך האב גארנישט נעװוםמ, אז ראכ ז״ט א־ר עכ דעד און דעד... נעענטער באגעננט האט מען זיך א־ן א ז׳פורנאה, אדער א־ן א ־צײמ׳ג׳ריפט, וװהין א געניטער פאםטעך אין גע׳ג־טאהט םון א גע־ ניטן רעדאקטאר האט אהעםען צונויפנעטר־בן. מען קען נ־יג־ט זאנ;, אז די היטעראטור האט פון דעם ׳כטאדק געהיט;. אבעד דער קרעפט־קער און נעראטענער דור ׳פד״בער, װאכ א־ז מיט אריבער צװאנציק יאר צוריק אויפגעקומען א־ן אמעריקע, האט זיך תחיהת אױפנע׳טטאהטיקט װי א היטעדאדי־כער קאהעקטױו: — ד י י ו נ נ ע. די ראזיקע ױננע זענען תחיהת נעגאנגען א־נא־־נעם. א־ינער האט פארן אנדערן פארגעהייענט, װאכ ער האט געיג־דיבן; איינער קאט דעם אנדערנפ מיינוננ אזיסנעהערט, אז איך בין םיט אדיבער נ־ינצן יאר צוריק געקומען קיין אמעריקע, האב איך אויפן דריטן טאנ נאך מיין קומען באנעגנט דעפ נאנצן ױנגן קאהעקטױו. רעד נאמען י ו נ גע האט פאר דער גרופע דיבטער און פדאזאיקעד יכטארק נעפאפטי נייג־ט נאר אין דער דאמאהםדיקער היטעראטור — א־ן העבן נופא זענען זיי געװען א ױננע דעריג־־יגונג: דער בערעזעדיק־צארטער מאני הייב; דער קובער־בא׳גיפדענקל־ טער מיטה הייב ר,אהפערין; רער פארנאבטיק־יכטיהער אײזהאנד; דער גאהדיק־בהאנדער, מיט דעם רונדיקן בהוט־און-םיהך פניכ — זייגיע יאנד,־י; דער װינקהדיקער, װי פון טערא־קאטע געפורמטעד דור א־נ־ נאטאװ; דער, מיט פ׳טוטעד זארג־באלאדענעד און אביכה נעבוי־ גענער ראבאי; דער ׳ג־האנקע־, ׳נוװאר׳ן-נעקר,׳ זהטער און נוטמוטיקער י. י. שװאריז; דער נראט־פארקעמטעד, נעט־געקהיידעטער חיימא־ װ־טיצ; דער שטארק-צעשויבעדטער א,־ן נראמען־זאטער ױאה םהא־ נ־ב; דער, פון א־נעװײניק־אויף-דרויםן אננעצונדענער־בעה־התפע־ הות דיהאן און צװי׳ג־ן זיי — דער ברײטפהייציקער, עקיג־נותד־ק- אנרעםױוער; — ױפף אפאטאשו. זיין ׳גיטארקער קאפ מיט דעכ צו זיך ארייננעשהינגענעכ נאז; ז־־ן נעיג־האכענער מויה און בדייט, אויף ארױף־פאדהאפענער שטערן ■- דאפ אהץ האט עדות געזאנט, אז דעד מענט׳ג• יג־האנט מיטן קאפ אין א נעמויערטער װאנט און האהט זי ביים דורכברעכ;. דער הויפט-׳כטריך פון רי ױנגע איז נעװען, װאם ז״ האבן אנגעד״ט דעכ נארמאהן שײוננ פון דער ײדי׳ג׳ער היטעראטור בכהל און די אמעריקאניש־יידייעע היטעראטור בפדט. די ױנגע האבן פאר־ מאנט די בעפטע היריקער און בעםטע פראזא־קער םיאיז געװען א פאדענדיקטער הימערארי׳ג־ער בנין מיט טיר און פענםטער. ז־־ער בײטש איז געװען דוד א־ננאטאװ. ער האט זיי צונויפגעטריבן א־נאיינעם; א״ננעשהאםן אין די ״׳ג־ר־פטן״. זייער פאדייגיקוננ אױ פונדעםטװענן גע־ װען נאטירהעך. מיט פארײניקטע כוחות איז זײ אנגעקומען נרינ־ נער צו שטורמען די, אזוי אױף טאנדײט נעפורעמטע אהטע היטע- רארייפע פעםטוננ. די טעמעכע צ״טונגען האבן ׳טוין געהאט אפגע־ טון א םך םון זײער שעדהעכער ארבעט צו פארהפקרן די יעפראך, ״פארפהיינען•׳ רעם אינהאהט און פאר׳טר״ען דאם עכטע און ױננע. מיט זייער אויפט״הן זיך באזונדער, האבן רי ױנגע אפגעװענדט דעם בעםערן העזער אויף דער אײנענער זײט• אין די ערשטע פאר װאכן, נאך מײן אריבערקומען אין נייעכ האנד, האכן סיר זיך דעדנעענטערט. םען האט פארנעה״ענט מאנו- כקריפטן. איננאטאװ — זיין ״קעםהנרוב״. ם. ל חאהפערין — ז״ן ״אי; דער םרערד״. מאני לײב — זײנע כאהאד;. ראבאי — זיין ״הער נאהדנבארנ״ און אפאטאיכו — ז״; ״מע׳שה מ־ט א שעדד־ננב״. דעםאהט זענען בוהט נעײען די היטערארישע טענדענצן ניי יעד;