Literarishe bleter · 1930-01-31 · 5 (31.1.1930) · p. Seite 97

יציסעד^די׳שע בלעםער גזם. 5 (300) ז"ס 97 מענקײש״ קענן מעפ*דן, מ>*פ *הפײען נישט אלעמזןד אדײ* דער קיגפטיע* רייפער הויך ארן שאין אי־״ן אין ליטעראיייפער פענפאציע. ןןבעי **ריפפנפ *וײפן מי• די ניויפ** *פרועריקייטן, פיי פעפנייפיע, םיי ליפע״ ,-יעפער > ו^,^ן *י •#*^*וי• פד-ות זענען, פ־פופ, קלײן אין צ$ל ־ארופ;עדרײ **ארישע, װאם ריגגרעז דער געזע־שאפפלעבער עצפנם איך בין ־ און כ צו דעבן און װײקן. ׳י פיר ה?= ע= בי די קינהטלערי־פע כהות צו קעדפ תײנט אין פוילן. ארן די, װאפ זענען ד#, זענען צעװארפן, פאיאײנזאמט און פאי* ייפערפ, ארן נעפינען נייפצ ק״ן װענ װי אזוי צו קומען צו נעמײנזאסער׳ צר אינאײנעמדיקעי־ אייעט, צו אידײאײפעי מיםװירקונג. במילא קומט אויפ, אז די גאנצע *פװעיקײט און פאיאנטװןןרטדעבקײט זאל פאלן אוײ* אײן מענט־פן און דער אײנעי מענטיפ, אויב אין אזא צעװאי־פנקײט ארן אפגעיאזנקײט גערינגט איפ דאך עפעפ צר איגאניזײ־ן ארן טיאגן די *פװערקייט אוי״ זיך, און װאך־איין. וראך״אויפ אװעק׳פצע״ין אונז פאי־ א פאקט פון א נײעפ נומעי־ װאבניפייפט, װ*פ, מיט אלע אי״ע תפיונות, נעמט זי ארנז מיט א־י ייביפאפט און געטײײפאפט צום אמת פון ײדי־פן ריאיט אין קינפט־עי*, — אריי עפ גע,;,נגט איפ. י״־ און מיי־ זאגן: עם ג ע *י י נ ג ט א י ם פאידינט עי• אונזעי פריע אבטונג ארן אנעי־ קענונג. מיר, װאם זענען תײנט אליין נעפרוװטע מיט א װאבניפו־יםט, מײ* קענען תײנט אפיפאצן און פאי־פטײן יפװעי־יקײטן. און מיר װײפן הײנט אײן זאך: דאם ערנפטע אין אונזעי־ ליטערארייפן לעבן איז דאפ״ װאפ םיאיז נ י *פ ט א, דאפ, װאפ עפ װעיט נאי־ אםגעסטיט מיט רײד, מיט פויד־ קײט, מיט קיבעין. םיאיז פאר מיר באמת א פרײד, װען איך ק^ן זז^גן מיט זיבער־ י־ט, אז די ״ליט. בדעטער״ זענען בײם תײנטיקן טאג דעי פא־פפײיג־ד טער יידי־פער ז׳פורנאל אין דער נ$רער װעלט. אומעטום, אין די פאי־ ארפנסטע װינקעלעך פון די װ״טםטע לענדער׳ עװעזן, האי איך #ננעטראפן די ״דיט. בלעטער״ אומעטום, װו איך האב די ,ביעטער״ אננעטו ײיםנערופן א ׳פטארקע נתת־רוח, װײל בעת איך ך,אי יליק ארײן עטון אין די ״בלעטער״, בין איך אויפםנײ צונויפגעבונדן געװאי־ן מיט .־•*ן הײם, איך האב זיך דערװיפצ װעגן אלעמען, װאס סימוט זיך אין אונזע,־ יידײפער קולטור־װעלמ. בײ דער געלעננהײט, װען די ״דיטערא־־ייפע בדעטער״ פײערן איצט דעפ דרײהונדערטפטן נומער, װיניפ איך זײ, אז זײ זאלן, פונקצ •.•י ביז איצט, װײטער *פטײן אייף דער װאך סון דע״ ײדײפעי קרדטור, \.לן דאפ, װאפ מיך, אלפ ײדי־פן טעאטער־מענטיפ, װײטיקצ אממײנפטן,— ד-^לפן בויען און באפעםטיקן דאם נרטע ארן קינםטדערײפע טעאטעת איך הא? אויך זיך צו באטײדיקן איגם טויזנטםטן :ומער פון די '*יטעיאײיפע בלעטער״. א לאניבע״נ יאגריםונגם-טעילעגראבזע פון מארק שאגאל איך װיניפ די ״דיטערארייפע בדעטע־־" ארינת־ימים. :יארק •םאגאי פאייז, 1^ יאנואר. באגריםונג פוז דער נױ־יארקער ״װאר״ *פאצן — *פאצן מיר דאם, װאם א י ז דא. מיט אלע מעלות און אלע חםרונות. מיר פאר־פטײען און פילן הײנמ דעם װערט פין מעשים. און זעקס יאר ״ליטעי־ארייפע בדעטער״ זעגען נרויסע מע־פיפ. מיר באנריסן די ״ליטערארישע בדעטער״ מימן ױם־טוב פון דרײ־ תונדערטפטן נומער. מיר *פיקן צו דער רעדאקציע אונזערע טיפפטע װוניפן און אונזערע אויפדחיקן פון אמתער פרײד צירקולאר פון דער ײדייטער שו^־ארגאניזאציע אין דער פוילײעער רעפוב^יק וזעגן די ״גרינינקע ב״מעלנך״ אזן װעגן ״חבר״. צו אלע סעד. ראטן און *פוד־פארװאלטונגען. מיר האלטן פאר אונזער חוב צו ציען א״ער אויפמערקזאמקײט אויף די צװײ פעריאדי־פע אויפנאבן פון הי *פ. באםטיןמפקי — ״גרינינקע בײמעלעך״ און ״דער חבד״. דער עריפטער ז־פזרכאל איז בא׳פטימט פא** ײננערע קינדער, דער צװייצער — פאר עלטערע. ביידע אויהנאבעפ װערן רעדאנירט םיט שעדאנאנישער פאראנטװארטלעבקײט און זײ פארדינען אונזער אונטערשטיצונג. בײ אונזער מאנגל אין לײענליטעראטור פאר די קינדער פון די שולן, קןןנען בײדע אויפגאבעפ פון חי באפטאמפקי. ווי אויך זײן *פול־ביבליאטעק. זײעי־ פיר חערפן דעם לערער אין זיײן ארבעט. ײרייםע *טוי־ארגאניזאציע, אױספיר־נװרא, װאי־־פע, 16 יאנואר, 1030. ברױו איז רעדאקציע געעדטער העד רעיאקט$ח איך דערלויג מיר אינפוןדמירן אײך װעגן >) פאקט, ו,־ו)ס :!*)ר. דאבש זיך, נייבג! באר־גװיגן װערן און בלייבן אוםנאקאנט אויסעי די לןז־אדע ד' אםות. אין קראקע עקזיפמירט א יידי־םע אקאדעמייגע ד.ידסם־ו)דגאניזא- ציע ״ןןגניםקן)", װוןם װערט פארװאלטעט דורך >) קיןפיטענז פון 10 אלגעמ. ציוניסטן, 2! םוןצרצױניםט[, 1 בונדיםט און 1 ראדיקאלן ס>)ציאליםט ק״ן אםיםידאטוןדן, חלידה, זענען נייםטון. אויף דער אדגעפ״נער פארזאפלוננ פון זןט־^־דער געזעדטאפט פון יידידן צוהערער פון דעי הויבעול האט דער פ^יזיצער;פג״ר בערקפאן, >ןלג. צױניםטו :־־.ט דערלויבט קוןלענן צו רעדן... יידייג■ פארױפנדיק זיך אויפן םטאטומ, ווןןם בא־דטימט פויל״צ אדם ״אמט־ יגפראך״. דאם איז פאינעקופען רעם 1. רעצעמבער 1029 יוןר1 קיאקע. מיט אבטוננ ה. :וערעבזינסה־ (א סיטגליד פון דער ״״ד״זזער *קאדעםיקער־ארגאניזאציעו אין נוםער 13 דריי הונדערט נומערן פון א װאבנבדאט. דריי הונדערט נוטעין ״דיטערארייטע בלעטער״. מען פעג עם גאנץ פייערלעך איבערחזרן און :אבדעם אויםזובן א םך אנדערע ׳ום־טובדיקע װערטעי און אונטעדטיאנן עם װי א מתנה דעם דרייהונדערטפטן נוטער ״ליטעראריעע בלעטער״, װאה דע־יםיינש אין װאריםע אין יאנואר 1030. עס איז דאפ עריםטע ליטערארייגע װוןבנבלאט אין אונזער ליטע־ ־אםור, װזןם קען זיך בארימען מיט אזא לאנגיאריקער :יקוט־אונטערגע־ :יזןבענער עקזיפמענץ. און װען מיר נעמען נאך אין אבט די באזונדערפ טװערע באדינגוננען, אפנעדאזנקייש און פונאנדערפאל, װאב איז >ן:נעי1ט>!־ :ען אין דער יידייםער ליטעראטור פון פוילן זינט דער סלחסה, >>; אפ־ •,עלוןזנקייט, װזןם הער׳םט נאך ביז היינט, — ווען מיר נעסען דאם אין אבט, םוזן מיר פיםוט באווונדערן די ענערניע און עק־םנות פון די, וואם מזןבן מעגלעך די דעריט״נוננ פון די ״ליטערארייםע בלעטער״. וןבער צו •־>*ם זאלן מיר ריידן פתם. מיר מענן זזןנן אפן: די ענערגיע און עקיםנוה ־ין איין מענטיםן, פון דעם רעדאקטאר נהמן מייזיל. מיר זענען נייםט געוווינט צו ןןנערקענען אונזערע אייגענע אויפ־ םיאוננען, איבעדהויפט נאך, װען די אויפטזאזננען זענען אננעהאננען א־ ־עם אדער >ןן יענעם נאמען. מיר זענען גיבער געװוינט סבטל צו מאבן. אױנטערצור״סן, אונטערצװםטעלן פיפלעך, אויםזובן און אונטעריגטרייבן נאי די חםרונרות און פארזען רוןם פןןזיטױוע, דאם אקטועלע און ענער־ •״םע. דער בטול ה>ןט זיך אייננעגעםן אין אונזערע אלעמענם ב״נעד, אדן ״•ן םם ניפש זיך איבער פון לאנד צו לאנד. אלע אונזערע ליטערארייםע :ביבוה נערן זיך נזןך היינש סער מיט רבילוח, מיט מויל־קרימעניים און :-בטע מבינותער״ען, איידער מימ פוןזיטיװע מעיםים און דער דוןזיקער ־'•־ ה>ןט טיילװייז נייםט אויפנעהערט, און הערמ נייםט אויף, אויך בנוגע ל ״ליטערארי־םע בלעטער״. װאם מיר זוןלן נ״םט זיןגן ווענן די ״ליטערארייםע פלעטער״, איין ־ איז קלןןר: אין דער יידייםער ליטעראטור פון פוילן זענען ז״ געװען י א״נציקע ןןנרעגער, דערמוטיקער צו גלויבן, צו ליטערארייםן װילן, ׳ קינםטלערייםן אינטערעם. זייער ה־םפעה הןןט זיך איבערנעטראנן אויך א בעיז •ןקעןףן צו אונז אין אמעריקע. און :אטים דא זענען סי־;ייםם ■׳!ןרעם אין פעריזןדייםע אויפגאבן, האבן די ״ליטעיא־י־םע בלעמער״ יעדן ןןנקומענדיקן :וסער נעװירקש אויף אונז מיט פר״םקייט, היי־ : ׳:קייט און נייםט געלןןזן אונז אריינקײבן אין לןןקאליזם, אין גע1)־ •־׳יפ״םער!)פגעגרענעצטקייט. טיר זענען אן איינהייטלעבע ליטעראטור. לענדער צערייםן אונו :״:ם. םביבות פארפרעמדן אונז נ״םט. געװים קענען מיר נ״םט זאגן, *ןז די ״ליטערארייםע בלעםער״ גע־ *':־• א־נז איננאנצ;. מיד הןןבן אויסצוזעצן קעגן ■״לװייזער צעיםוװי