Literarishe bleter · 1930-01-31 · 5 (31.1.1930) · p. Seite 98

?יסעד&דיש* בלטםסר 11ס. 5 (300) זײס 98 א פדז וואד צו וואד םעאטער א?ן ק?נסט ₪ די פרעמיערע איג= דוןןדשעװער ג״עפ ײדייפן עעאפער אין מאריעע ״דער ש)>נץ ארופ געלד״ פון בען־דזע#גס#ן, באארבעס דורך םמע־ פאן צװײג (רעזשי ין>נאס םורק#וו), װאס איז אנאגםירמ געװען אויף פריימיק, דעם 24״מן ד.. ה., איז צוליב דעם ערפ*רג פון ״אויפ־ שטאגד/ א&געלײגס געווארן אויף מימװ#ך, דעם 28 ה. ח. ןןןן װי מײ האבן שוין געשריבן, איז דעכ 15־סן יאנוא- פ$רגעקדמען די פרעמיערע פון ד. בערגעלס>ןגס ״דער מויבער״ אינם סאסקװער ײדישן מעא-ער. ידי פיעסע, װי דער ״עמעס״ געװארן אין ־גרײ מײלט םימ, איז קורצן מערמין — כך־הבל 0 װאנן, און דער מעאטער־קןןלעקמױו חןןפ אןי)? איר געארבעמ אין א ״•מלאג־ערדנונג״ צו 12 און 15 ימעה אין מאג. די פיעסע האמ אויפגעפירם דער לענינ־ גראדער יעזשיפער חןדלזןװ, דעק*ראציעס — י. יאבי:*װיטש. די מוזיק—פולװער. רי אויפ־ פיױנג האט ארויסגערופן א גרויסן אינמעיעה. ןןןן די ״װידנער מרופע״ (די פוילישע) שפילמ איצמ אין קראקע און אין דער דערבײאיקער פר#װינץ. ןןןן װיפיל ״װילנער טרופעס״ ה$בן מיר איצמ? אײנע די פוילישע, אונזערע, די װאר־ שעװער, אונםער דער אנפירונג פון ס. מזאה, א צײײטע — א גאנץ־פײנע, טאקע א ײילגער״ פון די אמהע ײידנער — אין אמעריקע. א די־ימע — איז בעלגיען. א פערםע (מיט א. שמײן בראש) אין װין. איז עס נאך װײניק. איז צוגעקומען א װילנעד אנםאסבל מים כאש״ קדיש. נהמה, שריפםזעצער. און איז עם נ*ך קארג — איז שוין איצמ ארויסגעפארן מארים דאמפע מימ דער טרופע, װאס ער האמ צונוים־ געשמעלמ און געשפילט אין װילנע א פא־ װאכן. און װידער װילנע. װילנע, װילנע! אלײן כיסמו >)יעס, אויהגעצערמ, און אלע װילן לעבן אין דײן זכוה! ןןןן אין לזןדזער פוילישן מעאמער איז די מעג אויפגעפירמ געװןןרן יעקב גןןרדינפ ״שחי־ מח״ אין םויליש, באארבעמ דורך יאן זאנדמעי. ןןןן מןןרים שװארץ ה*מ געהאמ אנאנסירמ ל סלאבס ״די לודמירער מויד״. אבער #מ די פיעסע איז צוריק מימ א יזןר פארקזןנםיאקמײמ געװען דורך מרים עליאס, װעלכע רעכנט אויפ־ פײן די םיעהע אין פוילן. ןןןן איןיריגער ״פרימןןרגן״ דדוקן זיך אי־ ציקלעז ײעגן דעי קריטישער יאגע פוגפ ײדיש; טעאטער אין ריגע. ןןןן איגס צוזאמענהאגג מימ דער אסיגנירונג פוגם װילנער מאגיסמיאמ א גרעסערע הומע אויף מעאמעי־פ#רשמעלונגעז פאר שילער, ײעלן אין ײדישן פאלקס־מעאטער אין װילנע אײנגע־ $רדגמ װערן פ#רשםעלונגען שבת און זונםיק בײטאג, אויף ײעלכע דער מאגיסמראט װעמ פאנאנדערשיקן אומזיסטע בילעםן אין די ״די• שע פאלקם״גולן. די דירעקציע £,-נם םעאטע־ פאעומע פאר יעדעי פןןדיגכזעלונג עו 350 גילדן דעד. גחע/ סייזי? טאלין א. א שיודערט באיעלאסן אויסצוקד״בן אן ארגאניזיר־קאפיסיע, װעלבע זאל בי־ד; צוו״ עאסישיעם: פאר פטאטיבט״ב־ע־אנןןםיעע און היבטאי״דע ארבעטן און א פינאנץ־עא־ ד*ו —י** ₪ דעם 31־מן ה. ח. קוממ פןןר איז ק*י'* .אן אװנמ פון איציק מאנגער א. ד. מ. ,.נאכמ. טדימ און שגעון אינם שפיגל פון דעי װעלנד לימעראטיר״. ןןןן ד. מערעזשקאװטקיס באװוסמ ווערק ״דער מוימ פון די געמע*" (ױליאן דעי־ אפמריני־ קעי-ו איז שוין אויכגעזעצמ און כ׳דעי־שײגג• בקיװכ אין פאייאג ..כוהדת״- אןן אין יעװלמאמ פונס געיאנגל מ. אשעיא־ װימש (מיגכק) און מ. לימװאקאװ (סאסקװעו איז מ. אשעיאװימש באזײציקמ געװאלן אלכ ־עדאקמאי פון מיגסקער ..אקמיאבעי״ און אוײ־ זיין אי־ט איז באשטיממ געװ^רן ח. דוניעץ. ןןןן מ. הײדכאן האמ איבערגעזעצמ אין ײדיש פדן פיאנצויזיש דאס באװדכמע װעדק פון מא־ ריס מעמעילינק ״דאס יעבן פון די בינען״. קאפימלעך פון דעם װערק זענען געדרוקמ אין ..חבי״- וש דעי פען־קיוב אין װאישע, װאס הןןמ אײנגעארדנמ די עישמע 8 פען־מימװאכץ, האמ זיך שוין ״אײנגעמידמ״. די פען־מימװאכן האבן שוין געהאמ צוגעצויגן א גרויסן עולם. װאפ האמ נאכגעפאלגמ מימ גרויס פארינצערע־ סירונג די אלע רעפעראמן. עס װעמ זײן א גרויכע עװלה, ײען אמ דער װיכמיקער *גהויב װעמ איבעיגעריסן װעין אינמיםן, אינמימן פ*ן זי*ן וװקס. ןןןן דוד בעי־געלסאנכ ״דעי מויבער״ (די ניוימ־מיל), א פיעסע אין דרײ אקמן, װאס װעי־מ איצמ אויפגעפירמ מימ כרויס דעדפ>)לג אין מיגסק און מאסקװע, איז ארויס פון דרוק אין קלעצקין־פאילאג. ןןןן אינס יאנואר־בוך ״צוקונפמ י ה$מ זיך אנגעהויבן צו דױקן שלום אשכ דיאמע ״רע־ ײעיענד זילבער״. ןןןן אין פאריז װאקסמ װאכ־װײמער אלץ סעי זיך פאנאנדעי דעד ײדישעד ישוב און צוזאמען מימ איפ אויך ד>>ס ײדישע קולםור־דעבן. די מעג איז געפײעימ געװארן דער 4־מער יארמאג פון דעם מעגלעכן ״פאײזעי תײנמ״, עס עק־ זיכמירן צװײ אפממאל דרײ מעאמערן, עפ אר־ בעמן די ״פדײגד פונס ייװ״א״, ס׳קומען אפמ פאר פאיזאמלונגען. דיסקוסיע־ןוװנםן איבעי פאישײדענע ליטעיאײשע פיאבלעמען. לעצמנס איז פארגעקומען א דיקדסיע מעגן דעס ״דישן מעאמעי די דיכקוסיע ארום דעס רעפעראם פון דעס פאימרעגער נ. פיאנק ה#מ זיך געצויגן עמ־ ןןןן פון *קמאבער ס. י. ה#מ אין ײילגעװי־ דעראנגעהזיכן צו דערשײנען ״דעד חבד״. אי־ לוסמרירמעי חודש־זשורנאל פאר עלמערע קינ״ רער און ױגנט, אינטער דעי ־עדאקציע פון ש. באסמאמסקי.?יטעראט?ר און ק(לם1ר ןןןן דר. הײפ זשימלאװבקי. װאס ה*מ פארביאכמ אין פוילן א 2 װזןכן, און גע־ האלמן יעפעיאמן אין װאישע, װילנע און לזןדז, איז אפכעפאין די מעג קײן בעילין. א באזונדעין האיציקן װילנערישן קבלת־פגיב האט דעי גאכמ געהאמ אין ײילנע. שמײנבעיג מיעמ איויכ םימ 1ןןן די־ י• נ פאימיאגן אין ןןןן די ײדישע קולמוײגעזע־שאפט אין אמע־ ײקע גײימ זיך צו דעס ערשמן צוזאמענפא־, װאכ װעמ פאיקומען אין מערץ. די געזעישאפמ האמ זיך געװענדמ מימ אן אזיפיו־ װעגן דעי אפגעגױענע• אינעמ. און מימ א יײ פיאיעקמ; אויף דהבא, — ״לאמיי איע צוזאכען בויעל א פאײיניקמן קולמור־פיאנמ פאי אוגזער איצ־ מיקן לעבן אין פאי אונזעי צוקונפמ!" — אזוי ענדיקמ זיך דער אויפיו?. ₪ ױטי־ לעװ, דעי מיטארבעמעי פון קאאפ ״כיכער״ אין װאישע איז געפןןרן אין די איגמע־עסן פין קאאפעיאמױו אין קאנאדע מימן צװעק צו ארגאניזירן דארמ דעס פאי־ שפ־יימ פון ײדישע ביכעי. מען דאיץ האפן. אז די פיײנמ פונס ײדישן בוך אין קאנאדע ױעלן מימהעלפן דעפ חי לעװ אין זײן ארבעש. ןןןן דעי הײ־יאײקעי דיימעי יהואש־יאר־ צײמ ודע־־ם געפײערמ אין ניי־יארק זונמיק, דעס 10־מן מערץ, אונמעי דער אויפזיכמ פון דעס שלופ־עליכס־פאיקכ־אינכמימומ און א קא־ ןןןן די בױ״יאיקער ״װןןך האמ זיך געװענדמ סימ אן אפעי צו די פרײנמ פון זשוינאל צו *מאפן א פאנד פאי די ״װאך״. די באשטײערוג־ גען גײען גאנץ לאנגזאס. פאי די עמיעכע װאכד איז אויפגעק־יבן בײ 0י־>8 ד^לאי 29 וןע אין כאסקװע איז איז עי=— £יז יאי געשמאייבן דעי פא־־שעי־ שלסה נעפאמיאש־ משי. דער פא־שמא־בענער איז געװען יעצמנס דעי כעקרעכאר פון ״מריבונא״, איגאן פון ״אזעמ״. עי האמ אויך גע־מריבן אונמע־ דעס פסײדאנים ש. עלקין. — ער האט זיך כפעציעי פאינומען מימ געשיכמע און ביבליאגיאפיע. •ש די מעג איז פאיגעקוכען אין פאייז א פאיזאמ־וגג פוגס קאמימעמ צו גרינדן״ אין פא־ ײז א געזעלשאפמ ״פיײנד פינס ײװ״א״. דאכ עישמע װ*דמ האמ געהאמ א. מ״מעײקןןװעי. װעלכעױ האמ א־ומענרעדמ די אויפגאבן פון ײװ״א. מימ יעפעיאמן זענען אריייכגעמראמן: פיאפ. קיאל — װעגן די עקאנ^מיש־סמאכיס־ מישע איבעמן צװישן דער ײדישעי באפעלקע־ ײנג אין פיאנקײיך און דער היכמאריקער ס. פאזנער — װעגן די אויפנאבן פון דער היספאײשער פעקציע׳ װ$מ דארף געבילדעמ װערן כײ דער געזעלשאפט אין פאדיז. עס אנמ־ װיקלם זיך אן איגמעיעסאנמע דעבאמע, אין װעלכער כיבאמײליקן זיד י. עפרויקין, דר פאנמשעװסקי. בלאנק. גרינבעיג, א. אלפעײן.