Literarishe bleter · 1930-01-31 · 5 (31.1.1930) · p. Seite 96

?יסשד^דײשע ב?17םסר גןס. 5 (300' * 96 ז"5 און דאם װארמ, װאס איבער טענט־ב און איבער ישמיאקײט און איבער יערן אריבעד, ראם װארט, װאם װיא טער װארמ נייםט ז״ן, װאפ קא; זײן א״נעגע נרויםקײט ני־צוט פארטדאנ;, דאפ ״ארט, װאם האט געצונדן רי געצעלטן פון נע־ע־כטע א•; האט אוי־ רער בלטאצר-װאנט דער װע^טם נעצײכנט ׳טטורעמדיקע אותױת— ■וארט פון װערטער, קאאננ פון קיאננען: גאט — גיב א קוק און זע, װאס פאר א מראה דאם וזארט האט באקזמען, אזן װיפיג אומ־ צײיציקע יםמאטעפ עפ הענגען אראפ פון אים. סימינרסטע וװנטי א־ז ׳שטארקער פאר דעם װארט, א ציאדע פארנאכט-װאיקנדצ טראנט עפ אויפן רוקן אװעק. און װעדטער, װערטעד, װערטער, אויוי אצע ראגעכ װערעם פון װערטער, און אײדער דו קוקםט זיך אום, ביםטו אצײן אויפן װערטער-מארק, א ציג״נעד, װי אאע, װאס צינ״נערן מיט װערטער כיז דער דונער קומט, דער דונער, װאם אויף אים װארטן אאע מ״נע װאדטונגען, װאם אאע מ״נע האפנוננען האפן צו אים. דער דונעד, װאם װעט, װי אמאא םאזזאגאראאא, קזמען און פארבדענען אונזער איעמענם ביכער דער דונע־ װאכ װעט אויפר״סן ביכער-רײד מיט ז״ן דינאמ־ט — װאפ ײעט קומען װי גאטם באנדיט — װאם ײעט אויפב־נדן געהײמקײטן און אין קײטן פון פײע■־ פאריעמ־דן װערטער פיאםטיטואירטע און טרײפע — איך װארט א.״ך דונער, איך װארט אויף יערפה א־ן ק״נמאא האט ז״ א װאדט נ״עט װײ-געטון און ק״נמאא האט זײ א װארט נייעט געפדײט, און קײנמאי קײנמאא, קיינמאא האבן זײ נ־־םט גע־וײנט איבער דעם טויט פון א װאיט, קײנמאא ני־עט אויפגעאויכט;, װען א װארט איז או־ך דע־ װעיט נעקומען. װײא װאם א־ז א ײארמי פא־ ז־־, ־וען ז״ דא־פן דעם אננרא פון ו ו ע ר ט ע ר? א־ן פ״ניקן זי• א װאדט — ז״ העין ני׳עט דעט װאדטם געיצרײ, א.־ן טויטן ז״ א װארט - - קומט זיי דער טויטער נ־יעט צ־-האום. געװען װערטער װי ד־ פארװונ־ערטע באויקײט פון דאדפ־־עע כאגינענם. א־צט זענען זײ מוטנע ריניםטאק-װאפער. געװען ,־וערטער ׳םדעקרעכע און טיפע, ײי ראםטא־עװםק־. א־צט זענען זײ אר־־ן א־ן ז׳ם־רנאק, װאם אינן אין װארט-זאין פון ־ענט־־םט;. און דאם ־ערעקאעכע ,־וארט, ו־אם פײנ־קט צוממײנכטן, דאם װא־ט, װאם פ־ײט צוממיינםטן — ראם װארט ״מענטים״ — אט דאם װאדט האט זײ נייםט געפ־ײט אזן נ־־םט נעיעדאק;. ז־• האבן עם געמאכט צו פאפ־ר און הער־נגם א־ינגעװיקיט דערמיט. א־ן ראם װארט: ״איבע״ א־ז געװארן צו אנאנ־זם. א.־ן ראם ײאדט־: ״׳צטירקייט״ — א ײארט, ײי ױננעי אװנט א:־■־ ראנקעם, צ־טע־ד־קער כאה-עאײער און נאידענע־ אונםי*ד- ־ואכעד-ר־־ד פון פארזונקענע גאאקן — דאם װארט־ ״׳םטיאקײט״ האכן ־־ איריקער ־־ ־ט־מ־ריקע־ פאר־םמ־רט־ און פאיפ־רט א,־ן פארי־ריקט ם ו נ ג ע ן די ״ליצ. ברעטער״ האכן נישט דורכגעלאזט ק״ן א״ן ״דיש״ טעאםעי־דעי׳ג״נונג פאי דעי גאנצער צ״ט פון ז״ער קױם, ז״ האבן כםדי םיטגעהאלפן דעי ד״ניקונג פונם ״דישן מעאטער בכלל און דעכ בעםערן טעאטר בפרט. איז טאקע פאר מיר טמש געװעזן א גליק, אן אומ־ באשיייברעכע פי״ד, ווען ז״ענדיק אויף מ״ן טורנע איבער די ווייםפטע י־ענדעי, אין איגענמינע, בראזיל, אורוגװ״, האב איך די דאזיקע צייכ־ שריפט באגעגנט אין די פאמע ,־ו״טפטע ווינקעלעד, ווו םיקלאפט נאר דעי דופק פון יידישער קולטור־ארבעט איך קאן םימ זיכערקייט זאגן, אז פ איז נישטא ק״ן איין ײדי- אינמעליגענט הויז, אפילו אין די פאדװאפנםטע ווינקעלעך פון די דאי־ טיקע קאלאניעם, װו פיזאלן זיך נישט געפונען די ״לימ. בלעטער״. יע־ דער איינער, יװאם פילט זיך געבונדן פיט יידישער קולטור, ײעמען עכ איגטערעסידט דעד װוקס פון דעד יידישעד ליטעדאטור. םעאטער או• קונסט בכלל, האלט פאי זיין חוב צו האבן ב״ זיך אין שטוב די ״ליט בלעטער״, וועלכע גיבן אים שטענדיק א לעבעדיק בילד פונם יידישן שע־ פערישן לעבן אומעטום. בעת מיין לעצטן טורנע אין די פראײינע פון ארגענטינע, בין איך אפט איינגעלאדן געװארן דורך ״דישע קאלאניסטן אין זייערע קאלאניעב א״י;. וואס סיאיז פאר מיר געוועזן זייער א פר״דיקע זאך, ווייל איד האב דארט דעדזען א נ״עפ אופן פון יידישן לעבן, איך האב דארמ געזען;עזונצקייט און איינגעפונדעוועטק״ט. גאנץ אפט פלעגט נאך מיר קומען צו פארן א קאלאניפט מיט ז״ן אייגענעם אויטאמאביל, אדער סיט ז״ן ״צולקעם״ (א צװ״ רעדערדיק װעגעלע) און מיך אװעקפידן אין ז״■ קאלאניע אריין. ,־וו מיהאט ביי גוטע סאכלים פ״ן פארביענגט און גע־ שמועפט מבה ״דיש טעאטער און איך פלעג פשוט שטוינען, בעת די קא• לאניםטן האבן אזוי פינקטלעך געוווסט און םיזענען ז״ באקאנט געװעזן אלע טעאטער־געשעענישן פון אונזער פוילן, ז״ האבן געוײסט צו דער־ ציילן וועגן אלע מיינע אויפטריטן און אויך װעגן די אויפטריטן פו אנדערע ייד־שע שוישפילער, און אז איך האב זיך געפרעגט, פונװאנע; עד ווייפט דאפ אלץ אזוי גענוי און פינקטלעך, פלעגט אזא באלעבאב נישט ענטפערן סיר, נאר בר״טלעך זיך צוגיין צו זיין שאפע, פונװאנעז פיהאבן ארויםגעבליקט די רוקנם פון יידישע ביכער, און ארויסגענומען אן איינגעבונדענעם און מיט גאלד געליישטן דיקן באנד — די געזאמלמ,. נומערן פון די ״ליטערארישע בלעטער״. — אט — האט זיך צו םיר געווענדעט דער קאלאניםט - - זענ פונװאנען מיר ײייםן. ב א ג ד י באגריםונג פױ א. גראנאך מײן דיבעי פייינט נ. נזי׳ײלן פאי מי- זעכען די ,,דיט. בלעט." מעי־ װי פי־ײנט און כןרוביפ. פרײנט און ק״וביב — דאס זענען א פי־יװאטע זאך. זײ זענעז עד פי י־וב נײבמ זאברעך, *דטענדינן בעגםימענטאד. דעי אינדיאלם און פא״ש פין זײערע ברירו באקומען יעדעש מאד אן אנדעי פניש׳ אפהענגיק פון זײעי פ״יװאמן כאראקבער און געפיד. אויך פון דעב. אין װאס פא־ א מצב זײ ט־״־עפן דעס לײענער . אין די ,,ליט. בלעמ." הער איך נײבט דאס פייװאטע, דאכ סע'־־ זענלעבע. װײזן זײ םיר דאך׳ מיט אזא באזונדעיער זאבלעכקײט, די גײפ־ טיקע בהות׳ די תוטיעבונגען, די •גפראצונגען, די קינבבלערײגע התהלות פ־ן דעי ײדײצער גײכטיקער גאכ. די גאכ פון מײן הײם. דע-פא־ טאקע זענען די ״ליט. בלעטער״ מיט דער צײט געװאי־ן מיר טײעיעי־ און ליבעי װי מײנע פיײנט און מידפהה. מיר האבן ניתוט קײן חהובונות אײנער צופ אכדערן. פארקערט גאי — איך בלײב זײ אזוי פיל •גולדיק. *טענקען זײ מיר דאך אזוי פיל... און בא־טענקען כאבט מעי־ גליק, װי נעמען! איך װיניט די ״ליט. בלעטער״: מופיק׳ העכער איבער די ג-ענעצן פון קנאה און נײטטיקײט. זאלן זײ בלײבן א ביײד£יל, א פי-עי־. א לויבטטוי־ם פאר אוכזער יידײטעי גאכ צום װויל פון דער ײדײ-ער גאט! צדם װויל פון אלע גאכן פון דער ג*י-ער וועלט1 םימ האיציקן גי־יס אײייק א־יער אלעקס^נדער גרא:אך בערלין׳ 20 יאנואר 1930 ״ליטערארישע בלעטער״ איז דרום-אמעריקע (אנשטאט א באגריסונג) צום איצטיקן ירם־טרב פרן די ״ליטערארישע בלעטער״ װיל איך אריך צוטיאגן א יא־ ײעיטעי, איך װיל דא אויםדדיקן ס״ן פרייד צרם ױם־טוב פון דעי צייטשדיפט, סיט רועלבער איך בין די גאנצע צ״ט פון איי עקזיפטעגץ גייפשיק פאיבונדן.