Literarishe bleter · 1930-01-31 · 5 (31.1.1930) · p. Seite 81

4^ דיע /8?'םער$ר'שס 3?סםסר 2)0. 5 (300■) װאם נ$ר דורך נײט און הונגער האבען זײ געםוזט פארלןײפען א ו י ח ד א ׳ע ־: ע ן זײערע א ב ר י ם אין ג א י ד ע ר ער האט ניט געװאוסט, אז אט דא, װעט מען צאפען ז״גע ברידערס 3<וט, רא װע5ען זײ ארבײטען טאגציך 16 שעה, װײל פארין פאברייןאנט א־ז דאם נוט... זעהםטו די קראמע;, ״אס זייגען פול דיט םחורה. דיט סאדעט און זײדענצײג פון פע־יטידענע בא־טע;. װאו הויטאיקעס, נאך דעם ״באזאר-ב■׳ תורד. בריינגען אוים נאלר און זיאבער דארטען; גאקד און זילבער, װאב זי- האבען נ־ט פערריעגט, ניט םימ הארעוץאניע צונײף גיקליבען, נאר דיא דענצי;, װאב האבען בײ זײ נער־ענט, האט עפ ױנגע־הײט אין קבר ניטריבע;. ראכ האט ער די קראדען אזוי הײך געשטערט, ראם האט ער זײ גיבאוט פא פראן גינוג געזונד האט ב״ איהם דאז ג־פערט האץ ער איז ניבייבען װי גױוען א ארים-דאן זעהםטו דיא קערערס פון ארעריײ װײנע;, -־א ראכע יקײנקע;. װאו פערטרונקען װעיט דיליאנען גערטע;, און זײ זײנען פון די ביוט דער איבײטער הערו־בניצע־ט. ראס האט ער דיא קערעד אזוי טיעץ געגדאבע;. און האט זײן נפיע אין םבנות נישטעלט, רי װײב און קינדער װירען עםען האבען און בײיט דאריל דען ראך א״ה רער װעלט זעהםטו די םודען. װא־ עם רארף זיך אכית נעפינען, ראב תאט ער און זיינע פרײנדע ניבאוט.• ראנן האבען זײ געװים ניהאט אין זינעןו ״דא װעט דען שטראפען װער עב רייסט אונז ריא הויטן״ אבער זײ האבען גיהאס א טעות. אחן ניט רא איז אדת פאראן... רא איז נאר אמת אויף קאטאװעם, אבער ניט פאר דעם ערריכען דאן. ניטא קײן אמת פאר דעם יעװאכען, װאם אארע נזלנען אין ד־טען טאג, אויף זײן אוננאיקק װעט דען ־א אאכען ־א װעט םען אאכען אויה זײן קאאג ״ זעהםטו די קאנצעאאריעם, װאו םי שרײבט, װאו אאע צינאװניקעם ב״כאעך קריענען. װאו רק מי אייאט און די טרײבט ״פא זאקאנו״ צו שרײבען איעגען. נאר ער האט ניט נעטראכט, בעת ער האט ניבאוט אז דא װעט מען איבער איהם מעשים טאן, דא װעט מען איהם פארשרײבען ״דשחות״ יעדער מינוט יעדע מינוט װעט דען ז״ן אעבען שטעאען אין קאן... 1דא זענען 2 םםראםן *ו 4 הװרות דורכגעהוטיאכן—מ. ב.) זעהםטו דיא םינםטערע, שװארצע אםטראנען. װאם קוקען שטענדיג מיט טרויער און נױוײן... אחן דעם אמת דארף מען זאגען דאס האט ער אפשר נ־באוט פאר זיך אאײןן דער הונגער און דער ביטערער נײט ־־א קענען גאנץ װײט פארטרײבען, ױ־עדער דורך הונגע־ צ־ קריגען דעם טו־ט איז אפשר בעםער ז־ך ־א צו פערקאי־בען... * * קינדעח קינדערן איהר דארםט נ־ט עסען און אײער פאטער װעט אײך ניט קומע;, ער האט אםיאו אויף א־יך נ־ט פערנעםען נאר מי האט איהם דיט א ננבה צונענוםען.,ו *) ײאו צו ארכײטען הזןט ער נים געןונען. זײ מײנען נאר א ו נ ז ע ר נאיקו און דורך אאעראײ שטיק האבען די צאראפעם אין ז״עדע אאפעם אר״ן ניקריגען די ארעמע פאינען, אונזערע ארבײטסאײט, און אונםערשײט, דורך פערשיעדענע פאאנען פאדאצעם און נאאאנען זײנען זײ טדאפענ-װײם ןײער באוט. נאר םי פארװעבט דאם נוט, אז עם זאא נים זײן ניכר רער רעכטע עיקר... און אז אײנער זאר פרעגען; ״פאר װאס? אויף װאם דארף דען דאפ ארער דאפ?״ װעט דען איהם באאד א רעכענונג געבען. כדי א י ה ר זאאט אאץ בעםער אעבען. . און אז ער ןאא װיעדער זאגען צוריק; מישט־ינם נעזאנט אונזער נאיקק, עם איז אונז אז פינםטער און ביטער פאי־ אזא בחור איז דא פארט־גע ריטער־ ביםט װערט, מי זאא דיך דערפאר פירען אביםעא אין םיביריען שפאציערען... א ג>)נץ גסװײנלסבס םסשה אין א שטוב, אין א שטיבעאע, אין א אײגנען חד־, װײנט א טאטע, א דאמע און קא״נע קינדער פיע־ א היבשענקע נעזינדיא, אבער א ארעמע, אײדעח קום אר״ן אהער. אעזער, חאץ עם איז אײננ דיא טיד... װאם װ״נט מען דא? װאם שרײט םען אזײ? װאם װיאען דיא עאטערען? װאם װיאען דיא קינדער? ״עםעןן עםעןן״ שרײען אאאע אײן געשרײ, און יעדערער, װיעדער, שרײט עם בעזונדער... אפשר איז דער מאן צו ארבײטען פו־ר? אפשר װיא ער ז־ך כיט םיהען? אפשר װאאט ער װעאען, אז אין מויר זאאען ט״בעאעך אאײן אר״ן םאיהען? נײןן זעהםטו דיא מויערען פי1 6 עטאזש, װאם אאאע װאונדערען זיך און זאנען; ״פאראדנע מייערן, גיבאוט םיט נוראזש דאם האט ער אזײ הײך צינעא ניטראנען. (א םשא פון גיגעל אפין רוקען תאט איהם דעס דוקען גיבײגמ אז װער עם פאעגט נור קוקען האם אויף איהם רחמנות גיל״גם). נאר אין דיא מויערן װײנט ער ניט, ער פארדיננט■ זיי א״ך ניט אויף דירות, ער טאר אין זײ אפיאו ניט טאן קײן טריט און מי צאאט איהם אײך ניט קײן שכירות״ (כעלי בתים זײנען גאר אנדערע דא, ,יואכ האכען גאר פון װייטען צוגיזעהן. עי זאל ניט קענען רוהען אמאל א שעה, חאץ נח צום ארבייטען איז קאם גיוועו״.) זעהםטו דארטען א פאבריק נאך א פאבריק, װאם םערנעמען נאםען אין דער א״נג און ברי־ט װאו אײנצינע פאבריקאנטען חאפען דעם נאיק און טויזענדער ארבײטער נעפונען דעם טײט, — ער האט דאם ניבאוט און נאר אונבעװאוםט. אז ער נראבט דא קברים פאר ארעמע פר־דער *) דער טיטל האט פריער געלויטעט: ״די אונגליקליכע פאטיליע און דערנאך דורכגעשטראבן און צוגעשריכן פון אויכן דעם םיט־