Literarishe bleter · 1930-01-31 · 5 (31.1.1930) · p. Seite 81

9 ידיע /8 נ1וו. 5 (300) ליפעדיערי-׳ש׳! ב?עםער :ורנ, עסאו) זא:; די ־ע־אקטאח א£ ־ע״עכ •,־■ א כז־־ן וירי': ״פין ד• דאזיקע קװאק ראט זיך או•■־ או:ז אויסגעגאטן א •עט־אט פאקט;, כירדעד געדאנקע;. ד• פאדנאננענה״ט דאט זיך צ־נויפנעגאט; ט־ט א•; ־אכ נ״ע, יע־זען ו ■ב, ט'ר איטן הא •; ־עם נעננװארט, א ־עד ון װאקרדיקע, ט־קע א עד אוטע ־אכ ארטע... פ־• נייעם, — ־ ־עם קראר; בריק״. ט־ט א שטארקע, שט־אם פרן רעכ ט־ר ארויכ זענעז האט ידוי: עט יאזיק; ו :ט דעב י — וו>ו<ו>ווו , * < ■ ע האב אי ><*ייו*♦ דן״יייך רײו םרא;, אי ע־שט; פו; ט״; רעבט א •אך פארװירק זיר ־ דאכ :ט װערן ־בעט װעט בארע: -ישער א־ ח*=טאי ונג, אז דורך האפנ נאצ־אנארע באװוסטזיי;. ׳טפעטער האט ז־ך ר• אנגעזאטרטע נאצ־אנאיע ענערניע ארויסגעװיז; א•••־ ־עט פאריט-ע; נעביט. עט האט ז־ך דערהעדט דעד דונעי פז; קי־ט־נעזז (א״זוו), עב זענען נעקוטע; ד• ׳טטזרעט ־אח שסו!1-!וו״>ז פו; ד• היםטא־י׳טע און עטנאגדאפי׳טע קאטיטיעט האט טע; געטוזט אװעקנ״; צוט טיריטעד-ד־נםט, א•; דער אדט״ פץ ־עד טאפד״אוננט-באװעגוננ. די פעטערטודנער און אדעטע־ א־נטערינענטן, װאט האב; פד־ער אזוי פ־״נטיעאפטיעך.נעפאריעט אאטע נע׳סיכטע, האט; זיך צעטיירט צזױ׳ע; פאד׳עיידענע פא־ט״ע;, ־וע; עט א־ז געקוטע; צז יעאפ; נייע גע׳ע־טטע: דע־ א־ז :עװאד; א קאדעט, דער אנדערער - א טאצ־אר־טט. דער דייטע־ - א צױניסט א א. װ״ טע; האט דך נע־־ט;, נעאטפע־ט אי; אונזעד ״פאדטאנד פאד גרייכבאדעכט־ק•:;■. ד■ װיםניעאפטרעטע אדטעט האט ױך אפנעיעטערט. :אד אט האט ױך געענ־־קיט דע־ דעװארוצ־אנערעד יעטורעט און טע; האט ױך װ-ע- א װאדך געטו;, טיט פר״טע בחות, אזי־ קורטור-ארבעט. עט האטן ױך נעבירדעט נ״ע קורטוד- ארגאניזאצ־עט: די ״ריטע־א־ייעע געזערעאפט••■ א•; פעטערטורנ טיט אפט״רונגען א־ז :אנץ ־■טיאנד, ד• פעטערבונער ״יידייעע אקאדעט־עי■ (טיט ־עט :אטעז ״קורט; פאד אד־ענטאר־װיטנ- ־עאפט;״), ד• גדויכע רוט״ע-״ד־יעע ענציקראפעדיע: עס איז אויך געקוטען די צייט צו גר־נד; א ה־טטאד״עע נעזעריטאפט. צ. אי; אקטאבע־ דווסו. א •אר נאכדעם, ־וי איך האב ױך וױדע־ טאזעצט א•; פעטע־טורג. האבן טיר זיך פא־זאטרט א•; װינאװעהט װוינונג אויף זאטאה־עד נאט. — ארעט א•; פעטע־טורג פו; ד־ ניינציקער יארן האט; ױך ־א באגעננט. עט זענע; נעקוטע; די אטא- חקע פירער פו; ־עה ה־טטא־״ע-עטנאנדאפ״עעה קאט־ט״ע אויםער דעב בער-הב־ת, זענע; נע־וע; ד• א־צט-פאדיעטא־בענע ר פ ע טעװ (רעדאקטא־ פון ..־ואטכאד•׳), א־כעאראג טאריװאן נא ר־יעי ט י;, עטנאגרא־ ר ע וו ׳עטע רנ טע ר: אץ אנדע־ע. װינאװעד האט א זאנ געטו;: ״טיט עטרעטע יא־ צוריק זענע; םיר א־-טעד פון נעיעיכטע צו פאחט־ק, איצט װער; טי־ זיך אוטקע■־; צו נעיעיכטע״ טיר האבן באטדאבט דעם פרא; פון ד• װייטעדדיקע בענדעד ,.דענעםטןי• און ״רוסייע-״דייע; ארכױו״, באי־־דט א־יך ־י פראנע װענן נרינד; א ״ה־כטא־״עע נעזעריעאפט״. צו •ענעד צ״ט האט זיך א•; פעטעדבורנ געבירדעט א קרייזר. װאט האט אויך אננעהויבן זאטרע; טאטעריאר פאר נייםטעד ׳ידייעע־ :עיעיכטע א־ן ארו־טנענעב; א זאטרבוך ״פערעזיעיטא־ע״ א־ן רוט״ע אין די עד׳עטע בא־אטוננען פו; דעם קרייזר (יעאור גינזבור:, ״עדא־ צ־נבערנ, ארבכנד־ ירוידא, ׳ע אנפקי) האב א־ך א״ך אנטייר- נענוטע;: אטע־ דאכ א־ז נעװע; נאיי א טוראנאט פון יענער נר־יסע־ אדגאניזאציע, װאט טע; האט געקאנט איצט ׳עאפן א״■' ־עב נרונט פ•; רעם געזעי־ װע״ פארײנען-פר״ה״ט עכ א־ז אריבעי :אך א יאר אי; פ־י-הא־בםט 8ססו קוטט צו טיד טיין יעכ; אויו־ װאט־רי-אינזר א״ פעטעיט־דנ. ט ר. טרױװכ (טאקאנט אונטער ־עט :אטע; ׳ע ט י א•; ״װאטטאד״) און זאנט סיר אן ״ ט־עו־ה. אז ־ױנאװער האט יעוין באקוטע; אן עררויבענ-ע צו גרינד; א ״ייד—עע ה־טטא־״ע-עטנאנראפייעע נעזעריעאפט״ טיט א כטאטוט, װאכ ג־ט ־איי רעכט צו פינקציאנידן א•; נאנץ רוס'אנח און טען בעט טיך אנצופירן טיט דעד נייע־ א־נאניזאצ־ע. ,״אכ פאדװירקרעכט ט״; ארט; נעדאנק. א קאטפריצידטן נעפיר האט ב״ טיר אדויסנערופן ד• דאזיקע טיעורה — א פאייעפעטיקטע תיטובה איי־ ט״ן פייערדיק; א״פמ־ פו; יאד ח>או, עפעט אזוי װי טע; ־וארט באי־טע; א־ז ױבעצ; •א־ ארום א; ענטפע־ אוי־ א ריבעם-דערקרעריננ עס גערענקט זיך טיר דער אװנט סון דעם סו-טן נאװעטבע־ פרעםע האט מען פארטאכט דאם טויי די טרעמע־ און די ביכער פון ״װאםכאד״ האט מען אויף א הארב •אר אפנעיעטערט פא־ ז״ער ״•עעדרעכער ריכטוננ״. איך האב דעטארט געװוינט אין אדעם, װו עם האט גע- הער׳עט דער װירדער ׳עעף זעראנא', און צו :דינד; א; אררוס״עע געזעדעאפט פאר יידי׳עעד נע׳עיכטע האט טען נעדא־פט ק־ינ; א• עררױבענייע פון דעם דעטארסטיקן רעאקציאנערן טיניסטעד רודא- נאװ אויף אזא נם האט מע; זיך נייעט נעקאנט פא־ראזן. טיט טיי; פ'א; האט טע; זיך פאראינטערעםירט א•; פעטערבורנ. אין אקטאבעד חואו באקום איך א ט־װו פון טיי; באקאנטן יוננן ױריםט װ א ם י ר י ב ע ר מ א; : עס האט זיך דארטן נע- ב־רדעט א קדייזר אינטעריגענט;, װאט זענע; נרייס זאטרע, היםטאדי׳עע מאטעריארן או; װירן וױס;. פו; װאם זיי זארן אנהויב; א־ך האב נעענטפערט, אז פאר די פעטערבורגעד װאכ זע- נע; טער באקאנט מיט רוטייעע קװאח, װארט נעפאטט צועריעט אויםצוזוכן ארע אקטן בנונע יידי׳עער געיעיכטע, װאס זענען צעװאדפ; אי; הונדערטער געד־וקטע בענ־עד פון רוסייעע אקט;-זאטרונגע; און איך נעם אויף זיך צו זאטרע; העבדעי׳ע; האנט׳עדיפטרעכ; טא- טער־אר פון קהרות-פנקסים או; פרװואטע טאנופקריפט;. אינניכן חאב איך פאדעפנטרעכט א; אויפרוף צו זאטדע; טאטעריאר. און א בראיעור אי; העב־עי׳ע. ן״נהפיעה ונהקורה״), װאם א־ך האב צעיעיקט צו דבנים, נערערנטע און אנדעדע, װערכע האב; זיך אינטערעםירט טיט דער אדבעטן טען האט ט־ד אננעהויב; ׳עיקן םון פיר ׳עטעט ידיעות װענן ארמיקער נעשיכטע און אפטטאר תיםטארישע דאקוסענטן. דער אדעסער קאםימעט פון דער ב־רדונג-נעזעריעאפט (חברה טפיצי היעכרה) האט אסיננירט דריי הונדערט רובר יעררעך אויף הוצאות פון קארעטפאנדענץ, קאפירן ראקוטענטן א•; קויפ; ■ טאנוםקריפמ;. אזוי האב א־ך אי; די ־ארן #93ו—99או אריין פערזאנ־םיצירט א היםטארישע נעזערשאפט פון אדעס האב איך אדגאניױרט א נאנצע ארטיי טיטארבע- טער אין דער פראװינץ, נעפירט א נרויסע קארעטפאנדענץ, בא׳עטערט קאפיעם פון טאנ־סקריפט;, אדיין קאפירט או; נעקויפט ארכױואר״עע טאטעריאק. ט״נע ״ט־טטײרוננעז״ װעג; ד• געואט'טע טאטעריאק פרענ; זיך דרוקן אין די ביכער ״װאםבאד״ פון ־ענע •אר;, װי אויך טיינע היכטארישע פארשוננען. אין דער זערבער צייט האט זיך א־ן פעטערבורנ אויך גע- ב־רדעט א מין םוראנאט פון א היטטאר״עער נעזעריעיאפט. ראס אװ נעװען די ״היםטאדי׳ע-עטנאנראפ״עע קאטיסיע״ ב״ דער יידישע־ בירדננ-געזערשאפט. נאך זוטער-צייט ע89ו האט טיד ט״ן קארעגע א•; ״װאכ- באד״, דר. יעטואר נרוזענבערנ (דעי ערטערעד ברודער פ•; דעם בארימטן ארװאקאט) נע׳עריבן, אז די קאםים־ע באיעט״ט פו; צװערף פערזאן, װאס פירן א; טיט דעד ארבעט אין ־• סעקציעט פאר נעשיכטע, ריטעראטו־, עטנאנראפיע, טטאטיסטיק: טיט ־עי־ ה־םטארישער םעקציע פירט א; ״א זייע־ ענערנ״עער טא;, װאט אװ נוט באקאנט טיט די פוירישע קװארן• — רע־ ױננער ױריםט טאקםים װינאװער איב הערפמ א־; דעד אדבעט דער רו- סישער פראפעסאר םערגעי יער׳עאדסלןי, דע־ באקאנטעד פאריעער און מחבר פון בוך ״ריטװייעע ״דן״ און פון די אקטן- זאטרוננען אין ״רוםיש-יידייען אדכיװ״. ד• טעקציע האט נעארבעט דויט םיין פראן אין דער בראשור און אין א באזונרער בריװ צו בערטאנען: — זי האט נעזאטרט ״רעגעפטן״ (אױםצוגן) פון רוםישע קװאאן, און האט זיי כדאנאראניש סיםטעטאט־זירט, צונ־״טנדיי צום דרוק נרויםע בענדער טען האט נעשטאק נעארבעט א־; פעטע־בורנ: ױנגע אינ- טערינענטן. װאס זענען שוין נעיעטאנע; אויף דעם װעג צו אסיט•- ראציע, האבן זיך אװעקנעראז; אין די טיפענישן פון יידייעעד נעשיכטע, און דאס האט נעװעקט ביי זיי דעם נאציאנאק באװוםט- זיין. װינאװער פרענט ׳עפעטעד אפט דערטאנען יענע ־אר; פו; רעבעדיקער ארבעט א־ן רעם קרייז פון די ״דעגעםטניקעם״, פו; װאנע; עכ זענען שפעטער ארוים ד• בעםטע יידישע פאר־ט־קע־ אין רוםראנד. אין דער הקדמה צו דעם ערשטן באנד ״רענעםטן״ (פעטעד-