Literarishe bleter · 1930-01-31 · 5 (31.1.1930) · p. Seite 80

יסעדיעדיי׳שע ב7 עסעד נזם. 5 (300) זײט 80 דערפילט אין א געװיפן זין די ־ארע םון אזא צין צענט־ ט א טײר פון אזנזעדע רעזער רכתחירה טענות געהאט, כלעטער״ ־אלע הא: ד־ ״ברעטערי• טיזן נוטער 1-21, פונכ נונ־עד יז12 אן נעפ די ־ע־אקציע אין די הענט פון נ. טײזיר. פא־זואכ טיר גיבן אפ צופיר ארט פאד אזעריע טאטעדיאר;, װאכ ראנען אינטערעםירן כרויז יחידיס איעד די בעסערע לעזער, די. ־יאם פאדיבטײען דעם װערט פון א בםדרדיקע רעניםטדאציע פון ־עם ארעם, װאם עס פ־אדוצירט דער ײד״עער ־עאפנדיקער נײםט, האבן םון אונז פארראננט: װאס :־ער אזא טין יטטאף. װאם אפײער אזעלכע רעגיםטריר־טאטעריארן; און טיט דער צײט זענען אונזערע רײענער צונעװוינט;עװאח צו אט דעם ״טרוקעכעם״ טא- טעדיאר אין ד; ״ברעטערי־, און ז״ נעטען נעדן אוי־ די אלע אפ- האנדלוננע;, װאם אין פלונ זענען זײ נע־טדיבן בלויז פאר ספעציא- ליםטן. — עס איז נעװאקסן טיט דער צײט די פאראינטערעםירוננ טיט די ״צינרי , פון װעלכע ם־װע־ן ׳םפעטער נעבויט נאנצע בניניפ. פא־ די זעקכ יאר. װאם די ״ליטערארי׳עע בלעטערי• װערז ארויםגענעב;. זענען נעװען פאר׳טײדענע צײט;, נײנוננען און אפ־ נ״נן אין דער אדער אנדעדער זײט. סיאיז נעװענדט פון דעם ארו- טיקן צו־עטאנד, פון דער ארוטיקער ׳טטיטוננ. אבער די ריכטוננ אװ נעװען אר־ו — זעלבע. טער אדער װײניקער זיך פארהאלטן בײ דעד אדע־ אנדערער פאםיד־ננ.;ע׳טעענ״ט, אבער אל־ז ט־טן פנ־ם צי ־עם ארװעלטלעכן, א״נה״טרעכן ײדי׳ען ־עאפ;. טיר האבן נע׳טענקט ארט אין די ״ברעטער״ אויך פאר דער װערט-ל־טעראטוד טען ט־ז באפרידיקן דעם א־נטערעם פון אונזערע רעזער צו דעם װערט-יטאפ;, װאם האט זיך די לעצטע יארן גע- יטטאדקט. פארנעטען דאך די איבעדנעזעצטע װערק אין דער ײדי- יטער בוך-פראדוקציע אזא אננעזעענעם ארט און װערן דאך די אי- בע־נעזעצטע װערק אזוי יטטארק נעפאדערט אין די ביבליאטעק;. אויב א טײל לײענער האבן פאר זיך קװעלן פאר פרעטד-׳טפראכיקע טען האט -א;, :ײ רי ער׳טטע נוטעדן ״ליט־. בלעטערי, נע- טענהט טיט אונז; װו װעט איר;עםען טאטע־יאר פאר א ײדייטעד ל־טע־א־״טער ײאבניטריפט? פאר ד־ פא־ נאענטםטע נוםערן ײעט נאך װי םיאיז קלעקן ־טטאר, אבער עד װעט זיך ניך אױפנעטע; און װאם ײעט אי־ ־ערנאך טון?ן אין אט קוטען די דר״ חונדערט אפנעדרוקטע נוטע־׳ טיט ־י איבע־ צ־וײ טו־זנט ארטיקלען און װײזן; פאראן נענונ א־נטעיעםאנטע־ ־טטאק אין דער ײדי׳טע,- קורטור- און ריטעדאטוי־-ווערט. או; םיאיז אויך דא ביי דעם ברייטן ײ־״טן ל״ענער-עולב דעד א־נטע־עם, דער אלץ-יטט״ננדיקער אינ- טע־עפ פא־ קונםט- אין קולטי־-פ־אבלעטע;. און א; עדות זענען די פ־ל-פיי א־ט־קלע;. בריװ, אפהאנדלוננע;, ־ואם קוטען אן פון איע פיד עק; װעלט צ• די ״י־ט. בעטער״ ױענן ד־ פאריש״דענע פ־אנן או; פ־אברעטע;, ״אם װער;;א־ירט א־;;אהאנדלט א•; א־נזעד װאבניטי־יפט, עדות פ־; ־עם יעבער־ק;, :ם־־־־קן קאנטאקט צ״״טן ־עם ־טרײםע־ איי ל״ענע־ טי־ װ־רן נ־־טט זאג;, אז ־אם א־ז דורבא״כ דע־ פארד־נםט פי; ־■ ״ײטעראד״טע ברעטע־״. אבע־ עפעם א יט״בות האב; ז״ א־׳ העם א־נטעד־ט־י־ װאם עם א־ז ־א צ־ו־יטז דעם א ט א י א־; א־צט א■; אונזער קינםטרע־״טע־ ־ועלט, אטאל האט ־ע־עד ־יד־־ט־עד ־טאפנדיקער ״טוב זיך גערעבט א־; א־־םנערעבט א־; זײנע אײנענע קולטורעל-ליטעדארי׳טע ר אטות קלענע־ע אי; נ־עםערע אינזלען א־נם אלנעמײנעם נרויםן ־וערט-־ב. ט־ר האבן טיטגעהאלפן איבערצװוארפן בריקן, — זאל :־־; נ־יטט ק־־ן א־םעריק-פעםטע, אבע־ ־אך בדיקן. עכ איז דאך דיםטער אין אנדערע ׳טפדאכן, איז אבעד דער נרעםטער רוב אננע- װיזן בלויז אויך דער ״דייטער ׳טפראך װען טיר בלעטערן רי ער׳טטע נוטערן ״ריט. בלעטעי־, האבן ט־ר ־אם נעפיל, וױ טיר אלע זענען דא; ארײננעטראטן אין א טונקעלן זאל םיאיז נאך ־טטארק-םינםטער, און ער׳טט צוכיםלעך װעדט נענעבן ליכט, און צוביםלעך און בהדרנה הײבן זיך אן או־ם׳טײלן און אויםטײלן אױף דעד םצענע קאנטורן, פינורן, גע- ־טטאלטן. אט אזוי האט דאך פאר אונז אויםגעזען דאן די ײדי׳טע ליטע־אר־־ט-קינםטלערי־טע ײעלט אין פאריט״דענע צענטרען. בטיטך פ־; די טרחטה- און רעװאלוציע-־ארן זענען אומעטום אוטגעקוטען א.־ן אױפגעקוטען ליטעדארי־טע יטולן, קינסטלערי׳טע פעדזענלעכ- קײט;, װעדק או; װערטן. צװי׳טן די פאי׳טײדענע קולטור־צענטרען נעק־טע; די דעדנענטע־ונג פון ד־ ״די־טע ליטעדאד״טע צענטרען. א־; הי נענטעהע באקאנטיטאפט פ־; די ״ד־׳טע דיכטער, קינכטלעד, קוי־טור-טוער פו; דא און ־א־יט ־־ הונדערמער ארטיקלען, װאם זענען פארעפנטלעבט געװאר; אין די ״ליט. בלעטער״ א־בער די עיטעדע און ־וננערע יטד״בע־ ד־ ב־לדעד, ד־ אינמ־טעיע פא־- טיעטן, — דאם אלץ האט פא־םדודעדט די ײדי־טע קינסטלער פון נא־ דער װעלט. עם א־ז ־אך ני־טט ק־ין נוזטא, אז די בלוט- צ־־קולאציע פונם ג־ויםן ײד״טן ליטע־אטור- און קונםט-ארנאניזם ג״ט איצט דורך ד■ ״ליט ברעטע־״ און טוט טען א דר־ק, א ׳טניט ע־נעץ-װו א־ן א־־ן א־ט, פ־יט טען עם דודך ד־ ״ליט. בלעטעד״ .איטעטום, װו נאר םי־עבט־ א־; ם ־טאפט א ״ד״טער קינכטלער, האט געהער־טט א צעט״טוננ פון ־טפראכן בײ דעם אײנאונא־ינצ־קן ״ד־׳ט; ל׳שון. האט טען דורך די ״ליט. בלעטער״ באטיט זיך צו נע- פינען איין ׳טפראך, צו פאדקניפן באצױננען, צו יטאפן פאר־טטענ- ד־קוננען. און עם איז צ״טנװ״ז נעלוננען. זענען דאך פיל יטרײבער ״אנטדעקט״ נעװארן פאר דער ״די׳טער װעלט דורך די ״ליט. ״ביעטעד״. און צוזאטען מיט דעם ׳טרײבער אויך גאנצע ליטעדא- טוד;. און דורכדעם איז אויך נעקומען די אויםקריםטאליזידונג פון ׳טאפנדיקע כחות דא און דארט אין דער ײדי׳טער ליטעראטור ־עדער ־טרײבער טיט זײן כאדאקטעד און אויםזען, און יעדער לי- טערא־״טער צענטר טיט זײנע אײננ׳טאפטן און מעגלעבק״טן אין עם א־ז לײכט נאכצופאלנן דורך די ״ליט. בלעטער״ דאס צײ- טיק;, דאם רײױ-װעח פון פאריטײדענע יטר״כער, ריכטוננע;, טעאטער-טדופעס, א־ט־םטן, מאלער, קולטור-א־נםטיטוציעם במ־טך פון די זעקס יאר מען האס אפטמאל טענות נעהאט אויר- דעם ״ידידי-אהובי■׳- כאראקטער פון פיל ארטיקלען און נאטיצן אין רי ״ליט. בלעטער״ אבער אנדעד׳ט באדאדף עם ני׳שט זײן. אינטימערע, הארציק-פאר- ליכטע אפהאנדלונגען און א״נדריקן פירן נענטער און זיכערער צו ד־ ׳טאפנד־קע קינסטלערי׳טע װעלטן, װי טרוקענע, הארב- מבינייטע ארטיקלען. מיר האבן נערנעד נעדדוקט באנײםטערטע אפדופ;, ה״מי׳טע, הײמלעכע ׳טילדערוננען ײענן ריכטער און ארטיפט;, װ־ אננעצוינענע, באברילטע ״קריטיק־־-זאגערײ. און דאס האט נעבי־אכט דערצו, װאס די ״ליט. בלעטער־׳ זענען םיט דער צײט געװארן א הײם פאר די קינםטלער, א םין צענטראלער טרעף- פונקט, א; עיר-מקלט ני־טט בלויז פאר אפטרינ־קע. און םיר יטטאל- צירן פיט דער עננער פאדבינדוננ, װאס עם הער׳טט צװי׳טן ד■ ״ליט. בלעטער״ םיט במעט אלע ײד־׳טע טועד אויםן געביט םונפ יידי׳טן מיד האבן בל■ םפק פארגי־עםערט א־נזער ל־טערארי׳ט- ק־נםטלער־־טע מיטפחה דערמ־ט, װאם — פע־־פער־ע איז א דאנק די ״בלעטער־׳ פ־ל-פ־ל פאהבר״טערט נעװאדן. מ־י האבן נאך אי; ד־ ע׳״טטע נומעי־ן ״ליט ב־עטער״ גע׳טריבן א־; אן אנאנס, אז ־־ ״בלעטער־׳ ״פארב־נדן ד־ פאריטײדענע צעזײטע און צע־טפרײטע ײד״טע ל־טע־אטור און קולטוד-קבוצים״. דא;, בײם פערמן נומער, א־ז עם געװען א ׳טטיק נוזמא אבער םיט דעי־ צײמ איז עם געװארן א פאקט. די ״בלעטעד דעד־טײנען נ־׳טט אין צענער טויזנטער עק- זעב־פלארן, אבע־ זײ קומע; אן א•; נאר דע־ װעלט, װו נאד פיאיז דא א ־ידי־טער ״טוב, או; דורך ד• צװײ נוםעדן אין א יטטאט און אײנעם אין א •טדײבע־״ט-ק־נםטלער״טער מיטפחה ־וערן פעפטעד נעקנ־פט און נעבינד; די פעדעם פון ־עד א־ין ני־ו בער ״ד־׳טער ײטעראטור, — און נלײבצ־־ט־ק ״די׳טן טעאטע־ — װאם װאקסט איצט אין פאדיט״דענע לענדער אין דעד נארער װעלט. ־י ״בלעטער״ זענען נעװארן דע־ מיטלפונקט, צו װעלכן עם קומען א; ־ד־עות ־וענ; די אלע פ־יםן-עקםפערימעגטן פונם ׳טאפנדיקן ־ידי־טן גײפט, אין פון װעלב; עם גײען צוריק אפ מיטטײלונגע;, באריכט;. נרוםן צז אלע, אלע, אלע, װאם לעבן מ־טן ח־ות פונם ײדי׳טן לעבעדיקן װאדט, אז ד־ יידי׳טע ליטעראטור, דאם ײדי׳טע טעאטער, די ײד־- יטע קולטור-באװענונג װאקםט און אנטװיקלט זיך. און ד־ מע־ט־ם פון א״ן לאנד זענען נעװארן דורך די ״בלעטער״ א פימן, א באװײז, א מופטעד פאר די איבעריקע לענדע־ האבן דער־בער די קורצע כ־אנ־ק-נאט־צן געדעדט אפטמאל איבע־צײננדיקער פון םתם מל־צה- א־טיקלען און רי טרוקענע נ״ע-ביכעד-י־׳טיםות האבן כסדר פדאק- יאמ־רט דעם קאלאםאלן װוקם פון ־עדן ־ידי׳שן גײסט־קן קיבוץ. און :אך מיט עטלעבע ־אר פי־יער א״דער פיאיז נע׳טאפ; געװארן ב־־ם י״ו״ א ־י ״ביביייאגראפי־טע צענטראלע״, האבן ־טוין ד־ ״ליט־.