Literarishe bleter · 1930-01-23 · 4 (23.1.1930) · p. Seite 67

זײס 67?יסעדז^דיישע 73סססר נ1ם. 4 (299) * י. ״זוד׳ןז)ןןיע7//ןן))ד׳פע ג. ש א ם ם א ז *וס דעי׳י״נען עון דעי יועיל״־אויסגאבע פון ז״נע מעיק לײדט — און נישמ אככ: געלײגט, צי ער דר׳קע ז׳ך אױס נענונ קאאר, און כאא ני׳שט נעקארגט קײן װערטער ראקעגן יעאפדאן איז אין דעם זין דער היפך פון אים. ער איז קאכדענסירט, כאגרעכעעמ אין װערטער, און הנט אויך זײן הארץ ׳ענײדט זיך פון צער און װײטיק — ראך באהעריעט ער זיך און דאאט אאנגזאם און כייט א זיכער-פעםטעד האנט ד• נרויזאדע און ׳ערעקאעכע ביאדער פון אונזער אעבן, זײן קינסטאערייעע השפעה איז דעריבער אױך נע־ װען אפטדאא גרעסער, װי כרענערם. ׳עאפדאנען האבן מיר נייעט נאר נעהערט, װי בדענער;, נאר אויך נעזען. ׳עאפדאנם ביאדער האבן ני׳שט אויפנעהערט צו יעװעבן פאר אונזערע אויג;,■ אזוי ד״סטערייע-געדאאטע ביאדער פארנעסט דען ני׳סט, — און דורך דעם האבן מיר אויך געהאאטן א־ן אײן נעדענקען ד• געדאסטענע, געצײאטע, אבער אזו• אינהאאטם- און תדצית-פואע װערטער זײנע ׳טאפדאן צ״כנט זיך אוים דיט זײן יעארפן דורבז־בטיקן באיק און איבערהויפט דיט זײן נרויסער פקחות הנם ער איז יעטרעננ- פי־אזאיע, א־ז ער דאך אפט םידבאאייט ער באנוגנט זיך אויך נ־^ט דיט אבםערװירן דאם אעבן דיט קאאטע, ניכטעדנע באיקן, — נאד אפט פאדישטײט ער זיך אײך אין ד• ,,דאחויי הקאעיםי׳ פון אונזער אעבז. נ. יעאפדאן קארנט דיט װערטער און אויםדדיק;. דעריבער טאקע האט בײ א־ם יעדעם װארט א נרויםע בארײטוננ — יעדע באװענונג זאנט, װײזט אויך עפעס ער זאגט אבער אץ זײן קיצור- •םפיאך, און מיט זײן רדזים-סטיא פיא דעד, װ־ אנדערע אין ברײטע און אויםפיראעכע באיערײבונגע;. אין רעם זין איז אויסער פעטער אאטענבערנן — װעאכן ער פארערט ןער האט א־ם ד״סטערהאפט איבעמעזעצט אץ העברעייט) און װעדענם װירקוננ איז איבעריק בואט אוױי ׳עאפדאנם ׳עאפוננם־פארם — ־טװער צו געפינען זײנס־ נאײבן אפיאו אץ דער װעאט-איטע־אטור אץ א קורצער סקיצע ׳ע־אדערט ער פאר אונז א אעבן פוא דיט יםורים, ראנגייענייען, קאדפ; און ׳עטרעבוננע;, װאס אנדערע װאאטן דאס צעא״נט אויך גאנצע דערצײאוננען. ער איז דערביי גייעט קיין טרוקענעד ׳עיאדערער א; עו־׳עט-ראנגיקער פםיכאאאג, פאד װעדען עס זענען זעבאר די בא- רעאטענייען אץ טיפענייען פון דעם דענטיעס ניעדה זײנע פס־בא- ייאנ״עע אנאאיזעס דאבט ער נ״עט, װי פיא אנדערע קאענערע פאר אים דיט אן אניעטעא פון א דודחה, פון א געװעאטיקער א־בער דיע־ פסיכיק פון פרעדרע מענטיעך — פיעוט, נאטיראעך, ״עטע־יט עד אינז פאר די אנאאיזע, װי א דענט״ע. װאס א־ז א ״דסיח אפי תומו״ — און ווי עי אא״ן װאאט נ״עט נעפיאט, װי טיך-עמעך וױ ׳עטרעננ-ריכטיק, װי נדויזאם-אדת זענען זײנע װע־טער יעאפדא; איז װײט פץ רעם ארט קינםטאער, װאס ראבן א־ן זין װעדען סיאיז פאריעאפן פאמענינ;. ער רעבנט זיך באא נ״עט דיט דעם נעיעדאק און װיאן פון דעם אעזער, עי ״עיאדערט נאר דאס, װאם אן אינעראעך נעפ״1 צװיננט אים דאס צו טון, אאץ איז ביי אים דעריבער דורכנעײ־אכט, רורכ״עטודירט, אן װאםערע עס איז צוםעאיקײטן, אפיאו ־■ העאדן פון זײנע ״עיאדערונגע; זענעז נ״עט קײן צופעאיקע. װאס א דאנק א צופאא האט עד זײ באנעננט און באקענט. כדי צו דערװײזן איבעריק בואט, אויה װיפיא צע־פוא, אײנזאם אץ אינהאאטםאאז איז אינזעד אעבן, ״עיארערט יעאפדא; צום רוב דאס אעבן פון די א״נזאדסטע צװייען די אײנזאדע.• דאס ייעבן פון עדיגראנטן אין פרעדדע אענדער, אדעסטאנטן, זעינע׳־ רינםטד״דאעך, זונות אץ כאעראײ געפײניקטע דענטיען, װאס פאא; אונטערן אאסט פץ ז״ער בא״-׳עװערן און אומידחדנותדיקן ״עיקזאי׳ אץ זײן כםררדיק נריבאען זיך אין די װײטיקי אװ יסוריס פ־נת דענט״ע דעידאנט ״עאפדאן זייער אפיע דאםטאיעווסקי;, און אז ״עיס ספק. אז רער געניאאסטער רום״עער אכזר-הינסטאער — האט אײי* איס נעהאט א נמיסע װירקוננ. װי דאסטאיעװסקי, דער- נר״בט עד אפט דיט זיין ארט ״עיארערן דעם ׳עדו׳ו-אפנרונט פון אונזער אעבן צו דער ״עטופע, אז עס דוכט זיך אז ער פיאט עפעס א קרענקאעכע הנאה און ׳עדחה פון נראבאען זיך אין די צער- און יאוש־קװאאן םונם מענטמ, ״אין דער בא׳ערענקוננ דערקענ* מען דעם מײםטער״. (געםהע) פון יעדער ״עורה פון זײנע קורצע, נעטאקטע און תדצית- פואע םקיצן — פיאן דיר קודם-כא ארוים דעם קינסטאער אאײ;. םון ז״נע װערטער קוקט ארוים א םארביטערטע און צערםואע ניעמה, װאם וו״טיקט דיט אאע נעפײניקסע און אומגאיקאעכע. דער ווײטיק רײסט זיך ארוים פון די פרײדיקע ביאדער פון אעבן. אפ״ער נישט װײניקער, װי פון רי סרויעריקע, װאם די פיעטות אין זײ דערנײט ביז אודבאנענעצטער אכזרױת. װי דאם רוב נרויסע ׳עעפער, אזױ איז אויך נ יעאפדאן נישט נעװען אונטעמעװארפן א אאננזאדעד אנסװיקאוננ און װא- םערע עס איז ענדערוננע;. ער האט זיך פאר אונז אנטפאעקט א זיכערער, צײטיקער, און פואקודענע־ װען דיר אײענען איבער זײנע באשר״בונגען פון זוײטיק. שאעבטם, ׳עדוץ, זינד, — איז די געפיאן פון עקא און יענאה, װאם באהעריען אונז בשעתן אײענען, טרעטן אפ דאם ארט אן אנדערן נעפיא, װאס װערט נאײך פאר- ײאנדאט אין א באװוםטזײן: דו פיאםט זיך אאס אײנער פון דץ ײאס האסט זיך מיט זײ נעמיאוסט און דימ דוט ׳טעפטיטעםטו: םײנע ברידער... מיט דעם ערקאערט זיך אויך די פפעציפייטע בא- צױנג םון דעם אעזער צו ג שאםמאנען. דער אעזער װארט כסדר אויך זײנע נײע װערק, עם איז נוט צו נעפינען זיך אונטער די השפעה פון זײנע נעצײאטע, געדאסטענע שורות. װ״א ד־ר האבן דאם געםיא, אז נישט באויז אץ דער געזעאשאפט פון א שרײבער האבן מיר זיך נעפונען, נײערט אין דער געזעאשאפט פון א נאענטן פר״נט, פון א קינםטאער־מענטש, םון א טיף-דענקענדיקן מענטש, עם איז כמעט בײם הײנטיקן טאנ נישטא קײן אײן העברעי־ שער פראזאיקעך װאם זאא זיך מער אדער ײ״ניקעך נישט נע־ פינען אונמער שאפמאנם השפעה און עם א־ז גאר קיץ װונדער נישט שאפדאן א־ז געקומען אין דעד העברעישער איטעראטור ארײן אץ דער ריכטיקער צײט, װען עם האט שוין נעהאאטן בײם אונטער- נײן די זון םון דער השכאה-עפאכע שאפמאן איז נעװען דעד יעני- קעך װאם האמ די נײע העברעישע איטעראטור צוריק נעאעמט דענקען און זיך פארטיפן אץ די פארש״דנםטע אעבנפ-דערשײנונ- נען, דיטן שאפן דעם נײעם םטיא אין דער העביעישער איטעראטור דורך דענדעאע און אנדערע — האבן די העב־עישע שר״בער אנ- נעהויבן, אין קעננזאץ צו דער השכאה-עפאכע ־עם נרעםטן אבט אײנן אויף דער אויםעראעכעד ז״ט פון ז״ערע שאםונגע;, אויה םטיא און פארס — און דורך דעס איננאנצ;, אדיער אץ א באדײרנ- דער דאם, םאראאזמ דעס אינהאאט', װאס איז פריער נעװען דעי דאדינירנדער פאקטאר אין דער העברעישע־ שאפונג. אין די ערשטע יארן נאך דער היטכאה-עפאכע איז די העבדעישע פיאזע נעװארן א קרענקאעך־סענטימענטאאע, א צענאםענע־אירישע די העברעישע פראזע איז דעריבעד ײי פייער אין רער השכאה-עפאכע אויך איצט נעבאיבן אפנעריםן פונס אעבן, הנס זי האט שוין בא- װיזן צו נעפינען די נויטיקע שפיאך פאר די טאנ־טענאעכע ע־- שײנוננען. און דאן זענען נעקומעז א־ז אויפנעכאיט די צײיי טאאענטז, װאם האבן די העברעישע פראזע פאיצוידט אין די צוימען פון אונזער אעבז: װאס האבן זיד נישט באינוננט דערמיט, װאם עס איז שוין ערװאדבן געװארז די נויטיקע, נישט-נעקינסטאטע, שפראך — נאר אויך דעס אינהאאט פא־ זײער שאםוננ נעשעפט פון פשוטן, טאנ-טעגאעכן אעבן, — עס זענען אננעקודע; ה ב ר ע נ ע ר און נ. ש א םמ א ן ברענער איז אבער ועװעז עדװאס כאאטיש ואץ זײנע אעצטע שאפוננען װי, צוס בײשפיא, ״שכוא וכשאון״, װייזט ער זיך ארויס אאם ערשטראנגיקעי קינסױייער -און קײז שום םימן איז נישטא צו ז״ז ״באאטישקײט״, ײעאכע איז אזיי כאראקטעריסטיש פאר זײנע ערשטע שאפוננעז) עד האט ביײט נעעפנט דאס מױא און הויך־מוטיק געשרינן װענן דעם נרײזאדען נורא פון אונוער אעבן: ער האט נעשריגן, װי א מענטש, װאם עס טוט אים װײ װאס