Literarishe bleter · 1930-01-17 · 3 (17.1.1930) · p. Seite 55

דיס 55?'םסרץרי&ע ב?סס2ר 1(0. 3 (296) 3 .7 י נ ק ע ל ש ס ײ ן! װ $ ר ש ט ״א ס א ל א י ז א י ו 3 ל״*> פאר ד״עם ה״נטיקן ל״ענער, װאם יצעבט מיט דעם האםטיקן טעטפא פון דער נײער צ״ט זענען געאבאעטערנדיקע זכרונות פון אויסגעאאיצענער איבע נייטט זײער אינטערעסאנט. אטת, דיזאךאיז דערצ״אט נאנץ נעט און גאאטיק, אבער דאך איז עם א סענטי־ טענטאאע זכרונות־כראגיק אן איבערצײגנדיקער ביאדאעבקײט. א באזונדערע הנאה האט טען פון י צ ח ק ב א ׳ע ע װ י פ ע ם רערצײאונג ״•עטאי װײץ״. װען א פרעטדער זאא איבעראײענען די ראזיקע דערצײאונג, װאאט ער באי םפק געהאט דעם אײנדרוק, אז דער אויטאר נעהערט ׳עוין צו רעד עאטעדער נענעראצ־ע ־כדײבער באטת; פונװאנען נעטט זיך צו אזא בחור װי באיעעװיפ אזא קערנ־ דיקע און נעטעסיקטע ׳עפראך, אזא רײפער םטיא און אזא צײטיקע מעטאפארע? דאכט זיך דער סיפוד הטע׳טה איז א נאניז נעװ״נאעכער: א ײדא א דרוקער, יטטא• װייץ, איז געקוטען קײן װאריעע פון ערנעץ קאײן־ױזעפאװ, פארביםן נעראנגאט זיך אין װארעע טיט אאע זײנע קאנקורענטן, װעאכע האבן אים נישט געאאזט װאקםן, און מיט כערע און אוטבערע מיטאען האט ער זיך ענדאעך דער־ יעאאגן צו א נעװיסן װויאיעטאנד אײננעארדנט זיך אין א עײנער רירה ערגעץ אין די גוײשע גאםן. אין ז״ן ׳שטופ האט געהעריכט א װירװאר פון עטימוננע;: די קינדער זענען דורך די עאטערן ני׳טט פארעטאנען נעװארן, מאן און װײב האבן זיך אויך אײנם םיאנדערע נישט נעקאנט םובא זײ;. ראפ װײב איז פארבאיבן א פארצײטיקע ײדענע, ער דאקענן איז ניך נעװארן א ״פארטנעיעריטענער״ די ־ידענע האט בײ זיך אין דער ה״ם זיך עאעכט געפיאט, און נ״טט נעװאאט עםן פון דעם מאנם טריפהנער קיך. זי האט זיך פארקאיבן אין א זייטיק אאקירא און דארט תמ־ד נעאײענט עבר־־ט״טע־םפדים צום סוך האט זי עם נישט נעקענט אריבעטראנן, קראנק נעװארן און געשטארבן. שמאי װײץ איז געװארן א ״פרײער״ מענטיע, אננעהויבן פירן א הפקר־אעבן און אויםפנײ חתונה געהאט. אט דער מאטיװ ניט רער מהבר די געאעננהײט צו םארפיק- סירן טיפע פםיכאאאנישע ׳עטריכן. מיט א פעסטער האגט צײכנט בא׳שעװים םיאועטן־מעסיק די פינור םון שמאי װייץ, באװ״זט אים אין די פארשיידנסטע נאנואים. שטרייכט אונטער זײן כיטרעקײט, איבערגעשפיצטע המצאהדיקײט און זײן פםיכישע אײדיקײט. דער אויטאר דעקט אויך אן אננעװ״טאנט ארט םון הײנטיקן ײדישן אעבן, ער שיאדערט רי מאראאישע נעפאאנקײט, פוםטק״ט, און תאוהדיקע נראבקײט פון דעם אויפגעקומענעם מיטאשטאנדם-מענטש, װאכ אויםט באינדערהײט נאך דעם וױנט פון דער צײט. און װײא דער מחבר האט צו דעם םין נפש א נעגאטױוע באצױנג, שאאנט טאקע םון צװישן די שורות ארוים א חוזק־שמ״כעאע און טײאמאא דער־ פירט דער אויטאר די שיאדערוננ פון װײצן פשוט צו נדאטעםק פון דער קאנםטרוקטױוער זײט נענומען, אױ די דערצ״אוננ פשוט טאדאאאז, םיאיז קענטיק ײאנ און מאם. אין ארנעמײן אבער איז דער שטאך א שטארק קאנדענםירטער פון צײט צו צײט ניט א באיץ־אויך א זײטיקער מאטױו, װעאכער װערט אבער װײטער נישט אנטװיקאט. םימאכט דעם אײנדרוק פון א קינםטאערישן קאנםפעקט. פון װעאכן מיקען אנטײיקאען א נרויפע דערצײאוננ מ־ט א ברײטערן םארנעם. מיט א נרעסערע רערצײאוננ איז א־נם זאמאבוך רעפרעזענטירט יהושעפעראע. סיקעפא ״באאעבאטייש״ איז םימפטאמאטיש נישט פאר דער דאזיקער דערצײאוננ אאײן, נאר פאר פעראעס ארט שרײבן בכאא. דער אויטאר האט זיך שוין פון אאננ קונה שם נעװען אאכ נאעגצנדיקער אפשפיגאער פונם אײננארטיקן אעבן פון ד• בױרא- אננעשטעאטע, בוכאאטערן און באנק־דירעקטארן. םיאיז נאר א בא- זונדער ײעאטא פון מאדנע פיגורן, װאם אעבן אויט עפעם א ״םפע־ ציעאן״ שואחן ערוך. מערקװירדיקע פאראאננען און אמביציעס. קאײנאעכע פארמאאיסטיק, שמאאינקע אםפיראציעס, אײננעהאאטן אין אן אויסערװײניקםט־שטײפן צערעמאניאא. זעאטענע פאפירענע מענטשאעך, װעאכע ביאאנםירן זײער פרױואט אעבן אויױ א פי־ן בוהאאטערישן שטײגער אאע שטארקערע געפיאן, כונות און אײדנ־ שאפטן װערן באאד אויםנעאאשן. ־י םכיבה, װאם פעראע שיאדערט איז א־ם נוט באקאגט אין א נרופע ױננע שרײבער האט ארויםנענעבן א זאמאבוך םאר בעאעטריםטיק אונטער דעם פײנקאאנננדיקן נאםען ״אמאא אין א ױבא״. דער דאזיקער נאמען איז זײער כאראקטעריםטיש פאר ד• הײנטצײטיקע פארהעאטנישן, װײא נישט נעקוקט דערויף, װאס כמעט אאע טאנבאעטער זענען הײנט פוא פיט פארשײדענע איטעראטור־ אפטײאוננען, איז דאך דער ױננער ײדישער שר״בער איצט מער װי אאע מאא פאראײנזאםט. םימערקט זיך עפעם היינט נישט בײ אונז ק״ן באזונדערס־װארעמער אינמערעס פארן קינםטאערישן װארט האט דערפאר א קנאפער מנין שרײבער באםיט זיך װי םיאיז צו- נויפטואיען אויף א געמ״נזאמען שטח פון צװעאף בוינן און אויף א נאװינע, טאקע ״אמאא אין א ױבא״ זיך באװיזן פאר דערי װעאט. מיר באעטערן דאם בוך און טרעפן אן באקאנטע נעמען: קא־ ר־ע מאאאדאװסקי, אהרן צײטאי;, םאך ראװימש, יצחק באשעװים, יהושע פעראע א. א. א בוך פון אויטער בעאעטריםטיק, אן ײעאכן םיאיז עםײ. אין דער אמתן, צו ױאם יעדן אזוי פוא װענן און ארום איטעראטור, אז מיקען נעבן איטעראטור ממש״ . אין דאזיקן בוך זענען פאראן אידער און רערצײאונגען. מיר ־ועאן פריער א שמועס טון ײענן די דערצײאוננען, ײײא שאיםאעך געװעאמיקט דאך אויך אין אעבן די פראזע איבער דער פאעזיע אויף דעם ערשטן ארט נײט ר ח א ק א ר נ ם דערצײאוננ ״מנפה אין דארף״. רחא הארן האט זיך שוין קונה שם נעװען אאפ פײנע דיכטערין, װאם האט באװיזן אין אירע אידער די סטיכיע פון דארף. אעצטנם מאכט זי עקספערימענטן אירע אידער צו נאװע- אױירן... עם נעאוננט איר זײער. ״מנפה אין דארף״ איז א שטארקע רערצ״אוננ םון א נאר קינםטאערישער הויך, נענעבן מיט בערנעא־ םאנישע מיטאען. א פאר נעשפאנטע שורות, און םיקומט ארוים א שנײדיק ביאד, ײאם אאזט שוין דעם אײענער אאננ נישט• רוען. די ערשטע קאפיטאעך פון דער רערצײאוננ זענען פון א ראמאנטישן םאראקטער, די װעאט פון רי ״פויערן״ אין א מיניאטור־נאנוא. דער ־ײמאנטישער בארינא װערט פארײאנדאט אין דעם אאטן יאקים, •אנושא באקומט איר נאנוא אין יאקימם ױננ װײבא מאנדוניא, װעאכע פאראט דעם מאן, װאם איז אננעשטעקט מיט דער םנפה, — ער־;עץ אין דער םטאדאאע מיט א ױננן נעזונטן שנץ. עפעם א פאטום העננט איבערן דארף, םענטשן שרומפן זיך א״ן פון מורא פאר דעם נישט־אויםנעקאערטן נאטור־רעטעניש. די קו שטײט פאראאזן אין שטאא בײ א אײדיקן זשאאב, דער פיבערנדיקער יאקים דערשאעפט זיך מיט די אעצטע כחות צו דער שטאא און םאאט דארט מיט א באריגא־טויט. דער ײדישער מאמענט איז עפעם נישט םארבונדן ארנאניש מיט דער עצם־טעםע, אבער דאך קומט ער ארוים נענונ בואט. די ־ערצײאוננ איז נענונ שפאנענד, אאץ איז אײננעטונקען אין א נרוי־ ־ארםישן חן, אויף װעאכן רחא קארן איז א נרויםער בריה נאך אזא ־ערצ״אוננ איז פון דער אויטארין פאראן א םך צו דערװארטן. אויך מאך ראװיטש, ײעאכער מאניםעםטירט פאר דער יועאט דעם געדאנס, אז ״די דיכטוננ איז טוויט״ן איז איצט נעקו־ מען מיט א נאװעאע ״פוםצן מינוט״ (די נעשיכטע םון א טרויעריקער א־בעז. גאײך נאכן איבעראײענען דאם ערשטע באעטא, װערט מען ארײננעפירט אין א שוין אאננ אפנעהיאכטער װעאט פון טונקעאע אאעען אינם אעמבערנער יעזואיטן־נארטן. א נאר ױננעטשקער בחורא האט זיך נעאיבט מיט' א נאר ױננעטשקער מײדא־שיאערין. אין רי;אאד־בראנזענע הערבםט־טענ האט מען צוזאמען שפאצירט, זיך נעקושט און נעצערטאמ און צומארננם זיך װידער נעטראפן אויף ־ער נארטן־באנק. שפעטער איז מען זיך םונאנדערנענאננען, במשך פון יארן אײנס פון אנחזס נישט געהערט און נישט נעוײםט. נאך 4אננע שװערע איבעראעבענישן האט דער צופאא זײ װידער צונויפ־ :עפירט אויף דער זעאביקער נארטן-באנק די אמאאיקע נעא־בטע א־ז אבער שוין איצט א נרויע, *) ״אםאל איז א ױבל״, זאסלבוך םאר נעלעםריסםיק, ײאר׳וזע, .1928