Literarishe bleter · 1930-01-17 · 3 (17.1.1930) · p. Seite 56

?'םער$ר'?2ע ב?עסער נום. 3 (298) 9 56 ז״ס לײז פון זײן פײן און צער. :ויט װאםערע אומנעקליפענע אבעד טענטשלעך־רירנדמןע װערטער דערצײלט ער װענן זײן ׳עװעםטערם טויט. דער בוי פון ציד קומט בײ אים ארוים אביםל שװערצעך, םיפעעט אים ׳טפיקעװדיקײט, א םך מאל קלעמערט ער צו בערי׳ט. אײנם איז אבער קלאר, אז דער אונטער׳טטראם פון זײנע לידער איז א פולדיכטעריקעו זאלן נאך דערמאנט װערן ׳טמואא זאראמבם צװ״ קקײ־ נע?ירער. אװדאי איז ישװער אויף דעם יםוד פון צװײ צופעייקע לי■ דער זאראפבן צו משפטן. םיאיז אבער נענונ ארויםצונעמען א צו־ פעייקע שורה: ״א ׳בםערן באיזושאבן אין גלעזערנעם ל״ב" אדער ״צו א נע׳על״דערטן ~ט״ן, װאם װ״נט דורך דער לופט..." כדי צו קענען זאגן, אז זאראמבן איז בעתן שרייבן א ליד נישט פרעמד ס־דיכטערישע נעםיל אזעלכע ביכער ײי ״אמאל אין א ױבל״ דארםן דערשײנען ױאם-אפטער םיאיז א םײן בוך, פון װעלכן דער ליבהאבער פון נו־ טער ליטעראטור װעמ האבן גרויס הנאה. א נײע אױ&פירונג בײ דער ״וױלנער טרופע״ צוריק מיפ עטלעבע װאבן האבן די װילנער אויפנעפירט אין ביאליםטאק אהרן ציימלינכ ״יידן־שטאט״ (רעזיגי ס. װייבערם). איגט האבן די װילנער אויפנעפירט א נייע פיעםע — ״א מעיפה מיט הערשעלע אםטיאפאריער״ פון משה ליפיטיץ, רעזםזיםירט דורך מ. װייכערט, דע־ קאראציעם יפון װ. װ״נטרויב, מוזיק — הענעך קא1. די דאזיקע אויפ־ פירוננ איז צונענרייט נעװארן אין קראקע, װו די ״ײילנער טרופע״ נע־, פינט זיך דעצטנם. דאם?וטיק, װאס דער םחבר רופט אן ״אן אויםנע־ טראבטע קאמעדיע״, באהאנדלט די צײיי פיגורן — דעם מרה־שחורהדיקן דבין און דעם פד״לעבן הערשעלע און איז נעבויט אויפן אנעקדאט, אז זיי ביידע האבן זיך אסאר נעטוישט מיט זייער הלבשה און גענומען לעבן יעדער איינער דאס לעבן פון ױוייטן. אין דער פיעסע נעמען אנטייל די איטיםםן: װייסדיץ, קאמען, נאטאן, מאנםדארף, בירנבוים, קורלענדעד, דיאמאנד א. א. און די ארטיםטין פרל. קרעמער. די פרעמיערע איז פאר־ געקומען שבת דעם 11־טן ה. ת. און איז אדורך םיפ נרוים ערפא־נ. נענוי װעגן דער אויפפירוננ — אין קומענדיקן נוסער. הילדא דאליצקא *ו איד קאנצערט אין דער ווארשעװער קאנםערײאטאריע * . ׳, 1 מ*ני״., הגם ער איז מיט איר אויםגעבונדן, נעפינמ ער זיך דאך אויםער איר פונדאנען שטאמט די דיםטאנץ, װאם דערמענלעכט אים צו זעען זײערע שװאנקײטן און לעכערלעכקײטן. דער ארט שילדערן פין פאן הענדיקס לעבן אין דער דערצײלונג איז א לײכטער, אבעד דאך בײ־ םיק-םאםיד״עעד פעדלע קען ינרײבן, ער פאימאגט גענוג שפראך־מיטלע;, פארבן־־עטאף און א קינםטלערישע דאיה פאר די פארבארגנםטע װינקעלעך. - דערצײלונג װערט א־ן עקםטענםא געתאלטן אין אן א״נהייטלעכן טאן. דאם שילדערן קומט ארוים אביסל צו װא- רעמלעך לויט א זיםלעך־נעמימלעך־זארגלאזן צונאנג. אבער אלץ הויכט מיט לעבנס־אמת. ־י ליניע צו פאעזיע פון דער פראזע װערט דא געצוינן לכתחי־ לה דו־ך קאדיעמאלאדאװסקי.א דיכטערין פון צור־קגעהאל- טענעם פאטאם, װעלכע קען זיך װי אמיכטאדקםטן עקזאלטירן און דערבײ ניינט א־ײנפאלן אין דיער סירוב דיכטעד״ע-פראקטיצירטער נעצנדינעדײ איר ארט דיכטן אלם אינדױוידועלע פארם־װערט, צײכנט זיך אוים מיט א באזונדערע לויטערקײט, װאם פאדטראנט נישט אינהאלטלעך קײן שופ ליצענציא־פאעטיקא-פארנעפלטקײטן. די צװיי הויפט-עלעמענטן פון מאלאדאװסקיפ ריכטוננ זענע;: א י ד ע י ש ע ר ק ע ר ן און ז א פ ט י ק ע מ ע ט א פ א ר ע. איר פא־ עמע ״ירמיהו״ איז כאראקטעריכטי׳ש פאד איר דיכטונג בכלל, װייל דא זענען צענויפנעקניפט נעדאנק און בילד, נעהילט אין א עטװאכ צעשי־אכםעד רימפיק. אט װי אזוי: זיין גוף, ווי א בוים א פא־ברענטער פון דונעי, איז שווארץ און פארוואגרט, מיט ליפן, װאס האבן קיין זון נישט נעטרונ־ען, נאר ביטע־ן וואסער זיינע הענט — דעננ־אויפ סיםן ווינט זיך צעעפנט, אויף א״ביקן פדעגז ■ ווי צווייגן, װאם דאדפן צעבליען און ווארטן אויף רעגן. אן ערך צו דעם זעלבן מין — הגם דיפערענצירט לויט דעם בוי — באלאננט אויך איר ״קאמונארן-װאנט״, װו זי אידעאליזירט די פאריזעד קאמונאר;, װעמענכ בלוטיקע נרופן דארפן זיך אנטפלעקן א•; דער ײײטער צוקונפט. זײער צוקונפטיקן נרום דיכטעט זי אויס מיט א נעװיסער צניעותדיקער דיפקרעטקײט. מאלאדאװסקים פאע- מעם זענען געיעריבן קלאר או; פאריקטענדלעך און צ״כענען זיך פונדעםטװענן אוים מיט ז״ער עכטקײט. דאכט זיך םיזענען נאר פשוטע װעדמער און װעגן א גאר געװײנלעכן ענין, און דאך קומט עפעכ אלץ ארוים כײ איר אזוי נײ און אומגעריכט. א ה ר ן צ ײ ט ל י ן מראנט אונטער דעם לײענער א קראנץ פון זיבעצ; לידער, װעלכע זענען נישט פון קײן אײנה״טלעכן נום. פון די כלערלײ צײטלינם זשאנרען זענען דא פארא; אויסנעקליבענע מוסטעד;, אזוי, אז צוזאמען בילדן זײ א מין אנטאלאניע פון זײן דיכטוננ בכלל. נאטירלעך הײסט עס ניישט, אז דער אויטאר האט דאכ נעטון בכױן, אבער בדיעכד קומט עם עפעם אזוי אוים. נאך א נעײיכער אניצטדעננוננ קען מען איבער זײ אדורכפירן א קװער־ ׳שניט, כדי צו דערבליקן דאם װעזנטלעכע פון אהרן צי־טלינם מוזע. אץ תוך איז עכ א הארמאניע פון װידערשפרוכן. ער אליין באצײכנט זיך אין זײן אויטא-פארטרעמ: ״...איד קבלהניק און צ״טונגמאן צוגל״ד, איך יונגםטיקע און אנונדיקע םהירה..." װאנלענד־ק איבעד אי־נענע סתידות, נעלונגט אים דיכטעדי׳צ אויפצונעמע; די פילז״טיקײט פונם לעבנסרעטעניש. דעי־ שװארצעד שלײער פון דער נאבט פאדהוילט ני׳טט אין אים דעם באװוםטזײן פונם קױם. עדנעץ אונטעד דעם דיקן יעלײער איז פארהוילן דער נישט-אייפנעקלערטער זינען פון לעבן. אהרן צ״טלין איז א דיכטער מיט א ברײטן פארנעם און מידאר■־ זיך קענען א״נהערן אין זײן דין-עטערישן םיאן. זײנע לי־ דער זענעז אויפגעשריבן זויבער, סירוב מיט א כמעט-ציזעלירטער װעדכיפיקאציע און דערעיקרשט מיט א םך קולטור יוסף קירמאן. — זײנע לידער זענען ײי שװערע מריט, טריט, װאם הילכן װ־יט אפ אץ זײנע לאננ-שורהדיקע פערז; שטאמלט ער א טיף-מענמשלעכע תפילה. און אפשר דעדפאר האבן זײנע װערטער אזוי פיל װאג. ער נלויבט צו געם־נען אץ דעם אומזין פון װארט אן א ו י ס-