Literarishe bleter · 1930-01-17 · 3 (17.1.1930) · p. Seite 44

ל'סטר8רישס בלעטסר נום. 3 /298) זײם 44 ז ל ם ן דיי;ע//77י?גע דעד עדשטעד היםטאדיהעד פוז דעד ײדישעד ליטעדאטוד (צזם 25-ססן ׳יארצײם נאך אלעזר שזלםאן) א. א. װ.). •$, װעד װ״םם, װעלכע אוצרות בכלצ עם נעפיגען זיך אין יענעד איםער ליםעראצור? אז אחוץ איערליי איבערזעצן נעםינען ז־ך אין א־ר אויך ארערר״ ארינינאר-װעדק, היםטארישע, געאדא- פייםע, :ואטענואםייםע, ״עריציני־םע און נאך אנרערע אזערכע זאכן, עדצ״לונגען, דראםען, קאםעדיען, חעררן-גער־כםע, צוזאנוען נויט ארערריי לידער-.■ אז ראם ״•טנואול-בוך״ א־ז א אנות ״דייגיעם ניבע- רונגענריד װאם פאדדינם ראס נדעםםע לו־ב, און ״דאם םעועה- בוך״ א אכותער אוצר פון רעגענדן פון עכט-״דייען גייסט, און נאך אזעלכע ט״ערע װערק? װעד דעדט ׳טוין גאר פון די מוםר-םפרים, װאס א־ז גארני׳םט אפצויגיאצן, װאס ז״ האבן נעטון פאר די זיט- רעכקייט פונם פאאק. םפרים װי ״דער יראנטיעפינל״, ״לב טוב״. ״יםםהת הנפים״, ״חקירת האכ״, הנהנת חיים״, ״דרי׳םת הזאב״, ״אמונת ״םראר״, ״מרנניתא״ און נאך פיצ אנדערע אזעלכע ספרים, און גאנץ באזונדערם ״דער םפר המדות״... אם אזערכע ט״ערע אוצ- דות רינן פאריארגן אין יענער ארטער ריטעראטור, נון, װאאט עם דען נייעם פיל גרייכער געװעזן ר־בער איר נעיםיכטע צו יגיר״בן, ו הם~ך) ארעזד יכורמאן האם אויך פאיעפנם- רעכם א £א- א־נויר־ רען צו דער געיעיכטע פון ־ע־ ייה״צער רי- םע־אםוד אין דעם ,־ע־ ױר״;1900). אין דעם עריעטן פון — דאזיקע אדםיקרען ז־ך םומך ז״ענריק אויך דער אומג־נם- םיקער רעצענזיע פון געיעיכםע פון דער ״די- וון פראפעםא־ יעא װי־ יסאן א־ע אין ״ױד״) װעגן רע־;)ז-םן -אדה-נדע־ם : ר״־ םירקין;או *עער ריםעראםור; אאם די נעיעיכםע פון דער נײער ז׳עאדגאן-ריטעדאמור? — ״א־ער מיר מוזן ב״ אלעם דעם — פארענריקט שולמאן זיין ארטיקר — אפנעבן דעם געהעריקן כבוד דעם פארפאםער און אים אויבן באמת און דאנקען פאר זיין װערק. דען חוץ דעם, װאם עכ איז א ײיםנ׳עאפטרעכעס װערק, האט ער ־אך דערמימ אויך באװיזן, ײ• יעטארק זיין ריבע איז צו זיין פאאק, אז ער האם זיך נענומען נאכצופאר׳ען זיין יעפראך און האט זיך גארני׳עט דערמ־ט נעשעמט :י־עט װי אונזעדיע מיעכירים פונם נייעם ״מהרך״, ײאס ׳ערייבן הע- ־רעייע האלב װארכייע האיב טאטערייע, און ײאם חידו׳ען זיך, װי אזוי מען קען זיך אזוי דערנ־דעריקן און ׳ערייבן זשארגאן... אבער גענונ דעדן, דען ײאם העיפט דאם םענהן דארטן, װו עס הייסט•. זיי האבן אויגן און זעען נישט, אויערן און הערן נישט?״ אין זיין צװייטן ארטיקר אין ״ױד״ מאכט יעורמאן עטאעכע באמערקונגען, נאנץ ריכט־קע, װענן דער א״נטײרוננ פון דער ״די- יעער ריטעראםור אויןז דריי עפאכעם, און נייט דאן איבער צו דער- ציירן זייער אינטעדעםאנםע און אריגינערע פרטים װענן דער גע־ ׳עיכטע פון ״קוא מב׳ער״ און דעם ״ױדישען פאיקםבראט״, ער זאגט אויך צו ׳עדייבן ײעגן רי אנדערע בויעי פון דער יידי׳עער ריטע- ראטור, אבער ער איז דערצו נישט נעקומען; ער האט נאך, אמת, פארעפנטרעכט אן ארטיקל װענן אן ארט-יידישן םפר ״באר שבע״ אין זאםרבוך ״הירה״ (אדויםגענעבן אטובת די פאראומגריקטע פון קעיעעניעװער פאנראם), דארט או־ך אפנעדרוקט א האאב פובריצים- טישע דעדצײרוננ ״דער אמת״, אבער אינגיכן איז ער נעשטארבן, אפיצו נישט דעררעבט, אז זיין גרויםע ארבעט זאר דערשיינען פור- ׳עטענדיק אין ררוק. דער גורא פון זיין אומגעהייער װיכטיקער ביבריאטעק איז אומבאקאנט. דער שרייבער פון די שורות, ײערכער האמ אין די ־ארן 1911—1912 זיך אננעהויבן צו פארנעמען מיט דעם שטודױם פון דער ארט-ײדייעער ריטעראםור, האט זיך דאן נעװענדט צו שרום- עריכמען מיט אן אנפרענ ײענן שורמאנם ביבריאטעק. דערויף האט שרום-עריכם נעענטפערט בזה האשון (דער ברױו איז ריידער אין די מרחמה-מהומות פאררוידן נעגאננען, אבער די װערטער געדענק איך נענוי): ״שורמאן האט אחוץ זיין ביבריאטעק איבערנעראזט אויך גערט, און געאט, כידוע, איז א שחיטה פאר ריטעראטור״. רעצטנם האב איך נעפרוײט עפעם דערני־ן װעגן שורמאנס ביבריא- םעק ביי זיין אויבנדערמאנטן א״דעם, אינזש. י״ר ראנדוי אין רינע, אבער די ידיעה איז ריידער נישט קיין דערפרייענדיקע; ״די ביבאיא- טעק, שר״בט מיר ראנדוי, איז צום באדויערן שטעקן געבריבן אין קיעװ, װו זי איז, אויט קאאננען — אמת, נישט גענוננ קאנטרא- רירטע — פארברענט נעװארן בשעת קיעײ איז אריבעד פון א״ן מאכם צו רער אנדערער״. .ב״ א־טילעכער זאך מוז מען ־אך זען פר־ער צו פארזארג; ־אם, װאם א־ז ז״ע־ נויטיק, און ע־שם דעדנאך קען מען שוין אנ- הו־בן םראכםן או־ך פ־ן אנרערע זאכן. נו, א־ז אבער ר■ נעשיכטע פון דער נ״ער י־םעדאם־-;אדנ־שם אזזי נו־ם־ק געװעזן. מיד בא- זיצן נאך איע א־דע װע־ק, און מים גאנץ װ״ניק מ• און מיט א ב־םערע געאם קען דאך א־םרעכער ז־ך פאריעאפן איעם, װאם ז־־ן הא־ץ גרוםט. װעי ־עדם פון אזערכע מ־־םםערװע־ק ־ו־ ד־ פון אונ- זע.־ אבראמאװיץ; ־אפימ ד־ א־בעד־קע זענען דאך או־ך א׳מעטום ־א און װארגערן זיך כמעם א־ן ארע גאםן. נ־שם אזוי אבער זעט עם אוים מיט דער ארםער ר־םעי־אםור ארע א־רע םפי־ים זענען ראך כמעט װי פאדשװוגד;, און מען געפ־נם ז־י נאר נאך דא און רארם א־ן ר־ נרו־םע ב־בר־אםעקן, װ־ ז״ ר־גן באדעקם מ־ם שםויב און שפינגעװעבם. און װו נאר זערםן קוקט ז״ אן א רעבעדיק אויג, און אפימ רי עםרעכע, װאם ג״ען נאך ארום אויפן מא־ק, קען ראך או־ך נייםם איםרעכער ז״ דערראנגע;, דען נ־שם א־ם־רעכר א־ז אימ- שםאנר צו צאלן אזא מקה װ־ מען פא־יאננט פאר זיי, או־ך נישם א־םרעכעד א־ז נאי א בערן דעדויר. און דאך אינן א־ן דער האזיקעד ריםעראםור װי פאהיעם״נערט גאנצע הונדערטעד פון ־ארן, װאם א־ן זיי שפיגרען זיך אפ אלע ערשיינונגען פונם אמאאיקן רעבן פון אונזער פאאק, מים זיין ר״דן און פר״דן, מיט ז״ן האפן און װארטן, מ־ם ז״ן ריבע און מים זיין האם, אין נאך איעם אנדעדע, װאם מ־ר קענען ראך אין ק־־ן פאר :־שט ארו־סזען פון אונזעד העברעישע־ ריטעדאםור. ״קיין מענםיע ײעם ראך מ־ך נ״עט הויעד ז״;, אז א־ך װיר דע־מים חאירה דערנידער־קן אונזערע ם־יערע העברעישע רי- םעי־אטור ז• איז נעװיכ א־נזער אויג אין קאפ און ט״ער װי דאפ רעבן. אבע־ דעם אמת מוז מען זאג;, זי א־ז נאר פאד גערערנטע אי״ן, יױי מע; זאגם נא־ א א ר י ם ט א ק ר א ם י ׳ע ע ריטעראםוי־, פארן פארק אבע־ א־ע־ װ■ עם הייפם אין די ארמע זשארנאן- כפ־־ם: ״פאי־; נעמ״נעם מא;, רער ניט פיר אערנען קאן״ נוצם זי ז־־ער װ־־נ־ק. פאי־ א־ם איז נאר דע־ ז׳עארנאן, און נאר זיין ר־טע- ־אם־ר אײין פאררינם צו הייכן א פארקם־ריטעראםוד, װאם רעדם צ־ אים א•; ז״ן מוםעד-שפדאך, פונם הארצן גרייך צו די ר־פ;. ״און דאך װעד װיים ד• אלםע ריטעראםור און װער קע; זי? אפ־רו פוז אונזערע נרעכםע מ ש כ י ר י ם, װעד װייסט פו; ז־י, װאכ אין א־׳־ םום זיך? װייכם דען, רמשר, עמעצער אז אין א־־ האבן מיט-;עארבעם די ג־עםםע נאונים און די גרעםטע גערעדנםע מענעד?... ישירמאן דע־מאנם דא ־י ארט-ײדישע מחברים, װי דעם באדימטן גאון רי יצחק ברי שמשון — אן איירעכ פון מהר״ר מפראנ, דעם גאון ר מרדכי ככא, אריהו בהור, דעם גרויםן רמדן און בארימטן מאםענ־אם־רע־ ־י ־עקב קאפעאמאן, י- שבת־ ב״ם, די מא־ר שםערן 4־