Literarishe bleter · 1930-01-10 · 2 (10.1.1930) · p. Seite 34

?יסעדעדי׳סע בלעסער נזם. 2 (297) ז״ס סמאלין, דער אזיאמ, קאן זיינע אזיאצ;, רר״ס ז״ערע שמארקע ארן שיראנע ז״מן — ארן דערפאר איז ער געפערלענער פין לענין אין מראצקי, אייך ניטדער אין פאסנדיקעד פאד דער סאריעםי׳טער דיקטאטרר. ער אט אפגעװארט ביז לענין האט אפגעטון ז״ן ארבעט, ביז מראגקי האט אדגאניזירט די ארמ״, דאס לאנד ־־־ און ער איז געקומען זנום עמוד. סטאלין האט איבערגענומען דעם יעזואיטישן נלל, אז ״ווער עם איז נ״נט מיט מיר, איז קעגן מיר״ און ער באזייטיקט זיינע קעגנער איינעם נאנן אנדערן. ער איז אומדערשראקן — אפילו דעד מויט שרעקט אים נישט. פינף סאל איז ער ארעסטירט געווארן, אונמערן גארישן רעזשים, און יעדעם מאל איז ער אנטלאפן, אבער נישט קיין אויסלאנד, ק״ן פאריז, קיין לאנדאן, קיין בערן, װי לענין, װי מראנקי, װי א םך אנדערע רע־ וואלוציאנערן. ניין, סטאלין איז אנמלאפן *ו זיך, *ו ז״ן אזיע, ק״ן באקו, נאטש אים האמ געדראט םוים־שטראף. אט די אומדערשראקנקייט פארן טויט איז אויך אן ענמ־אזיאטי־ שער שטריך. אין דעם ליגט דער םוד פון ׳אפאנישן זיג איבער די רוםן. דער יאפאנישעד זעלנער װ״ס נישט פון אנטלויפן, בעת די דוםן האבן זיך אויסגעצייננט מיט זייער לויפן. פון איין זייט דער יאפאנ״גער גענעראל נאני — און פון דער אנדערער: דער רוס קוראפאמקין, װאם מאנט נםדר פים... א גאנץ אנדערע באציונג צום לעבן ביים אדיענטאלער און אן אנדערע באציונג צום טוים. און דורך דער באציונג צום טוימ ווערט אפט אנטשידן דער גורל פון לעבן. אויב םטאלין קוקט אנדערש אויפן לעבן, ווי די אנדערע פינף אזיאטן, גל״נט ער זיך אבער סיט זיי אוים אין זיין צוגאנג צום םויט. פיאטר דער גרויסעי האט אויפגע־ האקט א פענםטערל צו אייראפע. םטאלין האט אויפגעעפנם א טיר צו אזיע און צו אפריקע. און ער דעדפירט רוםלאנד צום בונד מיטן אריענט קעגן דער א״ראפעיש־אמעריקאנישער װעלט. די מלחמה ״גוג ומגוג״ דערנענטערט זיך. זי דוקט זיך אן אומ־ פארמ״דלעך. און דאס װעט ז״ן אפשר דער חורבן פון דער וועלב. די דינטעד שפידן די סננה, װאס לויעדט איבער דער מענט׳טה״ט — און זיי זונן א שלוס דורך קולטור, דורך ליטעראטור, דורך קונםט... ליטעדאטוד װייםע קאלדרע אויף ׳עטיקלעך, הויבט זיך אויף, צעשפרייט די פאר׳עלאפענע גלידער, הויבט אן ברימען, בורטיעען און זשומען, טרייבן גרויםע מוראריקע שטיקער קריע און עם לאזט זיך הערן פון דערווייטנם א משונה מאדנער הילך, א םין קרעכץ, א רייב פון ׳טטייגער, א צונויפנענאםענער םקריפ פון א םך, א םך רעדער״. (דארט). ■ כדי ארויםצורופן ביים לעזער די געהעריקע װירקוננ, כדי אים אויפםערקזאם צו מאכן אויף דער געװאלטיקער נאטור־רער׳ןזיינוגנ, מוז דער םחבר ער׳טט אויםרוםן: ״עיין, נרויסארטיק עיין איז צו זען דעמאלט דעם בונ, ׳עטיין פון רערװייטנם ערנעץ אויף א בריק אדער אויף א שפיץ בארנ און קוקן, װי א נרוים, א םוראדיק גרוים ׳עטיק אייז פון א האלבן וויערםט די גרוים, רייםט זיך אפ, רירט פונם ארט, עאקלט זיך און ׳טװימט װי א לעבעדיקע זאך, װי א מוראדיקע חיה, א מין עלעפאנט אזעלכער און תיכף נאך דער חיה עװיממ נאך א חיה, קדיכט נלייך אויף איר, טון זיך א זעץ, איינפרעםן איינם אינם אנדערן, בלײבן עטײן א װיילע פארעטומט, ׳טפילן זיך װי דער שור-הבור מיטן לויתן און פון אזא שפיל װערן זײ בײדע צעשפאלטן אויף שטיקער און די עטיקער אויף קלײנע שטיקלעך און אזוי װײטער און װײטער. און ז״ ׳עװימען, יאנן, טרײבן אײנם דאס אנדערע, לאזן איבער נאך זיך אויפן בלויען װאםער א װײםן םימן, און דאס װאםער הײבט זיך, טראנט זײ, טרײבט זײ שפאלט זײ, ברעקלט זײ, מאכט פון זײ א קאשע און צעגיםט זיך מימ ז״ אינאײנעם איבער אלע ברענן, שפאנט אריבער רי נרענעץ, פאר- טרענקט אלצדינק, װאס באנעגנט זיך אויםן װעג, לײנט נישט קײן בכור אויף קײן זאך, אויף קײן מענטשן, אויף ק״ן הײזער; מאכט אן שאדנס, היזקות אן א שיעור״. אויך אן אײזנאננ, דאך װי פארשײרן איז די באצױנג צו יא&עיזזע מעמ*דן, וזאצ מימ זײן ״נאן רעזיכטענס״ אנגעװארפן א מןרא אוי,־* דעס מעבמיקן ברימ. אבע*.. װער עאן זאנן, לואס די צוקונפצ מעמ נרעננען? ל,ענען דען זײנע הדמידיס נייכמ געפינען קײן הױזר און די הויכע מאראל $נמ*ן אין א פאנצעי־? םיהאמ *כוין געזען אזעלכע זאבן... נאך עפעס; גאנדי פירמ זײן פאלק אויפן װעג פון נאציאנאלער אײנהײמ — און דאס איז *סוין א נרויסער אויפמו אין א יאנד, װאס איז צעריסן אין הוגרע־־מע• קאכמעס. אין דעס אדײן *כוין ליגמ די געשאר פאי דער פי־עמדע• — גדימי״גער — העריכאפמ. דער אימפעי־יאליזם האמ א בלל: ״צעגײיל און באהעריכ״. גאנדיס מאמא קאן מען אויכדריקן אין די װע-סע־: ״פארײניקמ זיך און זיגמ״. באמביי און קאלקומא הויבן פחד אוי? דעם פאינעפ־טן ל#נד*ן. באקינגהעם פאלאץ און דאוגינג סצרימ זענען אומי־ויק. צי פאסױועד װידעייגצאנד, אדער רעװאלוציאנעי-ער אויפ־כםאנד ־־־־־ די סבנה איז די זעלביקע. דא קומם נאך דאס סאװעטײגע רוכלאנד און פא-פלייצמ מימ אירע דאזונגען די אונמעידריקםע פערקעד פון מזיה. די סאציאלע רעװאלוציע אין אײראפע און אין אמעי־יקע איז :אך א װײמע- חלוס — און יאזעף כמאלין, דע- אזיאמ, אי־יענמירמ זיך אייפן מזרה, װו כיאיז פאדאן אזוי פיל אימציפ-ידנקײמ, אומרו, ביען־יכמאף. סיגײמ־אן א פארביכענער קאמ־ צװיימן צװײ אידעאלאגיעס: די פין גאנדין מימ דעד פון סמאלינען. וועדבע װעמ זיגן? דאס פאדק פון אינדיע הויבמ־אן צו װערן אומגע־ דולדיק. גאנדיס מעא־יעס איבעמן צו־דאנגזאם, זובמ מען *כוין ביס״ לעבװײז פגימות אויסן רבין. נײממ ראנג צוריק האמ פאכירב א קלײני־ קײמ: גאנדי האמ מתיר געװען צו מוימן א קיאנקע קו. — און מוימן— דאס איז קעגן די גרונמ־עיקײם פון זײן סעקמע. גאנדיס דערקלערונג, אז די קו א*ז געװען קיאנק און נעלימן, האמ מײל פון זײגע חסידים נייכמ צופרידנגע־כמעדמ און סהאמ געהאדמן, אז ער זאל פארלירן זײן #א־ולארימעמ. וועמ מען דען נײכמ קענען געפינען נאך אנדערע פגימוח? און איז נײכמ מעגדעך, אז עי אלײן זאל מימ דעי־ צײמ אויך מתיר־זײן צו מויפן דעב קיאנקן אימפעי־יאליזם?... 7׳. 77 י 7 0 ש ־ 3 0 7/ י /77 $0X00337170 (המ־ד) אין ערשטן װאריאנט פון שפעטערדירןן ״פישיצ סלסר״. אין ״ערב פבה איבערן בוג״ (ײדישע פאאקם־צײטונג, נומ. 10-15, 1903) האט שאום־עאיבם געגען א שטיק נאטור אין איר דינאמיק, דעם אייז־נאננ אויפן בונ, ער איז אבער אנדערש אויםגע־ פאיצן פון אשם װ״םיצ־שילדערוננען. ״א נאנצן װינטער — שרײבט שאום־עציכם — שלאפט ער, רער אאטער בוג. אונטער דער זיאבער-װײםער שנײעדיקער קאאדרע, פארקאװעט א*ן א פאנצער פון אײז, רוט זיך אפ אונטערן קאלטן נצאז; כרזעט אים נ*שט און כדהערט אים נישט, ד, ה. אינעװײ- ניק רארטן אונטערן אײז קאבט אפיאו, קיצאקאטשעט, דאם װאםער או*פט, די פיש שװיטען, שװעבן אהין און צוריק, און איצע איבע־ ריקע באשעפענישן, װאס װידטען זיך אין די אפנרונטן פונם ט״ך, *אנן זיך, שראגן זיך, שאיננען אײנס ראס אגדערע יצעבעדיקערהײט, װי דער טנהג־העוים א־ז, װי דער שטײנער איז פון ששת ימי בראשית. נאר אויבן אויפן אײז איז ש*א שטיא, ט־הערט נישט פון א־ס קײן פיפס. און טענטשן נײען דעטארט איבערן בונ הין און צוריק פראנק א.*ן פרײ; פורן פארן זיך, שאיטנם שליטרען זיך, קונדסים נאיטשן ז*ך; עד דוט, ער שאאפט דער אאטער בוג״. (שאום־ עאיבם — ״ע־ב פסח איבערן בוג״). אנשטאט אידיאיע און םענטיטענט, אנשטאט דעם צוזאטענ־ אעבן זיך םרן ר• אפנרונט־באשעפענישן, װאם װארטן בײזאםען אויף רער כשורה פון ערב־פריאינג, באקוטט זיך בײ שאום־עאיכמען א קאטף פא־ רער עקזיפטענץ, אן אויםװירקן זיך פון דעם םעאעק־ צ־ע-געזעץ אין דער נאטור, װען אײן באשעפעניש אויערט אויפן צװײטן עס צו פארטיאיקן. און אז עס קוטט די צ״ט פון ערב־פריאינג, כאפט ער זיך אײף, דער אאטער באאזט זיך אן, הויבט אן טרעשטשן, קנאקן אין שפאאטן זיך, צעברעכס דעם נאעזערנעם פאנצער, צעי־ײםט ך■ װײסל־םאטיװז אץ דעד ײדישעד