Literarishe bleter · 1930-01-10 · 2 (10.1.1930) · p. Seite 35

זײכ 35 ל'םסר$ר'שס י 7ססער 013. 2 (297) איז דאך פארםלאסן בײ אט דעם טײך. אנהויבנדיה םון דע־ שריער ױננט, װען ער האט זיך נעדראפעט אויח ישיפלעך, האס ער זיך;עבארן אין איר א<ם בחור און געװאנדאט אויר אידע בדענעס אאכ ײנגערטאן אויח קעםט. און איז נעקו״ען דער הארבםט פון יעבן, די עאטער, װען אלץ איז אזוי טרױעריין — איז אויך דער ברעג אםיענדיק;אם, באעטער פא?ן, דער טײך אויפט םיט א געבײזער ברומט שרעקאעך. ני׳םט אנדערש רופט ער די װײםא, װי ״אונזע־ װאםער״ און ער איז איבערצײנט, אז ב״ם װײםא־בדענ װעט ער באנראבן װערן, און זײן מצבה ײעט יעט״ן, צוצוקוקן זיך צוב װא- םער, א עטומער יםכן און דאס װאםער װעט װײט, תמיד אװעק- עװימען״. אן ענאעך אינטימע התקרבות מיט דער װײס?, װי רי א;עא װײנבוים, האט דער אאטער איבערםירער פון איעם ״עטעטלי. ער איז א ײײסל-קינד, דערצוינן געװארן בײם װאסער און קרערט צי יםטארבן אויך ב י י ם ײאםער, אויב נ״םט א י ן ײאםעד וזארום יויט אים, איז קײן אונטער׳םײד ני׳טט אויםנעמ״עט צו װערן מ־ט רער עדד ארער מיטן װאםער אדרבא, דאם װאפער איז נאך חיםובער װארום די ערד איז טויט, אומבאװענצעך, ׳טװ״נט תמיד און רירט זיך ני׳םט, בעת דאם װאםער לויפט, אײצט זיך העט ערגעץ אין דער גדויםער װעאט ארײן, עם אעבט און באװעגט זיך. און א קרוב מיט דער זוײםא איז ח״ם איבערפידער אויך ׳םוין פון אאנג, זינט זי האט אים צוגענומען זיין מיםהאען. איז ׳צבת נאכן מיטאג, אז ער ררימאט בײם ברענ, װען די כײאאיעם אויפן און רוי׳ען, דוכט זיך אים, אז די כװאאיעס, דאם זענען מיםה און ז״נע הבדים, װאם קומען װעקן דעם אאטן צו פרק. אויב ׳טאום-עאיכמם כא׳עט׳טעװאטער אײנװוינער זענען אומ- מעכטיק אקעגן דעם בונ, דערגײט דאם צוזאמענאעבן און באהעריטן פון דער וו״םל ביז צו ארטיזם, װי אמיטצ בײ איט׳טע פז׳טעװאז׳טניק און ז. םעגאיצאװיט׳טעם ״דער אקטער ׳טטארבט״ (״נאאדענע פא- װעס״). איטיטע איז א קינםטקעד אויך דער װ״ס< בעת דעם אײז- נאנג, אין דער נרעסטער געפאר, זיצט ער אין זײן ׳טיפא, ניט עם א בויג אויף רעכטם, דערנאך אויף צינקם און רער׳טאאנט זיך תמיד, צװי׳טן די ׳טטיקער א״ז צום אנדערן ברענ, מיט א קעאבא אויף יטבת דערצו. ׳טטארבן טוט ער מיט א רודער אין האגט און עם קאפט םיא מי,ביז םינעמט ארוים פון טויטנם האנט דעם נעקראמפטן רוהעד די חזקה זײנע אויף דער װייםק גיט איטיטע איבער פארן טויט זײן זון, בענדעטן; ער 5אזט אים איבער בירויטה דעם ״טײך״ (םוף קוסט) וי פאולאגס-טעםילןײט פח?לעמין־פאולאג אויף אן אנדער ארט אין ה״נטיקן נומעד װערט נעבראכט א נענויער באריכט םון דער פארקאנם-ארבעט פונם קצעצקין-פאאאג פארן יאר 1929. םיװערט נעבראבט א רשימה פון די אאע װערק, װעא- כע זענען דערשינען אין פארנאננענעם יאר אויף װי װײמ די פאדקאגם-ארבעט פון רעם קקעצקין-פארלאג איז פארן צעצטן יאר נעװאקםן װײזט פאיצגנדיקע טאבעאע•. עס זענען ארויסנענעבן געװארן אין די יארן ״192, 1928 און 1929 װערק, נעטײצט אויט די געביטן בעצעמריםטיק (אידעד ראמאגען, דערצײצוננען, דראמעםן, ארינינערע און איבערנעזעצטע קריטיק, מעמוארן און נע׳טיכטע, אערנביבעד איז צאא פי• דרוק-בויגנם: 1929 1928 1927 ד־־־וק-יױגנכ 583 317 220 בעאעטריםטיק, ארינ־נעאע 401 304 242 איבערנעזעצטע 349 63 201 קריטיק, געשיכסע 58 24 6 אערנביכער 1391 708 669 ס״ה װי מיר זעע;, איז אין יאר 1929 דערשינען אינם קאעצקין- פאראאג נײע ביכער כמעט אזוי פיא, װי סיאיז דעדיטינען אין ־י ב״דע י*ח 1927 און 1928. קײן ׳טום אנדערער ײדישער פאראאנ אין גאר דער װעאט. האט אזא םכום װערק איז 1929 נ־יטט אמיסגענעבן. אים פון די מחברים און װי פארש״דנארטיק איז ז״ער אויםװירקוננ. בײ א׳טן איז די װ״םא-םטיכיע פארבונדן מיט מענט׳טן און זאכן. יחזקאא גאסבינער מיט זײן נעהיאץ, דער איבערפירער ברוך, ־י פויער׳טע נעהיאץ-פאננערפ, זײ אאע קענען ני׳טט שטײן םון דער- װײטנם, ערגעץ פון דער ײײט און קוקן אויף דער פטיכיע, זײ יטפירן זי אויף די אײגענע פאײצעם. פרװון זײ זיך איר אנטקענניטטעאן; זײ װיאן און מוזן ראטעװען פון איר, װאם עם אאזט זיך נאר. נישט געקוקט אבער אויף די געפארן, װאם אויערן אויף זײ, באײבט ־אך זײער כאצױננ צו דער מוטער-װײםא אן אינטימע. רי יחזקאא גאמבינער אויבט דעם בורא דערפאר, ײאם אי^ איז כאטש טײא- װײז נעאונגען צו ראטעװען זײן האב-און-נומס. בײ ׳טאום-עאיכמען אבער, אז דער בונ צעשפיאט זיך, ״פאאט א פחד אויף אאע, װאם װוינען נעבן טײך, אויף אאע ײדן פון רער שמאט כאטשעװאטע״. אהיפוך פיאט מען נישט אחאוטין קײן שרעק בײ די װײסא-יטיאדערוננען, אפיאו בעת רי שרעקאעכסטע מאמענט;. מענדאען און זײן װײב אין יקיר װארשאװםקים ״װאסער־ קינדער״ (נאײעאן, 1920), אז זײ באװײנען זײער דערטרונקענעם זון, טרײסטן די פויאישע שכנים; — ״םע, נישט שײן פאד װײסא- מענטשן צו װײנען. מימוז קענען אאץ איבערטראגן; די מאמע- װײםא איז טאקע א נוטע צו אירע קינדער, זי גיט זײ אעבן און פרנםה, אבער טײאמאא פאראאננט זי אויך עפעם םון זײ... צ' װײםט איר נישט, אז יעדעם יאר מוז דאם װאםער האבן א מענטש א קרבן, און הײ-יאר האט עם נאכנישט נעהאט. נו, איז דאסמא־ אויםנעפאאן דער גורא אויף אײר...״ אין אזא װאםער-קרבן זעען די װײםא-מענטשן אן אצבע אאוהים און אויף גאטם משפט טאר מען זיך נישט כאקאאגן. פאר- קערט, נוימ און פײן, װעאכע מיאײדט פון דער װײםא, בינדן נאך שטארקער צו צו איר. און אויך מענדא םיאט זיך נענטער, צונע- בונדענער צום װאסער נאך דעם קרכן זײנעם, נאך דער אפנעזע- סענער שבעה, װײא ער האט דער װײםא שוין אפגענעבן דאם אירי- קע, זײן בעםט קינד. ער איז זיכער, אז פון איצט אן װעט אים שוין נישט טרעפן מער קײן אומנאיק, װײא דאם זײניקע האט ער שוין אפנעטון. און נעמט אים אמאא א נאנגדיקע בענקעניש אין א פארנאכט אויף די טראטװעם, װען די זון אאזט זיך אראפ צום װאסער און שאטנם פארשפרײטן זיך ארום, דערמאנט זיך מענדא אן זײן דודא און עם װערט אים אזוי שװער טרויעריק... צעזינגט ער זיך דעמאאט אין א הארצר״םנדיקן ״אא מאא רחמים״, עם קײקאען זיך ה״סע טרערן פון זײנע אוינן אין ײאסער ארײן, און זײ מישן זיך צונויף מיט רי קאאטע װײםא-כװאאיעם. אויך רי אנשא װײנבוימען פון אשם ״בײ א פרעסדן טײך״ האט די ײײםא צונענוםען זײן אײבושא און ״זײן נוף איז מיטן ײאםער געװארן אויסנעמישט״. דוכט זיך ױ אנשאען, אז יעדע כװאאיע, װאם קאאפט אויפן ברעג, איז אײבושא, אז אײבושא מיט זײנע חברים שװימען דארט װײט און ער הערט זײער װײנענדיק קוא. ער איז זיך נישט מײאש, ער פיאט נישט קײן שום האם צו דער װײםא פאר זײן אומגאיק. מאדנע, אבער אמת, אז זי האט זיך, אויט אשן, נאך שטארקער אײנגעבאקן ב״ אנשאען אין הארצן. ױםטינע װידער, די פארקערפערטע צונעבונדנקײט פון די פויאישע ״דן צו זײער נעבורט-אאנד, אין אשס ״משיחם צײטן״, זעט אין איר ז״תם פנים די פויאישע זון, װאם נאיט די זאמדיקע װײםא-ברעגעם און שפינאט זיך אין דער װײםא-םטעננע, ײאם אירע װאםערן צעפאיםן זיך צװישן די איכטיקע, כאניאדטע ברויט- בײטן. און אנדזשײ, ױסטינעם ברודער, אז ער װיא זיך פארשטעאן ארץ-ישראא, װענן ײעאכן עם דערצײאט אים זײן קוזין, רער בא- גײםטערטער צױניםט, פרענט נאױו: ״װי זעט דארט אויס אײער מאמע צױן? צי ציען זיך אועאכע נרינע םעאדער, װי דא בײ אונז? צי באניאדט דארט די זון רי זאמדיקע ברענעס םון טײך? װי הײסט ער דארט?.״ װי די װײםא?״ ענאעך פרענט רי אנשא װײנבוים ז״ן א״ניקא, װאם דער- צײאט אים װענן אויפאעבן פון ישוב, צי דער ירדן דארט םאיסט ״אזוי װי אונזער װאםער דא?״ אז רי אנשא הערט דעם א״ניקאס ־דיעות ײענן פאאעםטינע, רערמאנט עס אים אן קינדערשע איבער- אעבוננען. ער דערמאנט זיך װענן רי תנ״ך-דערצײאוננען און נאײכ- צײטיק ײעגן שטיפערײען ב״ די װײסא-ברענן. ז״ן נאנץ אעבן