Literarishe bleter · 1930-01-10 · 2 (10.1.1930) · p. Seite 33

4- דיס 33?י^עד^דיישע ב?סםטר 013. 2 (297) א ז י א ט ז (דאב ייך שין דזיצאזע־ל װא־לינגטאז י עטאלין, דער ני־ןזינע*, פין ױ:יא:ד::ן. כז• האד גיט אינז ניידצ :א־ נאיאקטעי״פאיסי־עסן פין די דאזיקע זעקס אזיאטן׳ :אי• אייך דעם הינ-*;ר;רינט — דאנד אין פא־ק: אין אייך דעס װי אזיי אין פאריוא:־ ־־ יעדעי פין זײ איז געקומען צי כלאנס, צו הער־סאפס. עעמאד פא־סא, דעי־ אימדע־־סיאקענעי־ ־עפא־מאסאי ויאס האס אײבערגעניסרעױעמ ענגדאנד, זי אױיסגעסי־יבן פין קאנססאנמינאפא־, גדייבס אין דעס נ־סיפדיקן -־■?ין ך״י־ איידאבעײמער ציױידיזאציע. איז סע־קײ פארבליבן בי• זײע־ ײײניק א־־ראפעי־סע־ סעײסא־יע, פי־ס ע־ ארײן אײראפע אין סאמע אזיע, ױי די סילסאנען האנן פי־יעי א־י־נ־ געפירס אזיע אין אײראפע ־— א פאיקע־סע ־צפיל אין אייך א פא־קע־סע־ ציל לאזס איבער דאס אײראפעי־סע קאנססאנסינאפאל און פא־פאנצע־ס זײן דיקסאסור אין אנגא־א. צו דע־ אי־גענע־ צײס נעמס ע־ אן אין צױינגס ארויך אייפן פאלק אײ־אפעי־סע פארמען אין רעפאימען. אײ־ *אפעי־צער קאפעליי־ס אין אײראפעײסעי — לאסײנײסע־ א־י״״בית. אויס פעסקעס, אויס הארעס, אייס אפילו מיסן הײליקן איכמאלייסן פא־באס אײ־ז מ־סקה. ״מײ ױעלן ־סלאגן אײ־אפע מיס איר אײגענעי ציױילי־ זאציע אין צי דער זעלביקער צײס געזונס ױעין אײך- דעי־ דאז־קע־ צייויליזאציע״. אין ױאס איז דען דע־ אריפסי פין סען־יאס־סען? אייך אײ־א־ פעײסקײס — פא־ נינע. אביײ• ד־ סין־יאס־סען איז ני־סס געגאנגען אזוי ווײס, ווי קעמאי קעמאל־פא־סא האס זיך גע־ססעלס קעגע נביא אלײן, קעגן םאנמעדן. סין־יאס־סען האס געבייגן דעס קאפ פאר קאנ־. פיצױסן, פאר לאא־סצען, פאר די אנדעיע גױיסע גײססע־ פון נינע ער האס בלויז געױאלט א קאנפוצױס מיס א ביקס; א לאא־סצע מיס א העלם אייפן קאפ. האבן דאך די ענגלענדע־ באזיגס די ײעלס דירך דעי *סיתפית פון ביבל און קאנאן. און סוס־יאס־סען האס אײנגעזען, אז מיס גײסס אלײן קאן מען ני־סס זיגן. ־ענס מיז זיד גראמען מיס מאבס. מא־אד־פילאסאפיע מיס ־ססארקע מוסקולן. דע־צו ׳>איז קודס נויסיק :אציאנאלע אײנהײמ, א פארײניקסע כינע: אײן פאלק. אײן לאנד און— אויב ני־סס אויך אײן גאס — איז אײן קאנצענסרירסער נה. מיס אס דעס געדאנק איז סון־יאס־סען גע־ססא־בן, — אין דער געדאנק צײסיקס דיך אייס אין גדויפן נינעזײסן פא־ק דאס, ײאס נינע האס ע־־סס אנגעהויבן״ איז שוין אײגן די יא־ פאכעי פאי עסלענע צענדליק יאר. איטא און יאדאג^טא־די דיזראעלי און גלאדכסאן פון יאפאן — האבן נאי פארפעססיקמ דאס, ױאס איז נאך געױען רוי און אומיזב״ר אבער יאפאן האס געמאבס א סעות׳ װאס זי האס זיך אריענסי־מ איײז אײיאפע, ארײן אין אליאנסן מיס די אײראפעי״סע מלובות. אמת, דאש האס געבויגן פא־ איר די אײראפעי־סע און אמעריקאנײסע קעפ און זי האס געױונען פון דעם שותפות פא־ אײ אימפעריאליזם, אבער זי ױאדס א סך מער געוױנען, ױען זי א־יעכסירס זיך אויף נינע, העלפס ״צױויליזירן״ דעס ״לײמענעש ריז״, ױא־ום צוזאמען מימ א נאײאפנסע נינע ױא־ס זי באהעריסס די װעלס, די ״געלע געפא־" ױאלמ דעמאלס געױען נײסס קיין לעגענדע, נאר א פאקס. פא־ דער וועלס איז דעי יאפאנייסער סעות א גליק, אבער א גליק אוי־ דעױוײל — סומ־בל־םוןפ ײעס עס דערצו קומען. די ױר״סים פון נאן־ יאס־םען און איסא מיס יאמאגאסא אין יאפאן ױעלן ני״סס בלײבן אלײן — זײ ױעלן האבן נאך *נזותפים: אינדיע און אפ״די אויך ױסלאנד. אין איגדיע זיצס דער אומגעקױינסער קעניג — גאנדי. זײן אײענסאציע איז לחלוטין אנדער״ס, װי קעמאלם און סון־יאס־סענס. ז״ן פילאסאפיע איז — פאםױוימעס. מאראלי״סער װידער״ססאנד אוײ* סיזײסער געױאלמ. אומפאי״ססענדלעך איז זײן אומגעהויערער נת, ני״סס נאי איבע־ איגדיע, נ*ר איבער דער גאנצער װעלצ. ג.יןיאל!ציקער יראת־הננוד און באװונדערונג פאר זײן פעױאן — און דאך קאן קײנעי בא״ססימס נײדס זאגן, אין װאס וײן ק־אפס בא״ססײמ. ער, דער אסקעט, דער אויסגע״ ״ספיאננססער קעגנער סוץ ךעף אײראפעישע־ צױויליזאציע און די אײ־ ,311^ חסז£ח1ו3$1^\ 64 ,8ח3|5\< 1חסח!וח£ (* .1929 ,חס1>תס.1 — >1זס¥-׳\\€נא1 א. א? ם י / נ י? * י א ר ק ד י ז ע ק ם נעה *קצידענסאלײסע פידאסאפן און דינסער זונן פארסיפונג און נ״צםה־רו אין אריענס, קוקן די סערב־אײראפעי״סע און אמעריקאנע־ עסאםסלײס סים א נאהאלסענער מורא און אומרו אויף דער א־יענסא־ לײסער וועלם: ײאס עקבערט דאיס, אין די מוחות םון די *־יענסאלע־׳.׳ עפעס באוועגס זיך דארמ. עפעס גרײס זיך ד>)רמ. עפעס... נ*ר ױאה איז עס? ײעלן די מעבםיקע?זסיאמען פון פיר הונדערס מיליאן בינעזע־, דרײ הונדערט מיליאנען הינדוסן, מיליאנען יאפאנער, אראבע־, מא־א״ קאנער — פון אפריקע און אזיע — א פלײץ םון אויף אונז און אונז פאיפלײצן, דערסרינקען? אלע פילן, אז מלהמה גוג־ומגוג — דער צוזאמענ״ססויס צױי״כ• די ברוינע־געלע כיס די ױײסע ראסן —־־ דערנענסעיס זיך. די;רעססע ־אסאססראפע, די מוראדיקססע מלהמה אין דער גע״סיכסע פון דער מענס״צ־ הייפ, די אנס״סײדענע ״סלאנס פאר ײעלס־העגעמאניע. און קײנער ױײני ני״בם קײן עצה, װי דאס צו סארמײדן. די, ײאס האלסן דעס גורל פון פעלקער אין זײע־ע הענס, ציען נאך ״ססאדקער אן די סס־ונעס דוי־ר־ זייער א־מפעריאליסטיעער פאליסיק. פראנקרײך און איסאליע און אפי־ו דאס קלײנע בעלגיע מוען, ױי סיזעס אויס, אלץ אין זײערע נחות אנ־ צוצינדן דאס פײ?ר פון ד^ר קוסענדיקער ױעלס־זזרפה. אימפע־יאריזס איז דאך אזא בלינדע חיה, ױ*ס ױײס בלויז פון חײ־״סעה װו און ױאנ מ׳קאן פארצוקן — פארצוקס מען. אנגע״ססופס דעס מאגן הײנס, איצס. אויף מארגן זאל גזןס זארגן. ע-גלאנד סאנס נסדרדיקע קאנצעסיעס איי״ יאהערשסע פעלקעי אבער די קאנצעםיעס בארויקן נײסס. די אונסערדירקסע ױילן אלץ. ױילן זײן זײערע אײגעגע באלעבאםים. אין די הנתות זעען זײ בלויז, אז דער ״סונא ווע־ס *נזוואך, בויגט זיך פאר זײ. ענג־אנד ױײס דאס אוך— איז הילפלאז עס איז א ״ספיל אויף לעבן און סוימ. ױאױם וו*ס איז ענגלאנד אן אירע ק*לאניעס? — א קלײן, אומבאדײסנדיק לאנד, אן אינזל־פאלק. די ארבעמער־רעגירונג איז פונקמ אזוי געבונדן, װי א לי־ בעראלע, אדער מארי־רעגירונג. אפילו א קאסוניססי״סע רעגירונג אין ענג־ לאנד ײאלט נישס אגדערש געהאגדלם, מיס דעם אויסנאס, װאס זי װאלט ״סאײעטיזירמ״ די קאלאניעס אירע — װי דאם םוס רוסלאנד... די האפנונג פון די אײראפעיש־אמעריקאנישע שסאסכלײמ איז, אז דער אויסברוך פון אריענס ױעס ני״סס אזוי שגעל פאסירן, נישס אין אונזקר צײס — װי דאם פ־אנצויזישע ױ#רמ גײמ: ״נאך םיר מעג קומען א מנול״... אויף װיפיל מיקאן דאס אפשטופן — מיפ באיאנעסן— סום םען דאס. נאר די מורא לאזס נישס שלאפן. יעדער לאקאלער אויפ־ שסאנד טרײסלס אויף ביזן מאיך פון די גײנער. מיס שוידער פיעגס מען זיך: איז עס סעגלעך, אז ש ו י ן? און אויפשמאנדן ברעבן אויס אלץ אפסער אין פארשײדענע ײינקלען פון אזיע און אפריקע. קײנמאל איז נאך דער ביבער־מארק נישס געײען אזוי פארלי גס מיס ביכער ײעגן *ריענס, װי אציגד. ביבער ײעגן דער פילאסאפיע, לי־ סעראסור און מנהגיפ פון די אריענמאלישע פעלקער; און נ*ך םער — אן א שיער מער — ױעגן זײער דערװאסן. ױעגן זײער אײר$פעיזירן זיך; ײעגן זײער באױאפענען זיך. גאר לעצטנם — א זול אויף ביאגרא־ פיעס, פ#יטרעטן אין באראקסער־יילדער פון אריענמאלישע פירער. דורך זײ — דויך די פירער — ױיל מען באגרייפן זײערע נאציעס. און די פירער — זײ זענען דאך די, ױאס שמידן, װאס גרײמן צו. װאס ױא־ ־עמען אויס דעס .,עפעס״, פאר ױעלבן אײראפע און אמעריקע שרעקן זיך. א גאנצע ליטעראסור ױעגן גאנדין, דעס שױײגנדיקן, אין זיך פארטיפסן הינדום, ױאס איז געקרוינס געױארן פאר דע־ ״גרעססער מא־ ראלישער קיאפס אין דער געגנױערכיקער צײמ״; ױאס זענען די רעױנור״ ױ>)ס דער קלײנער, נאקעסער מענסש פון אינדיע שפינט, זיצנדיק אייף דריערד בײ זײן שפינחיוד? צי וועבט ער באםת אויס תבריבים פאר דעי ״װײםער״ װעלט־העגעמאניע? און ױ*ס איז די ירושה, ײעלכע דר. סון״ יאם־סען האם געלאזס דעם בינעזישן פאלק? און וואס זענען די איבע־־ ראשונגען, װעלבע די אנדערע מזרה־פעלקער גרײמן פאר ״אונז״ צו? דאס אינסערעסאנםסטע װערק אויף דעם געבימ איז, אן ספק, דזשאזעף װא׳םינגסאן בוך, װו עם געפינען זיך זעקם פ^רמרעסן פון אזיאמישע םירער: קעמאל־פאשא פון מערקײ;• גאגדי פון אינדיע; םון־יאמ־סען סון כינע; איסא און יאמא־גאסא פון יאפאן און יאזעףי