Literarishe bleter · 1930-01-10 · 2 (10.1.1930) · p. Seite 28

?'סער&רישס 3?סססר 013. ~"ר י ־1 ד *? דזלני / / ב ע ד? י ן פײ די טישלעך פוז דאמאנישז האפע (פדאפידן פון ײדישע •גריפנדגצעדער אין בערליז) קײיט צו פין ראדטז טאקע, פון אויםלאנד, א ידיעה װענן 8 נייעם ריטעדאריש-געזעריםאפטעעכן נעשען, װײל װאס עס איז נוגע צו אינטערעםן, רעבט די בערלינער •צדיפטשטערער-גדופע נאר װי א קעםט-קינד ב״ אויסראנד, בײם ״דיען אויסאאנד פארשטײט זיך, און דאס ביםא ליכט בײ די ײדישע ׳טריפט׳טטערער-טי׳טאעך אין ״ראטאני׳םן קאפע״ איז א ל ב נ ה - ריכמ, אן אפגע׳עפיגרט, נעקיען ריכט פון די אויםצענדי׳טע ײדײטעזונען. א נס, כירעב;, װאס אויסראנד פארנעסט אונז ני׳שט און יטטערט אונז צו ביד-רחבה םיי ״תורה ׳טבעצ-פה״ און ם״ ״תורה- ׳טבכתב״, םײ אפטע צעבעדיקע נעסט פון אלע עקן און םײ צאפרדיקע ׳טריפטאעכע נײעס װעגן מכל-המינים ליטערארי׳ט- נעזעריטאפטרעכע גע׳טעעני׳טן, װעגן די נ ע ס ט — װעמען פון די אויסרענדי׳צע קארענן- ׳טייפטיטטערער און כאל-טוער האט ׳טוין דאס ״ראמאני׳עע״ ני׳עט געזען אין זײנע עננ-פארטי׳טרטע און פאררויכערטע די אמות? פון ארע אענדער און פון ארע ריכטוננען, פון יליטערארישן ״נעכטן״ און ״מארגן״, א אאנגע, בונטע אענטע םון טעמפעראמענטן און פארמעסטוננען. יאס ״ראמאני׳שעי׳ האט ׳טוין צו דערצ״אן אויך א היפ׳טן קאפיטר ״נע־עיכטע פון דער ײדי׳טער איטעראטור, עם זענען ־א פאראן ט־־טרעך, װעאכע דערמאנען װעגן אפנעיטניטענע צװײנן. װעגן ״נעפראצטע סטרונעם פון דער הארפע״ — יא און דא פאענט זיצן מיט זײן םינאר — תמיד אין פערר- ׳טיטנדיקן מויל דוד פרישמאן,דא פלענט זיצן דער אבי-אבות מאדערנע קריטיקער בעל-מחיטבות און דא פלענט נאנצענע טעג אפזיצן יער אמתער באהעמיען, דער ׳טטענדיק קלוג-םקעפ- טייטער ה ר נאמבערג. װען דו פלענםט קומען אין ״ראמאני׳שן״ פלעגםטו איס דא מוזן טרעפן — אדער ער איז ש ו י ן דא אדע־ ער איז נאך דא. מען רעדט בײ אונז װעגן פארשײדענע ײדי׳ע-ציטערא- -״טע ״צענטיען״ — ״װאר׳טע״, ״נױ-יארק״, ״מאםקװע״ (לעצטנס. כ־רוע, האט זיך מאםקװע נופא פארדרײליננט אויך ״מאםקװע״, ״כארקאװ״ און ״מינםק״), אויך די קאענערע םקומות האכן זיך מתקנא נעװען אין רי לאקאלע ״צענטרען״ און מיר האבן ־טוין מער װי אן אנזאג װענן אן ארנענטינער ״צענטר״, א דרום- אפריקאנייט;, א רומענ״טן, א ליטװי׳טן, א נאציצייטן אפילו, — אט ג־אד אין ״ראמאני׳טן״ װערט מיט די ארע ״צענטרען״ און ״צענט- רעאעך״, װי מ־ט די ׳טטײנער אין ־עקבם חקוס. זיי טרעפן זיך צוזאמע;. זײ פארײניקן זיך רוימלעך — בײ איין 8 '׳!!?, בײ א געמײנזאמען ניעזר קאפע, װאם דער בלעמדיקער אײנאויני- קער קערנע־ אין ״דאמאנייטן״ דערצאנגט... ז ע ל ט װי נעזאגט, טרעפט זיך עס, אז מען זאל בײ די ײר״טע ׳טריפטיטטערער-טייטרעך פון ״ראמאני׳טן״ רעדן מיטן טאן פין ״עװריקא״, — ארץ איז יטוין כמעמ געזאנמ און איבערנעזאנט געװארן, ,װי זאגט עב עפעס דארטן דער רב אין גוצקאװי׳טן ״אוריאא אקאםטא״; ״הכצ היה״... אײן ״עװריקא״. און דװקא א נומער, א בארעכטיקטער און פאררינטער איז ני׳טט אאנג געפאלן, זיצנדיק בײ א ״ראמאני׳טע״- ט״טי פון א קארענע ןפון קארענע '. קרינאזו): — עס ײאאט נעײען א ױ׳טר ארויםנעבן א בוך אונטערן נאמען ״סנ יאר ײדי׳טע ריטעראטור אין ״ראמאני׳טן קאפע״... אין אזא בוך װאאט די נאנצע ײדי׳טע ציטעראטור פאר ר־ רעצטע סז יאר, אין אצע אירע יטאטירוננען און ריכטוננען, געפונען איר רעבעדיקן אויםדרוק. װאם איך װיא דא, אין דער װײטער-פארננדיקער סעריע קורצע ארטיקרען ״בײ די טישאעך םון ״ראםאנישן קאםע״, איז צו נעבן קא״נע, יטנעאע פ ר א פ י א ן םון א רײ ײדישע שריםטשטעאער ב־• ר־ עננע, צונװפנעפ־עבטע, ,װי ר־ פעטיט־-׳טודות פון עפעכ א זײט־קע־ אומװ־כט־קע־ באמערקוננ אין א צײטוננ, ט״ט- יעך פון ״־אמאנ״טן קאפעי א־ן בערי־ן זי־צן זיך ה־ ־תד-הפר־טה- נ־קעכ פון רע־ י־־י־טער ריטע־אד־׳טעד קאראניע נאכט-א״ן נאכט- או־ם א•; צװ״־ט; ־עם אױמ־קן א ר ג ע מ י ־ נ ע ם ־אר־ר״ט; הו-הא האכ; ז״ ז־ך ז־יע .־ װ־נקר. צװיש; רעם ב־ז-גאר פארשײרנאדטיקן און בונט; כאזוכעה- ע־רם פ־; ״ראמאנט־ישן״ זענען םאראן ם ה ם - נעסט־ און ־ט ט א ם - נעםט, אזערכע, װאם באפ; ז־ך ארײן צופעריק א ו ־ ך אהע־ ײאם ־־כט; אפ ״גרות״ פון קאפע צ־ קאפע א־; עם קומט.פאד ז־• אמאי — רײ אויך פא־ רעם ״ראמאניש;״, און אזעלכע, װאם קומען נאר אהע־, און ראם .,־אמאנייט־ע״ א־ז פאר ז״ נ״טט א קאפע, נא־ ר א ם קאפע. געםט פ־; .,־אמאנט־יט; פא־ ־ועמעז פון די ״ראמאנט״טע״-באזו- כער ־אפ ״־אמאנ״טע א־ז א; אי־ט. װו מען האט א; אי־גענע ־ט־ ט־ א ט או; מען מ ו ז יטו־; אה־ן קומען ארע טאג, פ־נקט אזי־ — מע; מ־ז ארע טאג ר א ו ו נ ע ן. ־אם ב־םר ״רי׳טע ׳ט־־פטשטערע־ װעיכע זענען נאך פאה- כי־בן א־ן בערדין, געהערן צ־ ־־, װאם האכן ״שטעט״ א־ן ״דא- מאנ״טך אין ז־• קומע; אה־ז אװנט ב״ אװנט־, ר־כטיקער: נאכט כ״ נאכט אפצ־־אוינען א ראמאנ״ט; ״מער־ב ׳. א־־ך ־ע־ ..־אמאנ״טער״-מעריב װערט ״אפגעראװנט״ פון ז־־נע ־יר־־טע ׳טר־פטשטערעה-מתפררים א ן ד י־ט ק, ער װערט אמאר ״.׳־׳; צי-פריקרע א,־ז דערװידער, אט דער ״הרגע שנעיטה טבע״, צו ק־מע; נאכט-אײן נאכט-אוים אהין, אין ענגן ש־מוציקרעכן און אנ- גערו־כערטן ״ראמאנ״טז״. נ״טט א־־ן מאר טוט ז־ך א זאנ, ב־ן גענע־ן יגענעץ בײם ״־אמאנ'״ט;״-ט־שי ־עדערעי־ צ־ זיך אדעד צו די א־ומיקע: — נענונ; מען ־א" מאכ; אן הפםקה און א ו ־ פ ד, ע ר ן אהעהצוקומעןי אבע־ ש־וי; כיטעת-מעשה װיים ער אריין און ארע אנדערע, אז םיװעט פון רעם נארנישט ניש־ט־ װערן או; ע־ װעט מארגן או; איכערמארגן װירעיי אהער קומעז, פונקט אױ־ װ־ נעכט־ן און אײערנעכט;. א ײדישער יטריפטיטטערע״ א״ כע,־ר־; מוז ארע נאכט אפ- ראװנעז א ־אמאנ״ט־ מע־־כ;—טרעפט מען נישט א פאר אײנט־ן אין ־אמאנישן א קאלענע, פרענט־ מען ש־וי; א־ינער כ־־ם אנ־ער;: — װאם א־ז מ־ט א־םץ איז ע־ קראנקץ - - הגכ פא־ ־ע־ אמתע־ קראנקײט הארטן ר־ קארעגן רװקא ־אכ א־מכאר־ננטע. ־ערנאװנטרעכע קומען אי; ראמאנ־שן. ז־צ; ז־ך נאכט נאך נאכט ר־ ״ר־׳טע שדיפטשטערער או; ד״ערע מקודכ־ם כ״ ר־ ט־שלעך פון ־אמאנ״ט; און ר־כט־ן זיך אפ ז־־ער א־יגענע תפיה, מ־ט רעם איכער־קן ע־רם האט מען װ־ינ־ק צ־ טו;, טאטער כאפט ז־ך אמאר צופער־ה אר־־ן אן אמתע־ רײטיט צװ־ש־ן רעם ־יר״ט; עורם, אװ װערט עה ־ו־ א געפאנגענער און מע; װ״ם ׳טו־ן יכה־יי־: ער װעט ראננ נ״טט א־יםהארטז און מאכ; -,״ קומט א נוי צ־ א ײר־ש; מנ־;,., — האט מען יטו־ן ביי ד־ ״ד״טע ש׳־־פטשטערער-טישרעך א־ן ־אמאנ־ש; א״םגענ״טטערט ארע מעגרעכע טעמעם, מען האט שוין אפירו דעם ״ננתקה״ פיר מאר איבערנענ־צעװעט, אויםגעקיבעצט און ד־רכגערכיירותט ארעמע;, ארעמען. ממש לויטן א״ב-םדר, פון זאמן רײזענכ ״רעקםיקאן־׳, או־םגע׳טטערמ ארע ריטעראריש-געזער- ־טאפטרעכע דיאגנאזן און פראגנאזן, און עס קומט שוין אוים אנ- קוםען אמאר צו א י ב ע ר ח ז י ו נ ג. סייח גאט העצפט — ײדישע ריטעראטן מוזן דאך או־ך האכ; זײעי־ם א ״יט־ר״ א־ן ה־מר, ערעהי־ אז אייגענע סעקציע א־; ״פען״-קר־ב און עם קומט א גאםט פון אויסראנד אדער — עס