Literarishe bleter · 1930-01-10 · 2 (10.1.1930) · p. Seite 27

זײס 27 ¥ זיסער^רישע ״?עעעד נ1ם. 2 (297) געװיןרן א לענן פון רײד, *ון געדאנרןען, פון וװנשן איז 'אפייזן, אבע־ נישט פון טאטן. גל״ך סיט אלע אנדעדע קראנקע פון דער קוןלאניע אויפן ״צויבערנארג״ האט עי פארגעשן, אז אחוץ א װעלט פון עסן און פילא־ זץפירן און לענן און •דפאגירן. און ■טליןפן און ״םעטטן די טעטפערא־ םור״, איז נאד פאראן אן אנדער װעלט, יו גרויסע און נײיטע און קא־ כיקע, א וועלט פון אינעט און דערגרײנונג, א װעלט פון קאטוי און אוסרו. ניז עם איז, װי א נליץ פון א קלארן הימל, אנגעקוטען אויפן נארג די *״טונג מיט דער נ״עם פון דער װעלט־מלחמה, און האנם קא־ םטארפ האט זיד אויפגעכאפט ווי פון א זינן-יאריקן •כװערן הינערסלעט. ד״םשלאנד ג״ט איןי קריג! די דייטשע יוגנט ג״ט פאיט״דיקן דאם פא־ טערלאנד! אט דער געדאנק האט האנםן צוריק פארנונדן מיט דער דרויפנ- דיקער װעלט, מיט דער ײעלט פון הארטע פאקטן, פון ״דייפ און נ״ם און כאפ און קלאפ״. חאנם קאםטארפ האט זיך אפגעריםן פון דער טויטער וועלט און איז אװעק אין דער וועלט פון לענן און קאמןז. פון נלוט און פייעי עי מארשירט צום פראנט צוזאמען מיט דער מארשירנדיקער ד״ט-ןר יוגנט. ער מאישירם *ום טאקט פון פויקן און טרומייטעיס. צום טאקט פון פלאצנ־ דיקע נאמנעם און קראכנדיקע הארמאטן. זװזאמען מיט טו״נטער אנדערע מאכט ער אן אטאקע אויפן שונא עי גייט אין האגל פון קוילן, שראפנעלן, האנט־באמנעס. ער גיימ אן פיאגן, אן געדאנקען, געטריבן פון בלינדע אינכטינקטן. געשטופט פון נלינרע כחות — פאיוים, פארוים! ער גייט דורך שטורם און בלאטע, *ווישן טויטע און פארװונדעטע — ביז ער װערט פארשװונדן אין א ״װעלט פון פלאםען״, אין א ײאנזיניקן מישמאש פון ליכט און פינםטערניש האנם קאםטארפ האט מיט ז״ן טויט ווי אין לענן ק״ן פראגע נישט געלייזט, קיין פראבלעמען נישט פארענטפערט — פונקט װי מילי מיליאנען אנדערע מענטשן האנן געלעבם און זענען געשטארבן און אלץ איז גענליבן װי געײען. גארנישט איז געלייזט, גארנישט איז ערקלעיט און פארענטפערט. און דאם, הפנים, איז טאקע געײען דאס, ײאם טאמאם מאן חאט אונז געוואלט װייזן אין זיין ראמאן: די פארפלאנטערטק״ט פון לעבן און די מיםטעריעזע טונקלק״ט און אומדעיקלערטקייט פון אלע לעבנס־ פראגן״... ד. ק. שעדיפם דדאםע ״סוף פון װאנדעדוגג״ אין די ״?יעעד. בלטםבר״ אינם נומ. 1 ״ליםערארישע נלעםער״ האנן מיר אנגעהוינן צו דרוקן די בארימט־געײארענע דראמע פון דעם ענגלישן ביזאהער אומבא־ קאנטן דראמאטורג ר. ק. שעריף ״םוןז פון וואנדערונג״. װי ע. מ. רע־ מארק איז אייך - ק שעריף געװען ביז אט דעם ווערק זיינעם אינגאנצן אומבאקאנט און װי רעטארק האט שעריף אליין אדורכגעמאנט דעם װעלט־ קריג. די דראמע איז א שטיק װירקלעכקייט און די .געשטאלטן זענען אמחדיקע מענטשן, וו״ניק פארליטערארישט. װאם איז דער סוד פון דעם באזונדערן ערפאלג, װאם די דראסע האט איצט אויף די פארשיידענע בי־ נעם פון גא־ דעי .־וע־ט? נ־ען באמיט זיך איצט דערויף צו ענטפערן, ווי מיהאט זיך באמיט צו דערקלערן דעם אויםערגעװ״נלעכן דערפאלג פר; רע־ מארקם ״אויף סערב־פ־אנם ק״ן נייעס״. נאענט זענען די ביידע װערק מיט זייער אינהאלט און אויך נא־ ענט זענען זיי מים ז״עי גורל און דערסאלג ביי גאר דער םענטשה״ט דער יידישער לעזער, וואס האט מיט אזא אינטערעס געלייענט רע־ םארקס בוך, װעט געווים אויך זייער גערן לייענען דאס םענטשלעך־רירנ־ דיקע װערק פון ר. ־. שעריף. אינטערעםאנטע װירקלעכע טאט האנם קאםטראפ ״באװעגט זיך״ בלויז גייסטיק. ער אנטײיקלט זיך אין זיינע געדאנקען און געפילן זיין בליק ווערט אלץ שארפער. זיין ג״סט — אלץ אינטעליגענטער, ברייטער און טיפער, פארשטענדיקער. טאמאם םאן שםעלט אװעק ז״ן העלד צװישן דר״ פארשיידענע מענםשן, װעלכע ווירקן אויף אים דורך דר״ םארשיידענע אופנים. איינער איז אן איםאליענישער ליםעראט. סעטעמבריני, א ווארעמער מענטשנפריינט. א פרייער ג״סט, ײאם גלויבט, אז גאט און די נאטור זענען א״נם, און אז די גאנצע נאטור איז פול מיט שיינקייט און נוצלעכקייט און האר־ מאנישקייט, און דעד מענםש אנטײיקלט זיך, דורך זיינע טאטן, אלץ הע־ כער און שענער און נעםלעכער. דער צווייטער איז א געשמדטער ייד, נאפטא,*) א גרויםער שפראכן־ קענער און געלערנטער, אבעד א שרעקלעכער רעאקציאנער. מאן שילדערט אט דעם אריענטאלישן טיפ זייער נישט פר״נטלעך. ער שילדערט דעם משומד ײי א מענטש, װאס גלויבט אין שפאלטונגען, אין א״ביקן קאמף צײישן דאס גייםטלעכע און דאפ קערפערלעבע. דער דאזיקער געטויפטער ייד גלויבט זייער שטארק אין די ״אויפנויענדיקע כחות״ פון רעליגיע. אבער ער גלויבט זייער ווייניק אין די ווירקלעכע פיזישע אויפבוי־כחות סון די מאסן. אין דער זעלבער צ״ט איז ער א שרעקלעכער ציניקער, אן אפ־ לייקענער פון אלץ מיט אלעמען, א סענטש, וואס האט הנאה צו באװייזן. אז דער אנדערער איז נישט גערעכט. מיט איין װארט: א םארקערטער קאפ. א צולהכעיםניק, א ״צעשטערנדיקע קראפט״. די דריטע פערזאן איז א פרוי, א לונגען-קראנקע פרוי. אין װעל־ כער האנם קאפטארפ פאיליבט זיך צװישן אט די דר״ מענטשן װערט האנס קאסםאיפ ״דערצויגן״. דאס הייסט ער אנטוויקלט זיך. יעדע פון די דריי פערזאנען גיט אים א ט״ל פון איר גייםט און געמיט. יעדע ווירקט אויף אים און לאזט צו־ ריק אן איינדרוק אויף זיין פארשטאנד, זיין געפיל — זיין נשסה די פרוי, אין וועלכער האנם פארליבט זיך, איז א רוסישע, די פרוי פון א הויכן רוסישן באאמטן ערגעץ אין א גובערניע אין םיף יוסלאנד. זי איז פון דעם באקאנטן טיפ פרייע, רוסישע, הויך־אינטעליגענטע םרויען, וועלכע סען באגעגנם אין די דראמען פון גערהארד הויפטםאן און פון אנדערע ר״םשע שריפטשטעלער. זי איז די פרוי פון א רוםישן םשי־ נאווניק — אבער זי האם אלם געליבטן א ד״בן האלענדעד פון דעם אינזל יאווא, וועלכער איז אויך לונגען־קראנק. י די דאזיקע רוםישע פרוי, וואם רעדט כםדי פראנצויזיש, האט א האלענדישן געליבטן און קושם זיך שטילערה״ט סיט דעם יונגן דייטשן אינזשינער האנם קאסםארפ — איז ז״ער מערקווירדיק און אינטערע־ סאנט. זי איז א רעטעניש. זי איז פ״ן און דאך נישט פיין. זי איז זעבלסטשטעגדיק. ״סריי״ — און דאך ווייבעריש צארם, קאקעם, און מיט ״שוואכע מאסענםן״. זי ליבט האנםן און דאך בלייבט זי געטריי צו אי־ יייכן האלענדער, מיט װעמען זי פאייאם איר א״גענעם רוסישן מאן. צווישן די דאזיקע דריי פארשוינען, צײישן קראנקער פרויעז־ליבע■ קראנקן סענטשן־האם און קראנקע איבערנעטריבענע הוסאניטעט, האט זיך האנם קאםטראפ אזוי לאנג ״אויםגעבילדעט און אנטװיקלט״, ביז ער איז געווארן א צעטומלטער, א קראנקער ווי אלע אנדערע קראנקע, כאטש זײנע לונגען זענען נעזונט גל״ך םיט אלע אנדעיע• קראנקע• איז זיין •יעבן ז) וועגן אט דעם םיפ, נאפטא. האם םאמאם םאן געזאגט אין ז״ן געשפרעך פאר ד• ״ליט. בלעםער״ (נוס. 151, יאר 1027): ״דער צויבער־ בארג״ וואלט נישט געװעז פאלקאם, װען עם ײאלט געפעלט די געשטארם פון נאפטא אזא םיפ ײי נאפטא מוז זיך צוזאמענשםויםן מיט דער אידעען־ וועלט פון ״צויבערבארג״. נאפטא איז א םינטעז פון צוויי עלעמענטן. וואם, אין פלוג גענומען, ווייזט אויס, אז זיי לאזן זיך נישט פאר״ניקן דאם זענען די כלומרשטע עקםטרעמען: ראציאנאליזם און מיםםיק. ב״ם יידן זענען ז״ פארייניקט. די אינקײיזאטאריש־קאטוילישע טענדענצן זיי־ נע מאכן נאפטאן קאמפליצידטער, אבער ז״ זענען כאראקטעריםטיש פאי דעם דאזיקן טיפ. ער איז פון יענעם גייסט, פון װעלכן עם שפראצט דעי מארקםיזם, דער באלשעוויזב אין אן ײעלכן סען קאן זיך נישט פארשטעלן דאס בילד פון ה״נטיקן א״ראפע נאפטא איז אין ״צויבערבארג״ געשיי־ דערט מיט אביעקטיווק״ט, ווי א מענטש איז עי אפשר ײייניקער םימפא־ טיש פון םעטעסבריני, אבער עי איז אן אן ערך טיפער. זיין דיאלעקטיק איז א שארפע, אין די שטר״טן ורעדע־קאמפן) מיט דעם מערבדיקן רא־ ציאנאליזם, יענעם בכבודיקן פאיע^טע־טן ליבעיאליזם. בל״בם נאפטא שםענדיק דער גערעכטער״. דעד.