Literarishe bleter · 1930-01-10 · 2 (10.1.1930) · p. Seite 25

4 זײט 25 ¥?יסעדז>די׳2ע יילעסעד 1^0. 2 (291) ער דערקאערמ זיך אא״ן דעם חצום. כאע־צ א םרוידיאנער װא?ט געקאנט גאנץ פשוט און אייכט אויפדעקן זיין גאנצן םעק■ םועאן קאטפקעקם דערפיי. כאטש דער דאזיקער קאטפקעקם איז נ״טט נויטיק אין א דראמע, און כאטיש ביי אזעאכע פערזענאעכקײטן. װי ט׳טיחים, און בכאא אין די םיםטי׳שע באװענונגען איז פארא; א היפיטע צונויפמי׳טוננ סיט סעקסועאע טאטױון, און כאטיט אעיעאעם װייזט ני׳שט אן בואט אויױ דעם דאזיקן עאעמענמ, דאך ניט ער אויך װענן דעם אן אנצוהערעני׳ט. א׳פר אעמאען איז נישט געבענט׳עט טיט קיין קינדעד דער דאזיקער מאטױו־פון קינדעראאז־קייט יםפינט זיך דורך דער דראמע. אביםא איז עם זיין פערזענאעכע טראגעדיע אויך, און צוביםאעך קאנדענסירט ער זיך אין זיין מיםטי׳שער פאראינעראעכקייט און אין זיין װייבם, גיטא, שטרעבונגען. יטאמה מואכו איז א טיך םעקםועאע נאטור, װאס װיא אונטער- דריקן אין זיך דעם אייב און זיינע באגער;. דאם פייער, ײאם ברענט אין אים, װיא ער אױםאײטערן. און דער אעצטער עטאפ פון רייניקן זיך איז דער ׳םײטערהװפן.- דיאקא פירעם זעען מיר אים, װי ער ׳טפינט זײנע חאומות, פאר דעם מאראן, קארדינאא םאאינאדאר: ״איך האב נעהאט א חאום: דרײ טויבן זענען איבער מיר געפאוינן. סיאיז אײנע ׳טװארץ, די צװײטע גרין, די דריטע װײס נעװע;. װי באענדיק װ״ם.׳ מםתמא, װי די ׳טנײען אויפן חרמון, װי םיאיז נעװען די טראבט פון כהן נרוא די שװארצע טויב — דאס זענען אונזערע ברידער פאדזונקען אין דער טומאה. די גרינע, דו און איך, װאם טראנן נאך נאטם אמת אין דעם הארץ, און דעקן זיך אין קאײר פון שקר . די װײםע — איך אא״ן, נאר שוין אן אנרערער, א נײער און נערײניקטער, װאס װעט דאם איכט פון הארצן רײםן, און טראנן צו דער ײעאט ארוים, צו אויכטן אין דער פינםטערניש, װאם ײיקאט איצט די ברירער אין אאע װינקעאעך פון נארער ערד״ ״צויפעדפאדג״ פון םאנואס םאן דאס ליכבו איז דא אפשםאל ניעט קײן :אשירלעכע, נאי א גע־ קינםםלטע, א געמײד פון זון און •דאםן, און אן עיר־מקלנז פאי קיאנקע. ניידנו־נארםאיע מענשזון. ״האנם קאסםארפ, א דרײ־און־וװואנציק יאריקער ױנגעיםאן פון א פראמינענמער האמיורגעי פאמיליע, האנו נאיװאס אוישגעידטודירנו אויר ■דיז־אינושינער און ער האמ געקדיגן א ידמעלע כ״ א קאמפאניע, וואס כוימ שיפן. תאנס קאםמארפ איז א געזונמעד, נארמאלער מענטיד, אבער ק״ן גבור איז ער ני׳דם. ער איז א פײן־דערצויגענער יונגערמאן, םיט א צארמן קעיפער. װאם האם קיינמאל קײן ידװערע אדכעמ נ״דמ געמון. ז״ן גאנצע ארבעמ איז געווען צו מאכן יעדן טאג זײנע לעקציעם און דורכגײן ד■ פארידיידענע עקזאםענס, ביז ער איז געװארן אינזשינער זייענדיק פון קינדװ״ז־אן א קיילעכדיקער יתוס, האט ער זיך אויסגעלעינמ צו קוקן אויפן לעבן מיט ערנסמע אויגן און צו באנעםען זאכן אביסל טיפעי און גרינטלעכער. ווי אנדעיע ױנגעל״מ פון ז״נע יארן און פון זי״ן ק־אס א״דער האנס האמ איבערגענומען זיין ידמעלע ב״ דער דיז־ קאמפאניע, האט ער בא׳דלאסן צו נעמען אן אורלויב, כדי צו קומען מימ פרי׳דע כחות צו זיין ארבעמ. דער הויז־דאקמאי האמ איס געיאטן צו פאין אין די בעיג, װייל ער איז אביסל בלומ־איעמ. און אזוי ײי האגס האמ אין דער ׳דװייץ געהאמ א פליסעניק און ׳וגנמ־פ־יינמ, וועלכע־ איז קראנק געװארן אויף די לונגען און געפינמ זיך איצמ אין א בא־ ײמטער סאנאטאריע אין דער ׳דווייץ, האמ האנם באידלאםן צו פאיברענ־ גען זיין אורלויב אין דער זעלביע־ סאנאמאריע, כדי צו ז״ן צוזאמען םימ ז״ן פלימעניק. דאס איז אן אינמערנאציאנאלער געזונמהײטם־אנידמאלמ. װו עס קומען זיך צוזאםען אלע סארמן לונגען־קיאנקע און לונגען־׳דװאבע פון פאײדיידענע לענדער און ראםן פון פארמעגלעכן שמאנד האנס קאסמאיפ איז געקוםען םארב־ענגען בלויז דריי װאכן אין דער סאנאמאריע, אין דער געזעלשאפמ םון ז״ז פר״נמ און פי^ימעניק. א יונגער אפיציר סימן נאמען יאאכים ציעמםען. אבעי פון די דייי װאכן זענען געװארן זיבן יאר. דער א״נזאמע־ אפגעשלאסענעי אנ׳דמאלט, וועלכעי איז געלעגן פינף טויזנמ פוס הויק אויף א שפיץ פון א בארג, האט אים ווי א״נגעשלונגען אין זיין קיאנקן איגגעװייד. די שמילע, באטויבנדע לוםמ פון די קראנקן־ציםערן, די גאנ־ צע קראנקע געזעלשאפט מיט איי מאדנעם לעבן, עסן, רעדן, דענקן און םילן —ו דאם אי*ץ האמ אים צוגעצויגן, אײינגעצויגן אין זיך און איס נישט אפגעלאזן דערצו האבן נאך צוגעהאלפן די דאקמוירים פון דעם אנשמאלמ, וואם חאבן געהאמ די אויפגאבע אריינצוציען אין דעם אנשטאלמ װאם םער פאציענטן און זיי האלטן דארט װאם לענגער. מיטן ה״נמיקן נומער ,.לימעראײשע בלעמער״ באקוםען די לע־ זער דאם ערשמע העפמ פון מאםאס םאנס ״צויבערבארג״. ווי באװוסט, איז אמ דער װונדערבארער ראסאן, װאס מיאגט אזא באצויבערנדיקן נאמען, דערשינען צוריק מים עמלעסע יאר און נישמ געקוקמ אויף דעם, װאס ער געהערט כלל נישט צו די לייבטע, םענםאציאנעל־שפאנענדיקע ־אמאנען, האט דאם װערק אויסגעהאלמן אין ד״משלאנד אין א פאר יאר איבער 100 אויפלאגעס. דאם בוך איז אויך איבערגעזעצמ געװארן אין פיל שפדאכן און ארויסגערופן א גרויסע פאראינטערעםירונג ביי די בעסםע לעזער. עס איז געשאפן געװארן א גאנצע ליםעראטור ײעגן אמ דעם םיף־ פסיכאלאגישן און טיף־אייגנארמיקן װערק. עס איז אן ערנםם און שװער ווערק, עם האלט איבער 1200 זייטן און םען דארף זיך אונמערגארטלען צו לייענען עס און אויפצונעםען די אלע ײיכםיקע פראבלעמען, וועלכע װערן אין בוך דערוועקם. אין ״פארװערטם״ געפינען מיר אן אימיקל װעגן ״צויבערבאדג״, װעלכן מיר געבן דא אין קיצורים: ״צויבערבארג״ איז נישט בלויז א ליטעראריש־קינםםלעײשע־ יאמאן. ״מען דארף זיין אן אםתע־ פסיכאלאג, און פון די גאר מאדערנע, כדי פאנאדערצוקלייבן זיך אין די אלע נשסה־װינקעלעך, םודות, קאפריזן און משוגעתן פון דער געזעלשאפמ, אין װעלבער מאן פירט אונז ארייז״. דער ״ספור־הםעשה״ איז א ״קורצער״: א יונגער געזונמער דייטש איז אר״נגעפאלן אין א סאנאמאדיע פאי שײינדזיכטיקע און ער האט דארם, צװישן די קיאנקע, אפגעלעבט זיבן יאר, ביז עי איז אין ז>ין גאןצער אויפפאסונג פון לעבן געװארן פונקמ װי זיי, די קראנקע, די אפגעריםענע פון דער גאנצער װעלט. ער האמ אנגעחויבן דענקען, פילן און זיך אפרופן אויף יעדער דרויסנדיקער זאך פונקט אזוי מאדנע־פרעםד, קרענקלעך־גל״כגילטיק, װי די אנדערע, די באמת קראנקע, װאם האבן זיך שוין געזעגנמ םיטן דרויפנדיקן לעבן און זייער גאנצע וועלם אין דער םאנאמאריע אויפן שפיץ באדג. ערשמ ײען עם ברעכט אוים די װעלמ־ מלחםד״ דערפילם דער יונגער דייטש, אז א הוץ דער סאנאמאריע, איז נאך פאראן אן אנדער וועלט, א גרעםערע — ז״ן דייטשיש פאטערלאנד— און ער פארלאזט די וועלט פון קראנקע בוענטשן, כדי זיך אנצושליםז אן דעם קאמף פון א קראנקער מענטשהײט. און דארט אויםן םלחםה־ פדאנם, אין דעם מאםענט פון אן אטאקע, פארלירן מיר דעם יונגן העי^ד פוו די אויגן..." אבער דאם איז נישמ םער, װי דער אויםערלעכער אויסזען פון דער גראנדיעזער געב״דע. אינעווייניק זענען אויסגעבויט אן א שיעוי צימערן און צימערלעך, אויבעישטע און אונטערשטע שטאקן, בריימע ליבמיקע זאלן און זייטיקע, מונקעלע קאמערן, חויבע אויבערשםיבלעך און טיפע קעלערס, וואס איז אויסגעפלאנעײעם, אויפגעשםעלט דויך א גרויםן ליטערארישן ארכיטעקם.