Literarishe bleter · 1930-01-03 · 1 (3.1.1930) · p. Seite 8

3?900ר נ*ס. 1 (296) וײס 8 7 יעגע הערצער און נעדאנקעז׳•; טיט די ״טיטהעצםער בײם מיטאני• און ״ני׳פט ארױםנעאאזמע קעפ״; מיט ״די היטא-פיצאנעטן״ אין ״אננעזעענסטע טײדלעך״ א. א. װ.? אבער א ברעקעאע פאעזיע פון דעם ה• זאםאער-העאיאס דארו■־ דען ־אך ברענגען צואי:; נוטן הומאר םון אעזער ןדערצו איו באויז נ־־טיק צו עפענען דאם ער׳טטע זײמל פון ״שײאאק״ אדער פון א; אנדער ראטאן, אל׳ז אײנם װעאכן): ״די שעטעװדיקע אינדע נאכט אין װענעדינ איז יעוין נעװען פארבײ זוניק נאאד און גאאדיק נרינס איז פון םינוט צו טינוט בואטער נעװארן פאר יעדער טיר, פאר יעדן פענםטער און פאר יעין בעט. בכן האט אנטאניא בא׳עאאםן זיך אנצוטון, און נרי צ־ פארטרײבן די אוטרויקע טה׳םבות האט ער זיך געהײםן דערצאננען א נאאז פון דעם בעסטן װײן, װאם געםינט זיך אין ז״ן קעצער״. ״בכך■ איז קי•; װונדער יי׳נזט און איז נאנץ ״בו?ט״, אז רע־ ־אכ־אן דארך זיך פארענייקן נישט אנדערש, װי אט אזוי: — ״יעםיקא איז נעפאלן פארציאן אויפן האצדז. אארענדא האט זיך טיןי נעבויגן צו דער ערד און די איבעריקע מענער האבן נעפאט׳טט בראװא״. בראײא, בדאײא! אײגנטלעך, האט אי; נאנצ; קײן נײם דער ה• זאמלער ני׳עט אײפגעטון. נאך איבער מימ 20 יאר צוריק האט ד. ט. הערטאלי; ״באא־בעט אײס דעם עננאי׳פן״ און ארויםגענעבן אין נױ-יארק דורך •ט. ־רוקערטאנפ בוכהאנדלוננ ״׳עעקפפירם אויםנעײײלטע װערק״ (אין •אר 1912 ׳טױן די דריטע אײפלאגע), אבער הערמאלין האט באויז איבערגעגעבן דעם אינהאלט פון 21 שעקםפירס װערק, אין 1 באנ־ נאכטוענדיק דעם בײשפיא פון טשארלז און םײרי לעטב, װעלכע האבן ארויםגענעבן ״טעױז פראם שעקםפיר״ און װי דאס האבן נעטו; פארשײדענע טחברים אויך אנרערע שפראכן, אזוי, צםשל, װי טע; ניט ארוים ליברעטאם פון אפערעם. הערמאלין איז נאך דערצו נעװען אזוי ״באשײדן״, אז ער האט אויױ זײן ״אײננאר- טיקן״ לשון זיך טודה נעװען םארן לעזער, אז זײן, הערםאלינם, װערק איז נעשדיבן געװארן מיט דעם צװעק צו געבן דעם ײדישן אעזער א באגר•־־ איבער שעקםפיר, אבער נישט קײן שטודױם, װײל אום צו שטודירן שעקספי־ און װירקלעך באנרײפן שעקםפיר מוזן טיר זיך ײענדן צים ארינינאב אדער אכא הפהות צו דער באריטטער דײטשער איבערזעצוננ, װאם א־ז באלד אײ• נוט װי דער ארינינאי אויב עכ ײעט אטאל קענען זײן אזא ״ד־שע איבערזעצוננ םון שעקםפ-ד װי די דײטשע איז א גרויםער ספק״. ״פארלויםיק׳,, רעכנט דעריבער הערטאאין, אז זיין ״ײערק״ װעט נעבן דעם ײרישן לעזער די מענ- אעכקײט ״צו ײיםן, װען נישט פיל, איז װײניקםטנם עפעס איבער שעקספיר, און עפעם, װי באקאנט, איז בעסער װי נארנישט״. צום םוזי, פונדעםטװענן, גיט זיך הערמא^׳ין א שטיקא קאטפאיטענט און זאגט זיך אזוי צו זאג;; , אויב שעקםפיר װעט, װען עם איז, אי- בערנעזעצט װערן א•; ייד־ש װי ער שטײט און נײט, װעט דיזעס װערק איםער״פארבאײבן א נוצאעכער פאר-שטודױם צום דיכטערפ ײערק, װ• ער האמ זײ נעשאפן״. ט—נא< נאך צו רעראײד;. דער ה■ זאטאער—העאיאס האט שוין ״פראנעסירט״, — ס׳זע- נען דאך שײן אריבער עפעם 20 יא־ — און שעקםפיר אויך ײדיש ״װי ער שטײט און נײט״ איז נאך אאץ נישמא, נו, האט דער הער זיך אאײן נענוטע; צו שעקםפירן, האט געטאכט מימ א־ם ״שותפות״ ןא ״פפואקע״.—טיט איטבאנרענעצטער אוטפאראנטװארטאעכקײמ) -פירטע: שעקםפ־י—זאטאער—העאיאם, װארשע: און םיאיז אװעק א באיאגא; דעם ה• זאטאעדם ראטאנעז זענע; אײנפאכער שונד אטת, אלס שונד זענען זײ געשריבן זײער ״שפאנענד■,, אפיאו אויה א נישט דײטשטערישער, גאאטער און נארנישט רײםנדיקער שפראך, נאר װאס פאר א שײכות האט דא שעקםפ־ר בעת םיאיז פאראן אזא נאון װי שם״ך א-ז נישט פארשטענדאעך אנהויבן א צװײטן ״שט״רם טשפט״ אוינמ זיך אבער נישט. שוין שטארק פארשפעמיקט. סיאיז נאי א הרפה, װי ט•־ טען אינט נאך ב״ אונז אין באאטע, — און װ• אזוי םיאיז גאד טענאעך אז אין יאר 1920 זאא א װארשעװער ״העאיאם״ ארויםגעבן עפעס הי זאמאערם ראמאנען מיט דער אונטער- שי־פט פון וױי־אם שעקםפיר... ײאם די נאהים, באקוטט ער גישט ק■•; ײונד פונם זעאבן נעװעך ײאכ דער קריסט?■• טיר זענען מ*ט אאעם א־ן אײך ענאעךן א בא־ עװאטער קייכט פון א ״ך טיט װאכ נעטט ער זיך אפ? מיט נקטה א ײך ,ױאם א־ז באעװאט פון א נײ, נײט נאך זײנע קריםטיעבע טאט; — נעטט אײך נקטה ־עכ זעאבן צא־;, •■אם א•־ ניםט אײכ אוי,,' אונז, דעכ זעאבן צאר; ניסן ט־ד אײס א••;־ אײך ־אם, װאפ טיאערנט, אעינט טע; ז־ך אפ,׳. — ״ש״אאק האט נאך אאנג געיעדט. אבעד םאיארינא און םאאאנ־א האבן א־ם גאינישט נעענטפערט; טענאעך אז דעם ״דס ד״ד האבן נעוײרקט אײ־־ ז״ און טעגאעך אז ז״ האבן זיך פון ש״- יאקכ ר״ד נארנישט געטאכט. דערפאר האבן ז״ א־ם פארשװינן״ א א. װ. — ״שייאאק האט זײ א װייאע נאכנעקוקט און װ״טער גע- נ־טע; ״אנדערן א־ן ז״ז פאיצדהטן אויסזען פו; א טענטש, װאכ האט נ־שט קײן ־אך איבערן קאפ. םיאױ אדורכנענאננעז ט־באי ־ע־ באנקי־ ־אכ אױ געװען א קאײנע רײט-באקיקער און רויט- באידיקער ײד טיט א הויך-בײכא אונטער דע־ נאז. ער האט נע- טיאג; נײ-באויע; ז״דענעכ טאנטא. — ״װאם הערט זיך שײאאק? ״שײאאק האט אפגעזיפצט און נעשאקאט טיטן קאפ, װ• א״- נע־ װאם טרויעדט. — ״דו קוטכט דאך פו; זשענעװע — האט ער נעזאגט; האם- טו נישט דאדט נעזען ע־געץ ט״ן טאבטעךי טיזאגט, אז זי אױ דא־ט אה׳ננעפארן מיטן גוי. — ״כיהאב נעהערט רעד; װעגן א־- האמ טובאא נעענט- פערט: נאר נעזען האב א־ך זי נישט, ״שײאאק האט וױדער נעױפצט ■ א א װ. ־א, איבער י• אאע ״ראטאנען״ ט־אנט זיך א זיפץ פון שעקכ- פירן, װאם דע־ הי זאטאער צוזאטע; טיטן ״העאיאם״ שנייד; פו; אים שטיקער פאײש־ ט״ט טעטפע און פארזשאװערטע טעסערם, װאם פאי א זשענעװע? װי קוטט זשענעװע צו שעקםפייפ ״שײאאק״? מובאא קוטט גאד פון נענוע, נאר ױאם אױ דעד אונטעד- שײדן און װאם פאי א גאחים און ױאם פאר א דיאענדיקע פאזע און ײי נעפעאט אײך ד• ״שענדונג פון טםחר-שפעקוראציעםי■? א נאד שפאגא-נײער טין ״שענדוננ״י אין יער פערא-יקער אשון פון ״אהינ- פארן טיטן נ״״; ״טיט ײאכ נעטט ער זיך אפ״; ״נײט נאך ז״נע טאטך א. װ. הײנט די ״כאראקטעריםטיקעם פון רי פערפאנאזש;, די ״נא- טור״-באש־״בוננען. ד• ״פםיכאראגישע״-שיאדערונגען און די ״פאע- זיע״ פון דעם הי זאטאעך ־-־- שעקםפיר האט אפיאו װעגן דעם נישט נעקענט האוטען און טענ איי כיאעבן, באטת טקנא זיין און זיך בײ אים אעי־נע;״ -־ ״ב־אבאנציא טיט אהערינען זענען נעזעסן ביים טיטאג, נראד זענען איך נעװע; עטיעבע אננעזעעגע בירגעה פון שטאט, װאכ האב; טיטנעהאאפ;״ א א ־ו — ״גאנצע טענ האט ע־ נישט א־ויםנעאאזט דעכ קאפ פו; זײן ט־־ע־ע אדעאינע, ױערבע האט װידער אנגעהויב; צו שײנען טיצ א— שײנק״ט״ ״יא־; זענעז גענאנגע;, אט װי ס גייע; די היטא-פאאנעטן זײע־ א״ביק; ױעג ב־אבאנציאכ טאבטער איז אױםגעװאקםן א א ױ. י• אנגעזעענכטע ױנגעאייט פון דער שטאט האבן נעשטוינט אי• בעי הער העראעכקײט און ד• אננעזעענפטע טײדאעך האבן טתקנא געװע; אין איר געביאדעטק״ט א־; זיך געחביט טיט איד״ א. א. װ. אױ נעקוטען צי איי ־ע־ פיינץ װיקטאד פו; איטאאיע; — ״דעכ- יעטאנע האט זיך אבע־ גא־נישט נעטאכט דערפון: איר האדץ או; געהאנקען זענען נאד געװעז אנגעבונד; צו די שטודיען און ביכער א•; ־עכ איז נעאעג; אי־ גאיק״. אבעך אז סיאיז נעקומען אטעאא האבן ״־עכ־עטאנעם א״גן א״פנעאויבטן ײי באישטשנדיקע טויערן״ א א ״ ״פא־טיפנייק■ שעקכפיד; —יט רא עפעס אויף הי זאטאעד א גאנצע טעשה טיט א פי־עשעאע, פון װעאכער םיװערט נעהײאט ״יעדע עק־ה״ אין אז״ א-כ האט אטעאא גורם נעװען, אז דעסדע- טאנע זאי געבא־; ױעי־ ־אכ אױ אאץ פו; ־־ ערשטע 8 זײטאעך פון ה■ זאטרעיכ זס2 ז״טנ־יק; אטעיא-ראטאז. אונטערנעשריבן יװאיאם שעקםפיח צואיב װאכ אויכיעבענעז יי איע זאטיער — העאיאם — ״שעקכ- פיר-־אטאנע; טיט זײעיע ״באישטשנדיקע טױעדך או; ״אננעבונ-