Literarishe bleter · 1930-01-03 · 1 (3.1.1930) · p. Seite 3

/ײפ 3 9יססר$ר'שס ב?עסעד נזפ. / (296) נאר אוטגער־כט םאר ר־ אנוער־קאנער קוהטור־טוער גוםא אנטװמןרט ז־ך טיט א ׳צטארקן שעכים ד• ־יד״עע הוהשור-נעזער־שאפט א־ן אםער־קע א•;;־ו-־א־ל, און אין א -•־ אנרערע ־עטעט א־ן אמע־ ריקע װאקפן ז־ך פא;א;דער ר־ צװײגן פון דער געזער׳עאםט און ז־׳ בילדן גאר א װינט־קע קולטור-אינסטיטוצ־ע. ארום רער קולטור־ געזעל׳פאפט גרופירן זיך די געזװטע כוחות פו;ם יידייען אמער־- קאגער ײדגטום. עם זענען אגגעצײכנט א־ן דער צוקוגפט א די■ פרע- נער, װאם דארםן אװעק׳טטעלן די קולטור-ארבעט אויך פעפטערע יסודות. םפעציעל גיט זיך אפ די קולטור-געזער׳טאפט מיט דער פרא- פאגאגדע פונם ״דייטן בוך. ז• ׳עט״ט אין קאנטאקט מ־ט דע־ געז, ״ב־כער״, ,־ואפ איז פארנאנגעגעפ •אר נעגריגדעט נעװאדן אין אםע- דיקע מיטן צװעק צו פארבעסערן די פאריטפר־־טונג פוג□ ײד־יטן בוך אין די פארײניקטע יטט־אטן. אויױ פעברואר הײ-יאר איז גע- פראנט דער ער׳שטער קולטור-צוזאמענפאר אין אמער־קע אונזער א־בערזיכט װעלן מ־ר ענריקן מיטן דעימאנען ד־ נעמען םון די ײדיישע ׳טר־פט־צטערע־ װעלכע זענען א־ן אװעק פון אי;ז: ׳טמ־אל טיפערנאװיץ;פפוגן, ל. בלומענפערד, ל. מאט־עפ, מרדכ• װי־גגע־, רחל לוריא, י. מ. װאלפפאן (אײנע־ פון ד־ עלט־םטע י־דייטע זיטורגאליםטן א־ן דרופ-אפר־קע), לו־ ־צחק מאפ (רעד פ־א-;ער פון רער ארנענטינער פרעםע;, עק־בא פרי״טמאן;י־ר־ש-חעברע- ייפער יטריפטיטטעלער), ק. ז־נגמא;, ז. קאדנבליט, יחו־טע בודזאן (פון עלטערע ײדייטע יטד־פטיטטערער א־ן זו־רנע), יטמחה יטנײדע־;יטריפטיטטעלער און פע־אגאגי אין װילנע). תנצבי׳ה. און דא, אויך דעפ ארט, האלטן םיר פאד נױט־ק צו אפערירן צו דעפ ײדייטן לעזער און צו דער ײדי׳טער ביבל־אטעק. ־ער נו־• פונם ײד־יטן בוך, םון דער ײדי׳טער ליטעראטור א־ז א•; אײערע חענטן פארט כײ אײך דעד אינטערעם צו די נײ-דעריטינענע ביבעד, פאלט םםילא די ײדישע בוך-פראדוקציע. ל־ידער, באמערקן מ־־ די לעצטע צ־־ט, װי די ײד־יטע ביבליאטעק חאט אנגעװוידן דעב לעבעריקן קאנטאקט םיט רעפ ײר־שן בוך. פ־ל חונ־ע־טער ב־בליא- טעקן עקזיםט־רן א־ן פוירן, אכער בלויז א קלײנער פראצענט פ־ן זײ האט א לעבעד־קן אינטעדעם פאר די נײע כ־כער. דער גדעםטער רוב כ־כליאטעקן א״לט ז־ך נ־יטט צו כאקומען ד־ נ־־ע װערק, און אװי-אױם װערט דער לעזעד או־ך ממילא דערװ־־טערמ פון דעפ לעבעדיקן ״ד־יטן יטאפ;. די נײע װערק דערנײען צופ לעזער א צײט- לאנג;אכן דערשײנען. אזו־ אר־נ־נעלע א־ן אזו־ א־בערנעזעצמע. און דער ײדישער לעזער װערט ױרך רער ׳טרעכטער '־דישעי־ ביבליאטעק געשטויםן אין רי ארעמם פון דע־ פרעמרער יטפראך איצט איז פונקט נײ-־אר, םיװערן איצט אונטעדנעפ־רט יאריכטן פון ר־ ביבליאטעק-טעט־ק״טן. און עם איז זײער װיכטיק, אז ד־ ביבליאטעק-מיטגלידער זאלן מאכן פאר זיך אלײן א חשבון־זזנפ־ט װאם טוען זיי פאר דער ײדישער ליטערא- טוראון ו ,־ואם וואלטןזיי נעקאנט או־פם־ו;: אין װאם אויפצוטון א־ז פאראן זײער פיל. יעדער אײנער אױ־־ ז־ין ארט מוז פילן אחר־ות פאר דער ײדייטער ליטעראטור און דאן װעלן די ציפערן און או־ספירן זי־ן גאר אנדערע, פולערע א־ן דע־- פר־יענדיקערע. װי דער םך-הכל םון דעם ־אר 1929 א־ז א נ־יטק׳טהד־קע־ ־ארםן מיר װינ־טן, אז דער א־בעראיאריקער םך-הכל זאל ז־־ן א ־־־נערער און װאגיקערער האט איר עוײ געלײענט דעם נײעם זאמלבוך פאי־ פעלעטריםטיק לידער און דערצײלוננען פון: קאדיע מאלאדאװםקי, רחל ה. קארן, אהדן צײטלין, מלך ראװיטש, ױםח קירמאן, יצחק באשעװים, שםואל זאראמב, יהושע פערי׳ע האאפ ״ב־כער■•, װאריטע,;אלעװק־ א2■ דער קאמונ־םט־שער ״חאםערי האט זיך אפגעשטעלט. דערפאר חאט ־אננעהו־בן צו דער׳צ־־נען א־ן נױ-יארק אונטער דער רעדאקצ־ע פ־ן ־ לײװיק, מ. באריישא און ל. ־טא־־רא ד־ װאכנשר־פט ..־־ װאך״, װאם קוםט א־ן אםער־קאנייטן ״ד־שן לעבן מיט א ניי, מונטע־ װארט, רעװאלוציאנערער, קעמפנדיקער ײד״ט־זפ; א־ן ארץ-־יטראר זענען דערשינען ט העפטן ״אײנס״, ״צװײ״, הודש-שריפט פאר ליטעראטור און קונפט, ארו־סגענעבן פון דארטיקן ײדישן ליטעראטן און זשורנאליםטן-קלוב. אין רומענ־ע האט יצחק םאנגער נעפרװוט ארויפנעבן חודש-בלעטער ״נעצ־ילטע װערטער״. סיזענען אדו־פ צװײ העםטן ״פאםיפיק״, םערטליארלעכער ליטע־אר״ט-קולטורעלער זשורנאל (רעדאקציע — ה. רויזענבלאט), א גרופע ױננע גאליצ״טע דיבטער, נאװעליםטן און עםי־א־פטן האבן אױיפנענעבן ראם ער- יטטע זאםלהעפט ״צושטײער״. אין ראטנפארבנד זענען דא דר־• זשורנאלן: ״די רו־טע װעיט״ (כארקאװ), ״דער שטערן״ (מ־נםקו און ״פראליט״, אבער מ־ט א נאנץ-באנרענעצטן טיראזיט. דודך ״ארט״ אין בערלין רערשײנט־ א־צט א צװײמאנאטלעכער ויטורנאר ״װירט׳טאפט און לעבן״ אונטער דער רעראקצ־ע פון א. ראז־ן (בן-אדיר). מיר האבן צװײ קינדער-ז׳טורנאלן אין נױ-יארק און װילנע (א קינדע־-ז־טורנאל איז, ־וכט זי, אויך דא א־ן ־אטנפאר- באנדן א.־ז סיהאט יעצטנם אננעהויבן צו דעדשײנען אין װילנע )א ד ר פון ׳ט. באפטאמםקי) ״דעד חבר״, אילופטר־רטער חוד׳ט- זשורנאי פאר קינדער און ױננט. מידארח נאך דערמאנען פון די פאריטי״רענע פאך- און םפעציעלע זשורנאלן דעם ״פאלקס-נעזונט פון ״טאזי און דעם נײעם זיטורנאל, װאם דעריטי־נט א־ן װאריטע ״דער דאקטאר״. עם דערש״נט א־ן װאר׳טע דער װאכנבלאט ״װעלט-שפינל״, װאס װערט אדויסנעגעבן דורך די ״הײנט״-אדויכ- נעבער. — אין װאר־טע איז יעצטנס דערשינען א זאםלבוך םא־ בעלעטריםטיק ״אמאל אין א ױבל״, װאם א־ז ז״ער װאדעב או־פנע- נומען געװארן דורך דער קריטיק. פון די װיכט־קםטע ל־טערארישע דערשײנונגען א־ן פארנאננענעם ־אד דארף מען קודם-כל דערמאנען דעפ זיבעטן א־נטערנאציאנאלן פען-קאננרעס, װאפ איז פארגעקומען אין װי;, א־יי־ װעלכן די ײד־שע פען-דעלענאציע האט פארנומען א חיטובן א־ט. אין 1929 איז אויםגעפאלן דער 20-־א־יקער ױבילײ פון דוד בערנעלםאנם שאפן. די ״ל־ט בלעטער״ זענען געװען די ערשטע. װעלכע האבן װי נעחעריק אפגעשאצט דוד בערגעלסאנען און זײן שאפן. נאך די ״ליט. בלעטער״ זענען דערנאך נעװען ארט־קלען אין דער פרעםע־פון נאר דער װעלט. אי1 1929 האט ד־ ״פרײע ארבעטער- ׳טטימע״ אין נױ-יארק נעפײערמ איר 30־יאריקן ־וביל״. דער אמע- דיקאנער ״טאג״ זײן 15-יאריקן ױבל. — םיאיז איצט נעװארן 200 יאר, זינט סיאיז נעביירן געװארן דער פילאםאך משה מענדעלסאן, און מיניט ארוים א נײע, פולשטענדיקע אויםנאבע פון זיינע אלע װערק. םוף יאר איז אין לעניננראד נעפ״ערט געװארן דער 30- •אריקער ױבל םון י. צינבערגם ליטערארישער טעטיקײט. איז 1929 איז געװארן 10 יאר, זינט םיאיז נע׳טטארבן יעקב דינעזאן און 10 יאר, זינט עם זענען אוםנעקוםען א. װײטער, אשר שװארצםאן און בײנו׳ט שטײמאן. צו אט די טרויער-יארצײטן זענע, אין דער ״דישער פרעסע נעװען נעדרוקט ארטיקלע;, װאם האבן אפנעפרישט דעם אנדענק פון די דיכטער הײס-בלוט און כלערלײ ארטיקלען, פראטעםטן, ויכוחים האט ארויםנערופן דער ארוים&ריט פון א. רײזען, ה. לײװיק, מ. בארײיטא. א. ראבאי און ל. פ״נבערנ פון דער ״פרײהײט״ אין צוזאמענהאנג מיט די ארץ-ישראל-נעשעענישן. ארום דעם פאקט איז נעשאפן נעװארן א גאנצע, אםטמאל גאנץ-באלעמדיקע ליטעראטור. דאכ ה״ס-בלוט האט זיך נאך עד-ה־ום נישט אפנעקילט. א גרויםע פאראינטערעםירוננ האט ארויםגערופן ב״ אלע פרײנט פונם ײדישן װארט די קאנםערענץ פארן ײדישן װיםנשאםט- לעכן אינםטיטוט אין װילנע. סיאיז נעײען א נרויםער ױם-טוב פון דער םאדערנער ײדישער קולטור פון אלע עקן ײעלט זענען נע- קומען דעלענאטן און באנריםוננע;, װאס האט נאך מער אונטער- נעשטראכן די נרויםע באדײטוננ פונם ײװ״א פאר אונזער װאקםנ- דיקער שאפנדיקער קולטור. רי עטלעכע טענ פון דער קאנפערענץ, די באר־כטן, פארטראגן און דיסקוםיעס זענען נעװען א באװײז פון א נ״עם עטאפ אין דער קורצער נעשיכטע םונם יױו״א. אויױ דער קאנפערענץ איז אויך נעלײגט נעװארן דער נרונט-שט״ן פאר דעם אײנענעם ״װ״א-בנין, װאם ײעט נעװים נאר אינניכן אויפנעבויט װערן צום פר״ר און צו דער ברכה פון דער ױננער ײר־שער װ־סנשאםט. פר־־ז בלייז 4.50