Literarishe bleter · 1930-01-03 · 1 (3.1.1930) · p. Seite 2

93סססר 1ום. / (296,) ע ן"ס 2 פארענדיקט אין זאץ), נ. שטיף — ר־ עעטערע ״דישע היטעראטור, י. י. טרונק — צװישן װיק און אופעכטיקייט (ה. ד.;אםבערנ), פנקם — פעיטי־ארביכער ארויכנעגעבן פון אמער־קא;ער יױוא,?. קעניג — שרייבער און װערק. אהער ק#זן םען אויך צורעכענען די ׳ן בענדער אברהט רייזען — עפיזאדן פון מיין לעבן, ש. דובנאװ— פון זשארגאן צו ייד־ש, זלמן זיהבע־צװי־ג — הינטערן פארהאנג און אנדעדזג אויפן געב־ט פון;עקיכטעאון סעמוא ר; באדארף מען אין דער ערשטער רי־ דערמאנען דעם נרויםן באנד היסטארישע ־עריפטן פון יױוא ןרעדאקציע—א. טיםערניקאװער), אב. קאהאן— פהעטער פון מ־־ן העבן;באנד 4—אין די מיטעהע יאח), ההל רא- נא־ — ד־ נע־ם־כטע פון די פאר־יניקטע שטאטן, ױננער היסטאר - קעד (שר־פטן פאר ־־ד־שעד געשיכטע, באנד 2), א באנר ש. דוב- :אװפ ־יד־שע נע׳ם־כטע. פארהאג ב. קלעצק־ן איז איצט צוגעטראטן א־ויםצונעבן ה. װעעם-־״ד־ װעלט-נעש־כטע״ פאר די העזעד פון ד־ ״ליט. בהעטער״ אין 1930. ארעם און שװאך איז פארנעשטעהט אין רער ־ידישער ליטע- ־אטןוד פאר 1929, װי א־ן די אהע פריערדיקע יאר;, די אפטייצוננ װיםנשאפט און פאפוהערע װיםנשאפט. בקיז עט־העכע ביכער און דאפ אויך — איבערגעזעצטע. סיזענען ארוים אייניקע ב־כהעך פון דער פאפוהער-װיםנשאפטלעכער ביבהיאטעק ״נאטור און קוהטור״ אונטער דער רעדאקצ־ע פון י. יאשונםקי, א־יניקע ביכער א־ן יאטש־קאװפק־ם פאפוהער־װיםנ׳םאפטהעכער ב־בהיאטעק און דאפ נאר — אויך אונזער פובהיציםטיק און עקאנאמיק קאן ז־ך נ־שט נרויםן מיט דער צאה דערשינענע ביכער א'! 1929. דא האבן מיר ד־ עטהעכע װערק: יעקב העשצינםקי —אנהו־בן פון דער יידי- שער עמ־גרא־ציע, נ. כאנין — םאװעט־רוכהאנד, נ. גערגעה — ד־ האנע פון יידן אין רוםלאנד, ה. טראצק־ — דער אמת װעגן ראטנ- פארבאנד, י. גר־נבוים — חבה־-גאוהה (װענן דער אגענץ-פדאנע^. םיזענען אויך ארויס אייניקע בראשורן װענן ד־ אר־ז-־שראה־געשעע- נישן. אין ראטנפארבאנד זענען אויך דערשינען איינ־קע ביכער, אי־ בערהו־פט א־בעדזעצוננען א־בעד פאליטיש-געזעה׳םאפטהעכע פראנ;. אונזער ק־נדער-היטעראטור איז אויך אין 1929 גע־ ־וען כמעט איננאנצן פאדװארהאזט. עם זענען דערש־נען בהויז איינ- צעהנע ביכער און ביכהעך. מיט װאם שפייזן מיר אונזערע צענער טויזנטער שוה־קינדער און ױגנט? די ארויסגעבענע ביכעד װערן אויך װיינ־ק פארשפרייט. גאנץ מעגלעך, אז שולדיק איז א־ן דעם אונזער פאישאהטענע ארעמקייט אין די יידישע שולן, װאם דערהו־בט אפ־- לו נישט א־ינצוארדענען ביי יעדער שוצ א הייטישע קינדער-ביבהיא- טעק. די אנפ־רנדיקע ארגאנען פון אונזערע שולן באדארפן נעמען אין אכט די דראענדיקע ציפערן פון דער צאל ארויסגעגעבענע ק־נ- דער־ביכער. נישט בעםער א־ז מיט לערנביכער. אויך דא די זעל- בע ארעמקייט און פארװארלאזק״ט װי אין דער קינדער און ױננט- צימעראטור. א־ז 1929 א־ז דערשינע;: א. זארעצקי — יידישע נרא- מאט״ק, ם. הי־הפער־ן און מ. װיינרייך — פראקטישע גראמאטיק פון דער ייד־שער שפראך, ציפה פרעס — מיין רעכנבוך, פ. היילפע- רין — הםפר, לערנבוך פון העברעיש אין די ״דישע שולן א. א. װ. ק־־ן גרוים עשירות האבן מיר, ליידער, נישט צו פארצי־כענען װערטערביכער זענען דערשינעז איז 1929; פוהשטענ־ ריקער פויליש־יידישער װערמערכוך, צונויפנעשטעלט דורך אהרן םארק און פאליטיש־עקאנאםישער װערטערבוך, פארפאםט פון א. מאב. םון קונ ם ט ־או י ם גאבעם איז צו פארצייכענען: װיל־ יאם נראפער — 66 צייכענונגען פון ראטנפארבאנד און נאך א פאר מאנאנראפיעם, װאם דער פאריזער ״טריאננל״־פארלאנ האט ארוים- נענעבן. מיט אונזערע זשורנאלן האלטן מיר אויך נישט אזוי פויגלדיק. ״די יידישע װעלמ״, חודש־שריפט פאר ליטעראטור, קריטיק, קונסט און קולטור, װאם האט אננעהויבן צו דערשיינען אפריל 1928, האט זיך אפגעשטעלט מיטן דעצעמבער-בוך 1928. אין 1929 האט או־ך אויפגעהערט צו דערשיינען די ״ביכער-װעלט״, װאם האט ״שטיל געלעבט און אוםבאמערקט נעשטארבן״... םיהאבן אויך אויפנעהערט צו דערשיינען די בונדיםטיש־סאציאליסטישע חודש־ שריפט ״אונזער צייט״ און דער פועלי־צױניםטישער ״פראלעטארי־ שער געדאנק״. אין נױ-יארק דערשיינען ״צוקונםט״ און ״אויםקום״. נע בעלעט־־־כטישע װערק. צוי־ק מיט א פאר ־אר האט דארט בע- העמדיפטיק או־םגעםאכט א־ן -ער אלנעמ״נער צאל אדויםגעגעבע-;ע ב־כער קוים א 10—15 פראצענט. ה־־-־אר, רוכט ז־ך, א־ז פדא- פארצ־אנעל ר־ צאל בעלעטר־כט־שע ־ועדק שטארק נעװאקם;. מ׳םמע־ת, או־ך דא־ט •־ע־; א־ן יידיש בעיעטד־סטישע װערק מע־ געפאדערט. ׳־ ־ 1. דערצי־לונגען און דאמאנען זענען נישט נאר מע- ־ער א־; צאה, אט ד־ ב־כעד זענען או־ך אין גדעםטן דוכ ד־ ד־קם- טע, ד־ ־־־ככטע א־ן דער צאל ז־־טן. עם זענע; ב־בעד פון א 250 ׳>30 און אפטמאל אויך סס4 ז־יט;. ־אמאנע; און דע־צ־־לוננען דער- ש״נען א־־ך א־; נ־עםעדע או־פלאגעם;א־כעדה־־פט אין ד־ם־אנד אפטמאל א־| 4.000 000.ג עקז.? ־•־ װערן אפט א־בערגערדוקט א־; ױ־־טעד־קע אויפלאנעם. לעדך א העלפט פון די ארו־פגעגעבענע ־אמאנע; א־; ־עדצ־ילונגען זענען א ־ב עד ז עצו ננען פון אנדערע שפדאכ;. :־,־; ד־ ־ו־יט־קםטע װערק, װאם זענען אין יאר 1929 דער- שינעך שלום איע—פעטעדבורנ, ד בערנעלםאן—מידת הדי;, װעלט- או־כ װעלט-אי־;, י. אפאטאשו—ארום גדענד-םטריט. פדץ ה־רש- ב־ין- א־ץ-־שדאל, א־נדיע, ז. ש־נ־אוד—שקלאװע־ ״ד;, ד פ־נםק־ -דעד צע־יםענע־ מענטש, ־ונה ראזענפעלד—נעקה־בענע װעדק. ז. םעגאלאװ־טש- בד־דער נעמזאר פון ד־ ־ונגערע ש־ד־־כער א־ז צ־ ־ע־מאנען; פרץ מארק־ש—דור אוים, דור א״ן, א. קאציזנע—שטאד- קע און שװאכע, ש. הא־אנטש־ק—1905, מ. אלבעדטאן—ב־דא ב־- ־ושא;, בנימ־ן ־עפלע־ — נאכן נערעטענ־ש, ש. איזבא; -מאם; און אזו־ װייטע־ פון ד־ א ־ ב ע ד ז ע צ ו נ נ ען זענע; ־ערש־נען א 60—70 װערק: טאלםטאי, האמםון, טאנאר, גארק־, בערענט, בארב־ם, מארגע- ר־ט, םאלאנוב, פויכטװאנגער, װאםערמא;, דעמא־־ק (5 איבעדזעצונ- געזא יאש־ענסל־. יא־ודענעװ און אנדערע. נאן— עטהעכע מאנערע יאד; פא־ פאעז־ע, א־ז א־ן 1929 געװע; א שטארק געדעטענ־ש א,״,ה ד־כטעד־שע װערק, און א ט״ל פון ז״ — װאג־קע הן א־ן כמות, הן אין איכות: פיץ מארק־ש• — ברירער, פא־קיעבטע צ־פערביאטן, איצ־ק מאננער — ש־טע־ן אויפ; ־א- משה קולבאק - לידע־ און פאעמעם, א־צ־ק פעפע־ לידע־, מהך יאװיט־ט פיר זײטן פו; מ״ן װעלט, חנה לעװ־ן— צ־׳עט״ער, ז. װיינפעד — אייגנם, נפתל• גדאם — יידן, אננא מאר־ . '־־ — לידער, ל. קװ־טקא - - נעראנגל, '. פאפ־עדניקאװ — רויט א״י שװאיץ און אנד עם זענען דעחע־נען א־ן גאר דער װעלט ב־ז א לידעד-זאנ ־וננע;. אין די פארגאננענע יארן איז די צאל דיכט־ע- ־ישע װעדק אדא עפאלן ב־ז 20. םי־אבן אונז געבדאכט לידער אויך ד־ ־וננע ״־ישע יש ־ים קובא און מעקםיקע. אײך ־־ צאל;י.־ א מ א ט י ש ע װערק איז א־ן פארנאננענעם ־אד נעװאקם;. די לעצטע פאד יאר זענען דראמאטישע װערק דער- שינע; אין אהץ א ללענדדער צאל. םיאיז שוין דערנאננען ביז 15 או; אויך ס1 א יא־ םיא־ז געװען א פאטאל קליינע צאל, װאם האט ״םינ-;אליזירט״ דעם שװערן;־רל פונם *יד־שן ק־נסטלער־יען טעאטער א־ן ־אר 1929 זענען דערש־נען קי־וב צו 30 דדאמאט־שע װערק, צװישן ז״ א ־־־ פ־עםעס פון פרץ ה־דשביין, אה־ן צ־יטל־ן- ־עקב פראנק, ברענע־, מ. קולבאק—פראוי מלך ראװיטש—בלום אײה דער פאן, ב. אדש־אנםק־—בלוט. צו זיי דארןז מען או־ך צורעכענען די פיעםעם פון דוד בערגעלפאן—דער ט־ו־בער, אהרן צייטלין — יידן-שטאט, ד״י ־. ב. צפור — אויפיםטאנד, חנא גאטעספעלד — פרנםה און מלאב־פ איי,ה דעד ערד, פון י. דאברושין — דער נעריכט נייט און אנדעדע, װעלכע זענען אויפנע־ דט געװארן אין יידישן טעאטער, און װאם זענען נאך אין בובפ ־ם נישט דערשינען. םיזענען אויך דערשינע; פר ש-לערם דדאמע און נ .הויפטמאנם א״נגעזונקענער גלאק שט־איד אויםנעװאקםן איז אויך די אפטיילונג ק ר ־ ט ־ ק און ליטעראטוד-געש־יכשע, איבערהויפט װען מיר נעמען אין באטדאכט, אז צוריק מיט עטלעכע יאר פלעגן דער׳ט־־נען אין דער אפט״לונג בלויז א 10—15 ביכער. אין 1929 האבן םיר שוין פון קריטיק און ליטעראטור-געשיכטע איבער 25 ביכעד. אהער קוםען אר״ן: י. צינבערג—געשיכטע פון דער ליטעראטור ביי יידן (באנד 1), פ־לאלאגישע שריפמן פון ״װא (באנד 3), ש. נינערם נעקליבענע שריפטן (3 בענדער), נ. מייזיל — פרצעס ברױו און רעדעס, ז. ריי־ זען — לעקםיקאן סון דער ייד־שער ליטעראטור (באנד 8, באנד 4