Literarishe bleter · 1929-12-27 · 52 (27.12.1929) · p. Seite 1023

זײם 3י0/ װײנטאעכע פאטשט-קארטאעך; אזא קארטא הען *)נטהאלטן מיקרא־ יטריםט פי1 72 בוך-זײטזז >) צװײטער טיפ פון מיקראבוך זענע; פיצמעז. אז א״נמעטערדיקער םיצם ײעמ קענעז אנטהאלטז הונדערט בוכזײטן טעקםט די בײדע פארמע; םון פאטא-ביכער װעאן ארײגברעננעז א נרויםע רעװאצוציע אין ביבציאטעק-װעזן. אניעטאט צאננע פאאיצעפ מיט אומענדאעכע עורות דיקע בענדער, אניםטאט די פארשטויבמע זאאן םון ביכער-אוצרות, װעט זײן באויז אײן צימער, װאם װעט ארײננעמען איז זיך טויזנטער און אפיאו מיאיאנען ביכער אויב די ביכער װעאן זײז איז םארם םון קארטז, װעאז גענונ ז״ז נעײײנטאעכע טעקעם, װו די קארטז װעאן איגן קאטאאאנ-טעםיק (אויט דער דע- צימאאער קאאםיפיקאציע), האבנריק נאר פונאויבז א אײענבארע אױפיעריפט. אייב אבער די נעגעבענע ביכער װעאז זײז אין פיאם- פארם, װעט מעז זײ קענען האאטן איז קײאעכדיקע קעםטעאעך. א קעסטעאע םון 15 צענטימעטער אין דיאמעטער און הויך 2.5 צענטימ. קען ארײננעמעז א־ז זיך א םופצייז-מעטערדיקן בוכפיאם, דאם ה״םט — נאנצע פינפ טויזנט בוכזייטןז יערער מענמ׳ט ײעט אאזא האבן די םואע מעגאעכקײט צו בא- נוצן א געװאאטיק-גרויםע צאא ביכער, נאנצע אוצרות פון די זעאטנ- םטע אויפנאבעם (קאפיעם); יעדער ײעט קענען דורך פאםט פירן א בםדרדיק; אויסטוייג• פון אזעאכע קאפיעם. א ביבאיאנראפיעע אײנהײטאעכק״ט <םון פארמאט און אינדעקם) אין אז אינטערנא- ציאנאאע ײעאטיטפראך װעאן מענאעך מאבז פריײאטע ביכער- קאאעקציעם םו; אאײעאטאעכע ביבאיאטעקז נאנצע. ״אם ײעאן ארײ; איז אײן אײנציקן צימערא די ײיכטיקע ארבעטן אין עקםפערימענטן םון נאאד׳צמיךט או; אטאעט זענען נאבני׳טט םארענדיקט, די אאװעאטאעכע מאחמה איז רי שפעטערדיקע קריזיםן האבן די ארבעט נעיעטערט. אאמיר אבער האם;, אז גאר ניך ײעט דאפ פראבאעם פון מיקראב־כער געאעזט יוערן. ראם ארט פון אונזערע נראפישע פאפירן ײעאן םארנעמעז פאטאביבער (אונזערע אאע ביכער-אאגערן — זאגט םאאמאר- י א ־ פאריםאיננען אזוי םיא פאפיר, אז די אאע װעאדער און אנ- רערע פאפיר-מאטעריאאן םון דער נאנצער װעאמ װעאן נייםט נענונן מער, ײי אײה 200 יאר). םיר װעאן װידער צוריקקומען צו רי אור- אאטע ״צינא״ און געװיקאמע ״מניאות״ — צו די פאטא-קארטן און פ־אמען. דער דאזיקער ״צוריקנאנג״ װעט אבער נייעט באטײטן קײן רענרעם, נאר א נראנדיעזן שריט פאראוים, צו א נײעם העכערי ׳;:טאפא םון מענטיעאעכער אנטײיקאוננ און אײביקן אויפשטײנן פון עםפעראנשא-אריגינאא: ם. נ ע א ע נ ב ע ר נ 4/3 ייסעדאדישע 3?טםער נזם. 52 (1295 מיקרא-בריוו. נאך דער רעמאאסטיקער מאחמה איז מער ני׳עט גע- װען די דירעקטע נויטװענריקײמ פון אזא מין אריגינעאן אופן פין קארעםפאנדענץ און מיהאט במעט פארנעםן רי נרויםע מענאעכקײמן פון מיקרא-גראםיק. באויז א נעװיםער םקאמאני (אעניננראד) האט נעמאכט א פרװו ארויםצונעבן א דײטיען מיקרא-זיעורנאי ״איבער אאנד אונד מעער״ — אין א פארמאט פון ר.,2 קװאדראט- צענטימעטער ערנםטער האט מען זיך מיטן דאזיקן פראבאעם פאר- נומען ער׳צט אין אנהײב פון הײנטיקן ׳ארהונדערט. דער ד״טי״ער פיזיקער ראביערט נאאריממידט און רער בארימטער ביב- איאנרא,? פאוי אטאעט, דירעקטאר פון אינטענאציאנאר־ ביבאיאנראפייען אינםטיטומ אין בריפעא, נעמענריק אין בא- טראכט די אומבאקײעמאעכקײט פון אונזער מארערנעם בוך ןז״נע פאריט״דענע פארמאט;, טײערקײט, רער מאננר א־; א פך זעאטענע אויםנאבעם), האבן פאדנעא״גט צ• באנוצ; א נ״ע פארב פון בוך. — נעמאעך, רעם מיקראבוך אט די דאזיקע נײע בובפארם װעט באי םפק באזײטיקן ד• אויבנדערמאנטע חסרונות פון אונזער איצטיקן בוך און װעט מעניעך מאכן פאר איעמען צו פאריטאפן זיך א נאנצע ביבייאטעק — ביריק און גאנץ קאײן אין פארנעם. דער נאגצער ענין באיטטײט פון צװײ פראצעםן; 1) דאס צונרײטן רי מיקרא-ביכער ןאויט פ. אטאעט—״ביבאיאפאטאנראם״) און 2) דאם א־יענען די דאזיקע ביכער מ־ט דער היאך פון םפעציעאע אפאראט; דער נעװיינאעכסטער מעטאד פון פאטאנראפירן די מיקרא-ב־כער א־ז פאאננדיקער: א־ן יאבאראטאריע יטטײט א םקע- נע, אינמיטן אן עפנונג אין דער גרו־ם פון א ב־ך-זײטי דאס בוך װערט א־ועקנעיטטעיט אויי־ א ברעט ה־נטעד דער םקענע. פונקט קעננאיבער דער עפענוננ. דער פאטא-אפאראט יבטײט א־־פ א פאקום- װײטקײט פון דער םקענע. דרײענדיק כםדר די ז״טן, קען מען א־ן מ׳טך פון א האייער אדער דרײ פערטי ־טעה פראדוצירן פ ו פ צ ־ ק זײטן מיקרא-טעקםט. דער צווײטער פראצעם א־ז — ראם אייענען די מעקםטן. דערצו האט ראבערט נאאדיטמידט קאנםטרואירט א ספעציעאן אפאראט — ״ביבאיאפאטא״ — דאס איז א פראיעקציר- יאמטערן באאויכטן מיט א יטארפן אאמפ ארער מיטן אאמפ םון;ערנםט (א נעװײנטאעך עאעקטר־׳ט אעמפא טו־נ ני׳םט) די װיכטיקםטע אנװענדוננ פון דאזיקן ביבא־אפאטא-אפאראט א־ז ז־כער דאם אײענען די מיקרא-ביכער אבער א חוצדעם זענען נאך פאראן פיא אנדערע פאין, װען דער ביבאיאפאטא קען און דארפ באנוצט װערן, אג׳שא, בײם קאפ־־ן ײעאכע םיאיז צײכענוננען אדער פאטאגראפי׳צע ביאדער צײײ טיפן פון מיקראביכער זענען מענאעך, דער ער׳טמער— ראס זענען באזונדערע פאאטן ןפאטא-קארטעם) אין נרויס םון נע- פדעםיעדע איינם װאדשעװעד נײעם ײדישז טעאטעד אויפ׳טטאנד — דראמאט־יטע פאעמע אין 4 אקטן פון ד״ר י. ב. צ פ ו ר, רעז׳טי — דוד הערמאן; דעקאראציעס — י טרעפאער; מוזיקאאי״״־ע באארבעטוננ — ױםה קאמינפק־; ד־רעקציע — יאנאם טורקאװ, אין טעאטער ״עאיזעום״ וארמ. ריר דוד צעאמייםטעס א גרוים פאראינטערעםירוננ אין די ײדייעע נעזעא׳טאםטאעכע און קינםטאערישע קרײזן. די ײדי׳שע פרעםע אין װאר׳טע האט נע- יעענקט פיא ארט דעם פאקט גופא, װאס װאר׳טע האט באקומען אן אײגענעם ־ידישן דראמאטיש-קינםטאערייטן טעאטער די פר״נט פונם ײדייגין ײארט האבן מיט אומגעדואד געװארט אןיץ דער פרעמ־ערע. און אט איז געקוםען דער טאג םון דער עםענוננ. א־ן טעאטער נופא איז א פיבערהאפטע ארבעט. דער רעז׳טיםער, די ארטיםטן, דער מאאער, די בינע-ארבעטער זענען אאע בא׳טעםטיקט םיגײען די אעצטע הכנות צו דער ער׳טטער םארשטעאוננ. מען איז אאע מיד, אויםנע׳טעפט. מען האט געארבעט בײ אוממענט׳שאעכע באדיננוננען. די אעצטע טענ און די אעצטע שעהן זענען כםדר אוים- נעקומען שמערוננען, ײאם האבן נעדראט, אז םון דער נאנצער מי זאא זיך נארנישט אויםאאזן. אבער מען האט אאץ נובר נעװען, און םיט נאך סער עקשנות און נאויבן מאכט מען די אעצטע אנשטרענ־ נוננען, אז די פרעמיערע זאא ראך פארקומען. און זי קומט טאקע 6ריין — ־אנאם טורקאװ עקאנא; — ר ע״נין מאנאך — י, גרודבערנ באיאהאן — מ. נארבער :זאממ״ נאם — דוד אעדערמאן ״ גרזעעלא — ע. אאנדוי ײימעק — א. ײאאפעטאט *מאגדא — דיאנא באומענפעאר יא-ע — ש. קאהאן דװא׳גע — פ. גארבארזע דזיגאד — ה פ״נעטײן ױנגע 6ו,ע-טע — רחא האאצער םדיערן, פויערנזעם. װי מען האט זיך געקאנט ריכטן, האט די פײעראעכע עםענוננ םונם װאר׳טעװער נ״עם •ײדי׳שן טעאטער ארויםנערופן