Literarishe bleter · 1929-12-27 · 52 (27.12.1929) · p. Seite 1017

3?סםסר נוס 52 (295) ײ•? 017/ װיםן פעריאד נעדרוקט אי; װיילנ׳ג איז געװען א װידםוננ: ״ח. נ שײן אײנציתע נעציבטע״ װייטער װערט אין יער פאעמע טאקע דערצײלט, אז םיזענען אװעק פיר יאר א א. װ די פןועםע, װי די אנרערע אין דעם בוך, איז א רעכט ביפי צעצויגן, פארניינעט םיט א יס פערזן און עפיטעטן, װאם װערן אז אויםהער איבערנעחזרט אױ•־ פאריעיירענע איפנים. דאך ׳ם״נט אדויכ דא און דארטן אן אינטיםעי םאטױו, א ׳טטילער ציטעי םארבענקטע טענער םון דעם, װאס װעט טער ׳עוין ני־עט ז״ז און אויױ װילנער נאםן האט נע׳עפר״זט דער ׳םלאנקער ױנ- נער דיכטער מיט די בלאע אוינן... ני׳טט א״ן םיידל האט אים נאכ־ נעקוקט מיט א באהאלטענעם קרעכ׳י... איך בלעטער זיין ״דאם בוך םון פאעמען״ און ־עטויכ זיך אן אויױ א פאעםע ״דאס, װאס װעט עוין םער נישט זײן״, נעװיד־ מעט ח. נ. דאטירט דאס יאר סװןן — םון דעד דאזיקער ח. נ האבן אין יאר 1912 געװוםט דעם דיכטערס נאענטע חברים און... גאנ׳ז ײילנע מחםת אײ־5 יעדן יציר, װאס נ״דוס האט אין א נע- וד ע ד ה א ד ז *> (פון די איבעיגעבליבענע בתבים) דעם םיטלםעםיקן טאלענט זענען זיי לנםרי םרעםד, און זײער פיאכט איז פאר אים ני׳סט צונעננלעך,- םיאיז אבער נענוג פאד זיי צו דעריטפירן דעם אטעס פון דעם אםתן נרויםן ז׳עעני, װי זיי ׳טטראלן-אוי־' אין די ר״כםטע און ײונדעדלעכסטע פאי־בן. אזוי איז אויך ב״ װערהארנען. — דער ריזיקםטער דיסאנאנס אין אונזעי מארערנעם לעכן — די רויכיקע יעטאט האט איר תיקון באקומען אין זיינע װערק. נ־׳עט םיטאםאל אכער, אװ װערהארן נעװארן דער טרייער איבערגעגעבענער דיכטער פון די נ״עםטע טעבני׳טע דערנרײכוננען און ׳טטאט-קראפט. זיינע ביבער װעלכע זענען א״ננעטיילט אין באזונדערע טרילאניעס, שטעלן םיט זיך פאר אן אינטערעםאנטע נא- םע פון דיכמערי׳סע אנטפלעקונגען און געדאנקע;; סיאיז א.נאנצע■ ל״טער פון איבערלעבוננען און אנ׳סויאוננען. יטטאפל נאך שטאפל איז דער דיכטער לאננזאם און עקישנות- דיק געגאננען, ביז ער תאט דערגרײכט די העבסטע הױך םון ז״נע ק־נםטלערי׳טע םענלעכק״טן. אין זיין ערעזטער טרילאניע ״£105ח3וח13־1 1.05״ ,"ש}311ז ב1 16) 15זז(^ן און "6$חוסוח 1.05״ עפנט כאד א־נז װעדהארן די האלב-צעפײלטע, אלט-הויקערדיקע טויערן פון די ׳שטילע פלאנדדי״״־ע דערפע־ װעלכע שמעקן מיט פייכטן ים-גדאז און ם־ט פי׳ע. ער םאלמ אונז אויך די טויטע, םאר- גליװערמע פלאנדרישע ישטעט, וײ אויה דער שונקעלער אויבערפלאך פון די לאננע קאנאלן ׳טװיםען-אום אין מא־עסטעטישן טרויער ד• װײסע װאםער-מלאכים, די שלאנקע ׳סװאנען; וײ פארבײ די קאנאלן און דורך די אלטע טעםפל-פלויטן ציען-אדורך לאננזאם רי םאנאש- קעס אין די װייםע טיכלעך, םימ א םאדנער א״ננעתאלטענער, רע- ליניעזער בא׳פײרנק״ט, םיט אז עכט־קאטוילישער שט־עננקײט; װו פון הויכע, אלטערטיםלעכע און אלט-פלאםאנדישן סטיל נעבויטע, גלאקן-טורעמם, שװימען איינזאמע און מאנאטאנע קלאנגען. דא זעען מיר, אלזא, דעם דיכטער, פארליבט אין רעם שטילן אידיליש׳ן לעבן, אין דעם ראמאנטי׳שן װײכן אפש״ן, םיט װעלכן סיאיז באהויכט זײן פאטערלאנד אין זיין צװ״טער מרילאגיע 36165(061 1.65״ ,״5זז50 1.65,,און ^ט63י1וח1713 1.65״ ״אזזסח — בלײבן די סיזזשעטן כסעט רי זעלבע, נאי עס ס־עלט שוין דער פריערריקער קינדישער נלויבן. רער הארצ־ק-אינטימער כליק אויפן לעבן. טאקע די זעלבע פארװארםענע, ליבע דערפלעך, טאקע רי זעלבע מיד-פארחלומטע שטעט, — םיאיז אבער אויר אייביק אװעק דעם דיכטערס נשםה, די נאױוע זיכערק״ט. די זארנ- ־װיוזע רויקייט. די קלאננען םון די טירן א־ן די דארםישע הייזלעך זענען ױ• ״שטימען פון קראנקע ליידנריקע מענטשן״,- די רײען כ־ימער װײזן אוים דעם דיכטער, װי ״א״נזאםע װאנדערער װאס כלאנדזשען אן א ציל און אן א נלויבן״. שארפאלן. נאט האט דעם דיכטער פארלאזן. אין קײן צוי־יקקער ציס נעכטן איז נישט. ...611ו0 5ז6ע 6ז׳(1ז3חו תס$ ג>זסז 511 ,סחפפח ז£ .ש׳ןבזזווסי! 61 זנ11סס פזקסזק חסחז וסוח ח6 פפנזזסוח 16? יי זנ נ יי ז ן ס װ ע ג ז ע ם י ל אויך ד• םאטאר;, ד• ריזיקע דאםפםאשינען און הימלקרא- צערם האבן ז״ער דיכטער נעפונען. ביז דער לעצטעד צייט האט מען זיך נארנישט נעקאנט אפילו פארשטעלן, אז א דיכטער זאל זיך קאנען באנ״סטערן םיט רויך און מיט א״זן. אין די ליטערארישע םאלאנען פון םערב-א״ראפע איז םען נישט א״נםאל געקומען צום נעדאנק, אז די היינטיקע לעבנם-סב־כה פארםאגט אין זיך װייניק שטאר פאר קינפטלערישן עקסטאז, פון א״ן ז״ט — די אפגע- י״םנקײט פון נאטור ב״ רוב פון יי היינמיקע דיכטער, פון דער צװייטעד זײמ — ־י שװערע לאםט פון ד• ריזיקע מנושמדיקע שטעט. און טאקע ד א ס, פון װאס אן אנדער דיכטער אנטלויפט םיט שרעק און םיט קללות — נעפינט אין עםיל װערהארן רעם ה־־סעםמן באזינגעי־. די זעלבע שטאט, װאם איז פאר אן אנדערן א נינאנטישער םימבאל םון זנות, שםוץ, נשמה-צעברעקלמקיימ, נישמיקייט און קרענקלעכע נעװראסטעניע, — אט די זעלבע שטאט צװינגט-ארויס פון װערהארנען די דופטיקםטע היםנען, די זוניקםטע פאעםען. נאך קײנער, דוכט זיך, (אויסער אפשר דער אםעריקאנער אואיטםאןן םארשט״ט נישט און ליבט נישט אזוי טיף דאס קאכיקע הארץ םון רער היינטיקער שטאט, װי עמיל װערהארן. און באםת; נעמט לעזן זיינע לידעי און פאעמען, װעט איר בולט און קלאר דערהערן דעם טוםל און די קולות פון דער ריזן- שטאט; אפגעריםענע אויםגעשרײען, מאשינען-הודזשערײ, טויבער טשונון-נעזאננ — דעס גאניצו ײיי׳ח םישםאש פון שטימען און קלאננען םונם שטאטישן לעבן. דער מישמאש אבער, דורכנײענדיק דורך װערהארנס נשמה, באקוםט א םעלאדיע, די אפגעהאקטע, אפנעזונדערטע קלאנגען קייטלען-זיך, און עס װערט נעשאפן א מעכטיקע, איך ײאלט זאנן— אן אײזערנע םימםאניע. אט אין דער הינזיכט דערמאנט מיך װערהארן אן װאגנערן אזוי װי בײם ערשטן, אװי אויך ב״ם צװ״טן איז דע־ הויפטקװאי םון שעםערישער התלהבות — די כאאטישע דיסהארמאנישע םאכט אין ײיפיל אויערן האט װאננערם מוזיק נעקלוננען װי אן אוםפאר- שטענרלעכע ברומעריי, װי א קװיטשערײ פון די װילדע האטענ- טאטןן םיהאט זיך דאך א נאנצער שטורם פון פראטעםט אויםגע- הויבן קענן װאננערם שול.. ײאננער האט אבער באװיזן, אז רי צעריסענע, כאאטישע דיסאנאנסן האבן אן אומנעהײערע מאכט און אן אורבאנרענעצטע. אן אײננארטיקע שײנקייט *) די עס״ פון ל״ב נ״דוס װעגן עםיל װעדהאדז, די״ם באײנלש; בעלגי׳טן דיבםער, איז ביז איצט נאך נייטט פובליקירט. דער אדטיקל איז געשריבן געװעז גל״ך װי עםיל װערהארן איז טראגיע אוסגעקוםען דורך אן אנלויפנדיקן בוג, בעת ער האט זיך אומגעקערם שון פאריז קײן רואן. די עב״ איז אונז ױגעשיקט דורך רעס דיכטער אברהם זאק. דער םםונח אוי,,* ל״ב ניידוםעס ליטערארי׳טעי ירױטח. — רער מא- נוםקריפט פון לייב :״רוס איז איבערגע׳טיקט אין ארכיװ פונם ייד. װיסנש. אינסטיםיט — רעך