Literarishe bleter · 1929-12-27 · 52 (27.12.1929) · p. Seite 1016

7'ססר6ר'#ס ע<ס. 52 (295) 9 > ׳דיע 0/6/ ב נ י, י ד ו ם צז זײן ע?פםער יארצײס ז״נע לידעד זעען או־ס, ײ• די זומערפ״געילעך, ײ#ס ׳שײעבן ארום זארנין$ז, זיך ני׳סט יןימערנדיק א־בער ז״ער קורצן צעבנם- ־וענ. זיי זענען אננענעם פארן אויג, גרעטן דעם נעהער, זיי באשטע־ טיקן אונז ־עם זומער םיט זייער זאדגראזער רייכטזיגיקייט מאכן ז״ אונז פארנעםן די שװער־קייטן פונם אעבן, זיננען אונז כסדר פון זומער, פון זון, פון װארעמקייט. ז״ װעקן אבער ני׳טט אונזער נעײים;, זיי רייצן אונז גישט צים קאמ,־, צעטר״סייען נישט אונזערע געפ־אן און באײעגן גישט צו קיין מע׳עים. ראם זענען לידער םון פארשרעפערוננ, פון פאםױויטעט, צו רייענען א״ױ ײייכע דיײאנעם, צו ברעמערן אין זיי אין דער אנ- נענעמער פוילק״ט פון נאך-מיטאנ-שעהן - םאאאן־רידער םיאיז די פאעזיע פון א געצערטרטן בן-יחיד, װאם האט קיינ- מאר פון קיין דאנות ני׳םט געװוםט, האט דעם אעבן מיט אאע ז״נע נדוירן אויפנענומען, ײי א •עפייכר, א רייכטן טאנץ, א״כטזיניק און נוטמוטיק, מיט א יעמייכר פון א קינד, װאם האט ני׳םט דעם בא- וװםטזיין פון רױערנדיקער םכנה... פון פרונן ביז רייזענען, פון מאריס ראזענפערדן ביז האפ- ׳צט־ינען האט די יידי׳םע פאעזיע כמעט תמיד געהאט א נעװיםן ר״ט-מאטױו: היצכרה, נאצ־אנארע אויפרעבונג, םאציארע נערעכטי־ קייט אדער אינדיװידוערע באפרײאונג נ״דופן איז דאם נישט אנ־ נעגאננען. ז״נע טעמעכ זענען װי גענומען ערגעץ פון דער רוםטן, פון װינט און רויכ -- פאעז־ע רשם פאעזיע. זייגע אידער זענען איער ר״כט און שוימענדיק, שפירעײדיק און נראצ־עז, באהו־כט מיט חן און װוירקריננעדיק. ער ײארט נע־ ײען א״נער פון די מוםטערהאפטםטע קינדער־דיכטער: פאםן זיך דאך אזוי.נוט אדי־ן א נרויםער ט״ר פון זײנע שירים אין שור־ כרעסמאמאמיעס און א נרויםארטיקער אינמערעסאנטער איבער- יעצער איז ער נעװען ער האט םוםטערהאפט איבערנעזעצט א ר״ שירים פון ריםישע און אייראפעישע פאעטן. א נעװיםע צייט האט ער אפירו געשריבן ײעכנטרעך רייכטע טאנ-נראמען אין דער ײירנער טענרעכער צ״טוננ אונטערן פםעװדאנים רייבקע ראכערס״ * * פאר אים איז נישט געװען הײן שװערע םארם אין דער פאעזיע: פאעמעס, בא׳יאדעם, םאנעטן, טריארעמן א. א. ײ. זענען פון אים רייכט אויםנעפורעמט נעװאר;, אן באזונדערע אנשטרענ־ נונגען. ער האט נאר באדארפט עפעס פארטראכטן און באשטיםען די פארם, די שפע װערטער און נראמען זענען שוין געקומען, ײי פון זיך אריין און האבן זיך נע׳םאטן אן אויםהער, נאכנעיאנט א״נע די אנדערע, זיך איבערנעיאנט און פאנאנדערנעשפרייט אויםן פאפיר. אזוי האט ער פאר זיין קורצן רעבן (28-27 יארן אנגעשריבן גאנצע ביכער, נעמאכט א ריי איבערזעצונגען און זיך ארומנע- טראנן םיט אן א שיעור פרענער. די פאעזיע איו ביי אים געװען א װערמ־אנשויאוננ. ער איז אין איר נעװען פארריבט. האט נישט דודכנעראזן קיין איין פאעט און נערייענט ארץ, װאם איז אים געקומען אונטער רער האנט. נעהאט א זערטענעם זכרון. אים האט םען נישט נעקענט נארן: ער האמ תיכױ באװיזן פון ײאנען דאם און דאס ריד איז נענוםען, אונ־ טער װעםענס איינפרוס עס איז נעשריבן * * די ״דישיסטישע ײירנע אין יענע יארן האט זיך נאך נע- װארעמט אין די שטדארן פון י. ל פרץ, האט גאך אויםגעקוקט אויױ װארשעװער ריטעראטן. צ״טוננען און זשודנארן סיהאט זיך שוין אבער געהאט אננעהויבן די קאבעדיקע טעטיקייט םונם ״װירנעד פאדראכ״, קרעצק־נס דרוקערײ האט אר״נגענומען כמעט ארע אר- טיקע יי־ישע אויסנאבעם. סיהאט זיך דארט געדרוקט .א. ריטװינס ״רעבן אין װיםנשאפט״. ״דער טאנ•׳, ״ײירנעד װאכנבראט״. סיהאמ אננעהויבז א־ויסניין ,ד• יידישע װערט״. א ריי נעזאטרטע שריםטן כ. ק י ס א י ל י י א״ וױקנע האט מען איב גוט געקענט, אט דעם שראנקע;, ביא - אויגיקן נימנאזיםט טיט די כנאנ־ ־ע ראק;. באזונדערם האבן אים נעקענט נימנאזיסט- קעכ: נישט א״נע פון ז״ האט א־ן א-ר טיידישן ארבאם פארמאגט פון אים ארי־נגעשר־בענע װויר - קריננענדיקע רוםישע פערזן די װייניקער נאױוע פון זיי האבן נעײים נע- ט־אכט טיט א םאהארטענעם שמ״כר, אז דער פארערעד האט אריינ- געשר־בן נ־שט ז״נע א״נענע שירים. נאי פון ערנעץ-װו נענומענע״ מהמת ז״נע רידער זענען געװען ז״עד ענרעך צו יי דעמארסטיקע מאדערנע רוםישע. אט רער ש־ראנקער בחור, פון װערבן די ג־מנאזיםטינס זענע; אנטציקט געװען. האט נעהאט א געװוינהייט צו שפרייזן בנעיםותדיל אייבער די ווירנער גאכ; רער פאדערשמער ראנ־ פון ז״ן הוט א-ז געװען הויך ארויפגעשטעיט, אזוי, אז עכ האט זיך אנטפרעקט זיי; וו״םער שטערן, די הענט האט ער געטראגן פארויס, פארריינט אויפן ב־וםט און פאישטעקט אין די ארכר. םיהאט געזארמ הייסן: ״איך, דער יוננער פאעט, ר״ב ניידום, שפרייז דא איבער די וויר־ נער נאכ;, צ• א־י װירט, צ• איר װירט נישט״ דאס איז, חרירה נישט נעװען קי•; אנגעכראזענע גאװיל, :א־ תמימיתדיק ױננרשע אננעהױכן ױך רר—• האמ עד ז״ער פרי צו 10־17 'א־ אין ײירנער ריטערארישע קר״זן איז ע־ נעײען א מין ״אגפאן טעריבר״, אכער טען האט איכ ערנםט נישט גענימען. נאך פאר זיין פריזױו האט א ױנגער ד־כטער, אבעד שוין אן אנערקענטער אים נעװארנט, אז עי װעט קיין אמתע־ דיכטער נ־שט זיין, ביז עפעס-ײאפ ײעט אים נישט טי־־ אױפטרייםרען, אז עפעם א פער- זענרעכע קאטאםטראפע זאר ער איכע־רעבן... זיינע ר־דעי האבן זיך אים אומגעװיינרעך רייכט א״ננעגעב;, כאזונדערכ רעי נראב, ע־ האט ממש• נעשאטן םיט גראמע;. נ־שט דורכנערעבט האט ער ז״נע ר •־עי נישט אייםגעהאמעיט פון ד• טיפענישן, נ״טט אויםנעטראגן און אויםנעװ״טיקט, נאר ארויםנע- זוננען, אזי• װ־ ־ער קאנאר־ק טדירעט ארוים זיינע קראנגע;. זארנ־ ראז אױ עד נעױען און פר״, מונמער און נעםיטפור און םיהאט זיך אים געײננען. דער קראננ האט אים כאצויבערט און פארפירט. ער אר״ן האט אויי־ זיך נעזאגט, אז ער פירט ױך מער פעיק צו ז״ן א מיזיקער. א״דע־ א דיכטע־ ארם מאטא צו ויין ערשטן נעדרוקטן כוך ״רידיק״ האט ע־ נע׳טטערט א ציטאט פון װעררען װעג; דער מוזיקאר־שק־־ט פון װארט ז״נע רידער, מיט קר״נע אויםנאמען, זענען אזוי װי ריאר־ קעם: פאיפודערטע, צוגע׳טמ־נקטע, איבערטדיבענע און אפטמאא םיט א צוםי׳ט םון םתב-קאפריזן. ס־תערשמ אין ז־י א מאנגר אין נאטידרעכק״ט.ז״ זענען װי אן פריי׳ט און אן בריט. אן ערד און אן דעם נעזונטן ־יה פ״ ־ער ערד זיין קינדהייט האט ער דאך פארביאכט אויפן שו־ם פון דער נאטור: עי שטאמט פין ארום גראדנע, ײו ז״נע ערטער; האבן נעװוינט אין א דארױ, האט זיך נעהאדעװעט אין פערדעי און װעאדער, צײישן כיימער אין כרומען א־ן זי־יע ש״־־כ ײער; אן אויפהעי פיר מאר אייערנע- חזרט װענן בלומע;, אפט כאחנטע, באצײטע, פארפומירטע ברומען אבער אן דעכ נאטײאעכז יעבנם-זאפט, א; ־עם פאר״טבורנדיקן ריה פון דער נאטיי