Literarishe bleter · 1929-12-27 · 52 (27.12.1929) · p. Seite 1015

?יסשדאדי׳סנע 3לעסעד נ*ם. 52 (295) דס 1015 5 באוסענםערז־ האט אויך האיעפנטרעכט א הך װיכטייןע ארטײןרעז אין יידייצ איבער דער פראנצויזי״־ער ריטעראטור או; איבער פראנצוױייטע •צריפטיצטערער צװייצן אנדערע ז״ן אינכערע- פאנטע ארבעט איבער דעכ פראױאנטאי׳; פאעט. פרעדעריק טיסט־ ־אר. ער האט איבערגעזעצט פון פראנצויזיס אויה יידיס ״ר■ אפראדיטע״ פון פיער לואי, ״רעי קארנן״ פון טאריעין, ״רי װער־• פון ־אטען ראלאן א אנד ער האט אויי זיך נענוטען א דאפרט איי־ יערע ׳פיריהות אין רעב;: פאקאנט צו טאפ; די יידייטע ריטעראטור ביי די פי־אנצויזן און יי פראנצויז״טע צװייפן ד• יידן פון דע־ נאנצעי װערמ. געױידטעט האט ער אפע■־ כרי כפק, דעכ גרעסטן טייר פון זיין אעבן זיין עייטטער ״.יריהיה, און טערקװירדיק איז, אז יי פראנצויזן האבן איכ א כד הא־צ־קע־ פאייטטאנע; און אפנע- ־פאצט. װי טיר נופא אט װאכ עכ יערייבט װעגן א־כ. צװ״צ; אנרער; -ער נוט בא־ קאנטער זיטורנאריכט און קייטיקע־ ׳1יזסז\\זפ1־ז 13 ס1ז פזױזס .15 פינכ זיטורנאר ״קאטעדיא•. פונכ ח או ד י ״דאס, װאכ א•; פראנקיייך װייסט טע; א כך װייניקער, איז יעי פאקט, אז דעי דאזיקעי־ ניויסער פריינמ פון אונזער ראנד און פון אונזער קוריטור האט זיך טאנ־טענלעד אפגעגעבן ט־ט אייפער באקאנט און באריבט צ.י טאבן א־נזעי א־־גענע י׳יטעראטור ב־י ארע ־יי; פון אייראפע און אטע־יקע — ער האט געהאט דעב טוט צו יצטער; זיין פעדער אין דיגםט פאד אונזער אינטערעקטוערעי פדאפאנאנדע, נייכט טאנענדיק דער- פא■־ ביי אונז דעב טינדכטן ־אנק: אזא נרזיכעי ענױ איז ער געוזע; אי; דעי גארער װעאט האט טע; נעאייענט די איטיקרען פו; ברוטענפערי; איבער פא־יז. — ארכ אטתעי קורטור־טרעגער, האט אונזער פריינט פאריכפרייט אוטעטום ריבע אין באװונדערוננ פא־ פיאנקרייך: אין נױ-יארק — דורכן ״טאנ״, א•; ריטא — דורכ; ״רעפעיטאריא העברעא״, אי; װאדיכע — רורכן ״טאטענט״ און יורך צענדאיקער אנרערע זיכורנארז און יעװיעז פון טינדערער בא־ ־ייטוננ, איבער נאנץ אייראפע זייענדיק א; אטתער דיבטער בטע׳כױ. האט דער דאזיקער טענטיכ זייז גאנץ רעבז שרעכט פאריכטאנען די טינדערװערטיקע קונבט זיך נעטלנד צו טאבן. עי האט, אז אויכזיכטן אויי טאטער- ־עאן פארדינסט, געװידטעט זיין רעב; פאר א טאפרט־הייריקער ׳כאיחות: באריבט צו טאכן זיינע ראכן־ברידעי. באריבט צו טאכן פראנקרייך ״נ־יכט רייננדיק קיין אבט אוי־ ז־־נע איינענע באדערפענייכן, האט ער נעאעבט אאעטאא זייער באיכייד; אמטגעייננרט טימ איבע און םאר׳כטענדנייכ טצד זי־ן נעטרייער פװי. רייך אין אן איינציקן אוצר —■ אידעאר, איז ער פאדביינענאננען צװ״כן אזנז װי א ספרדי פון דרום־יכפאניען: ענױותריק או; פיעבטיק טיט איב פאחכווינדט איינע פון די ריינםטע, איינע פון ־־ אדעריקכטע נעיכטארטן םון דע־ א־יראפעייכער ריטעראטור״ אט אזוי יכאצן אפ די פראנצויזן די פערזענרעכקייט און דעב פאירוםט םון א רוםום ברוטענפערי! פאר מיר רינן א גאנצע ריי פדאנצויזישע צייטיונגען פון פאר־ ׳כיידענע ריכטוננען, א צענדריק ברױו פון אנגעזעענע פיאנצויזישע ײכטער און קריטיקער — ארע, אן אויכנאב, רר־קן אויס, טעי- ײייניקער, די שטערוננ פונב ׳כרייבער פון דער ״קאטעדיא״; ארע ׳כטיי־ין אונטער דעב פאקט, אז טימ זיין פריצייטיק; טוימ פאר־ רייט פראנקרײך א טארענטירטן ׳כירייבע־, א; עירעכן, אז איבע־נע־ נעבענעב און אוטאייגננוציק; פרײנט פון דער פיאנצ־יזייכער קיר־ טיר און מיר — אונזער אײדרםטן אטבאכאדאר פ־ז ־ער ײדישע- ייטעראטור אין פראנקרײך עב איז א היפה צו דע־צ״י;, אז ־־ פ־; אינזע־ע חביי־ אי־ :ע־ה״פט די פ־ז נױ-יארק, איפער װערכע ברוטענפערי האט אט- טערסטן גערעדט אין דער פיאנצויזישעי עפנטיעכקי־ט, די. וזאכ אדאנק זײנע ארמיקרע;, זײנע איבערזעצ־נגע; אין זי־ן פראפאנאנדע זענען נעװארן אין פיאנקרײך בטעט פאפייעי אין האב; זובה נעװען נעיכפ־רט צו װעין אייד א פדאנצו־זייכעי בינע, — גראד ר■ האבי נ״כט נעפונעז פאי ײיכט־ק צו באעי; ברוטענפערדם אנדענקען טיט קיין אײן און אײנציקן ווארט. נ״כט אפירו טיט א סקארבאװע בריײר אדער דעפעשע צו זײן רײה ער זעצמ איבער אין םראנצויזיש א װערק םון ישראר זאנג־ װיר און באקומט פונם מחיר עםנטרעך א הארציקן ראנק און ז״ער נרויסע שבחים. דאם דאזיקע װערק ציט אים צו די אנערקענוננ פו; דער םראנצויזישער קריטיק, ארס א מארענטירםן איבערזעצער צו װערכן מעז קאן האבן דאם פורסטע צוטרוי, ער פארעפנטרעבט דער־ נאך א דרייבויגנדיקע ארבעט. אין בוד-פארב, איבער י. ר פיץ דאכ איז א״נע פון די טיפםטע און עררעכםטע אפהאנדיוננעז, װעאכע זענען ײעז אטאר איבעי פרצן גע׳כריבז נעװאר;. דער םטיר אירער איז א נרענצנדיקער, ד• יכפראך — א קערנדיקע. א בוינזאטע אי׳ פור מיט ױננטרעכק״ט•; רער צוגאננ — אן ערנסטער און א יכטרענ- נעמ ברומענפעריס קונסט-קריטעריען זענען העכםט אײראפע״כע ער האט צו ראנג געיכאפט און נעשריפן זייז נעשמאק אויח די נרעס־ טע אײראפעישע טײסטערס. ער איז ארעטא•5 יאהאװנט אין ־* נייםטע קונסט־יכטרעטוננעז און פירמ אוװ־ זיך יכטארק די אהריית פון א קינסטרעד ער׳כט נאך א ריי פארברייטוננס־ארטיקרעז, מרעט ברוטענ- פערד צו צו זיין ״אנטאראגיע פון די ײדישע דערצ־ירער- איז ײערכער ער נעפינמ א מענרעכקייט צו עפענעז פארן פראנצײז״כ; רעזער. א בונטפארביקע נארעריע פון ײדישע ׳כרײיעמ װי טענדע•?ע, פרץ, פמנ, שרום־עריכם, ראזענפעאד, הירשביי;, א ־ייזע;, װייסענבערנ אוז אש. צוריב ריין דידאקטישע טעטים, ענדערט ע־ אפט די כראנאראנישע ארדנונג כדי צו געי; דעס בוך א נעװיסיז ׳כטײנערוננ. די ט״םמערהאפט־איבערנעזעצטע םראנטענט; פון ־. יכרײ־ יער, װאס נײען ארײז איז דער אנטאראניע זענען פארזעז טיט א ייאנראפייכער נאטיץ אוז טיט א נעהעריקער קר־ייישער און ריטע־ דאטור־נעשיכטרעכער איבערזיכט. װערכע זענעז טםונר צו רייצן די נײגעריקייט םונס פיאנצויז, אוז א־ויסצורופז בײ אים אז א־נטערעס צו רײענעז נאנצע ײדישע װערק איז פראנצויז״כער איבערזעצונג אוז אזויערנאד בײט זיד אופוס ברומענפערד א װעג איבערצוזעצי יכפעטער ״נאט פוז נקמה״ פוז שירום איכ. ווערכע, איז געשפירט גע ױארז דורד דײרענעז א־ז אטעריע־טעאטער; א זאמאונג םוז איכס דערצײרוננעז אונטערז נאטעז: ״דער יידישער םאי׳דאט״; אפאטא- שום פערדס ננב, װערכער האט זיד נעררוקט אין דער ״הוטאניטע״. איז פארזעצוננעז — א נרענצנדיקע איבערזעצוננ. װאס האט ארויס־ נערופז בײ זאכקענער אז אמתע באוײנדערוננ: אפאטאיכוס ״פוי- רישע װעאדער״, װערכע זענען נעבריבז נייכט פארעפנטרעכט אוז זײן רעצטע ארבעט, ענדרעך — א באנד רידער פוז רײװיקז, ײערכער זאר בקרוב דעדייזײנעז אינם פראנצויז״כז פארראנ ״5>סטע\י)?ז באומענפערד ארבעט שײער אוז ביטער אוז נײט נאר נעטריי אוז קאנסעקײענט דער ריניע, װאס ז־יז פאנאטי׳כע ריבע צוב יירײיכי װארט האט אים אננעצײכנט ער נײט איר נאד ארם אמתער אידעא■ ריסט, אז אויסרעכענוננ. אז דעב אײנננוץ פאח פרײז פוז א רעבז פיר דחקות אוז נויט ער אעבט צוריקנעצוינז. אײנזאס. פאריתימט איז זײז מאנסארדע, אויפז זעקסטן שטאק, ארבעט אוטאויפהעראעד פוז נאנץ םרי ביז שפעט איז דער נאכט, אוז שיקט ז״נע ארט־קרעז װענז ײדישע ריטעראטור אוז זײנע איבערזעצוננעז פוז ײדיש איבער דער נאנצער װעאט: קײז דרום-אפריקע, קײז אויםטראריעז, קײן אמעריקע, קײז קאנאדע אוז אומעטום, װו ער דערװוםט זיך, אז עס דערשיינט א םראנצויזישע צײטשריפט, ראזט ער פוז זיד כאי״ד הערז. דאס ארץ טוט ער נאנץ שטיר: אז רעש און אז פרעטענזיעס װי א הייריקער נםתר. באנראבט ז־ינע פארררוטז ״י־' ביי ז־ד אי• הארצז. ײערט קראנק, שטארבט אויך א הארץ־שיראק איז עאטער פױ קוים פערציק ־אר ני׳כט מיטנעמענדיק אפירו די טרייםט א־׳ — שאטיםפאקציע. אז עד איז װי געהעריק אנערקענט איז אפנעשאצט נעװאח פוז אונזערע ײדישע חברים שריםטשטערער עס איז נישט געײעז, אין די רעצטע םופצז יאר ק״ז אײז יירישע קורטור-נעשעענייכ. קייז אייז ײיכטיק־ײדישע ריטעראטוד- דערשײנינג, קייז אײז מער־װײניק אננעזעענע ײדישע ׳כריפטשטע- רער אדער ק־נסטרעח מארער, סקורפטאר אדער טוזיהער. דראמא- טישער שוישפירער אדער טענצעי איבער װערכע ברימענפערד זאר נישט נעײעז ראזז העח ז״ז װארט אין דער פראנצויזישער פרעסע אוז נישט באויז דערשײנונגען םון רײן ײדישע נאטור. נאר אזעי׳כע. ײאם האבז נעהיײ• א ײ״טז שײכות צום ײרישז רעבז, האבז איס אויד נאנץ נאענט אינטערעםירט: זייז רעצטעד אינםעראט, אין דעײ פראנצויזישע־ פרעפע, איז נעװעז געװידמעט דעס *עבז איז דעס טויט םון פראפ באדוען דע קורמינ״