Literarishe bleter · 1929-12-27 · 52 (27.12.1929) · p. Seite 1013

0/3^40 הגגיד, שרםה בן גביתר). ד• גע׳מיכטע פו; ־ער ריטעראשור גיט צ־;■ בערנ אויםן פ$ן פין דער נאנצער ײדישער קולטור, װעלכע װערמ באאויכטן א־; ענגן *יזאמעניזאננ מיט דעי אאנעכיײנער אײראפע־- שער קולטיר * * מימ א פ!ן)־ ־אר ציריק, ביעעת מי־ן באזוך אין לעניננרא־ האב איך באזוכט צינבערגן אין ז־־ן ח״ס. א־ך האב דאן נעזען, אז ער רעבט נאר מיט זײן ״געש־כטע ■. ־עדע קר״נ־ה״ט פון זי־ן גרויםן װערק, זײן ערשטן בכלל — אין י־דיש, האט אים באשעםטיקט. אפילו זײן ױגגע טאכטער, א פעיקע צ־יכנעד־;, האט ער ארײננעצויג; און זי האט געצ״כגט א פרא־עקט פון א ה־רע פאר -עב װערק, אויה װערכן דער פאטער האט אװעקנענעבן באיל- א ״אד צעגדריק יאר איז װי זאל די געשיכטע ה״םן? ״די געשיכטע פון רער ״רישער ריטעראטור־׳? — קען מ־ינע;;אר די ייטעראט־ד א־ן '־דיש. ״ד•;עש־כטע פון דעד העברע־יטע־ און ײד־שער ליטעראטור,־? האט עד אבעד בדעה אד״נצ־געמען א־; ־־;־ ־אז־קער געש־־כטע אויך די ײדן־ ש־־םטיעטערעד װאב האבן נעשריבן אין פרעמז־ע שפראכן (ה״נ- ד־ך ה״נע, ר־־װ־נ בערגע א. א. װ.). עם א־ז נעבי־ב;, אז דאפ װערק זאר ה״םן ״די נעשיבטע פון דער ריטעראטור בײ ײדן״. פאר אונז אבער װערן זיין באזוגדערם ײיכטיק יענע טײרן פון דער ״נעש־כ- טע־־, ײאם װערן באהאנדריען טאקע ד־ י־דישע ייטע־אטור, די י־- טעדאטור אין ײדיש, אבע־ אין ענגכטן צוזאמענהאנג םיט דער העברעישער ריטעראטור, װערכע האט דאך נעהאט אזא נרויםע השפעה אויױ דער :אנצעי אנטײיקיונג פון אונזער ־ידישער ריטע- ־אטוד דאם ײעט זיי; דער באזונדערער פארדינםט פון צינבעדנן דעם ײדישין רימעראטוד-היםטאדיהער װאר־ם א־ן די ב־זאהעריהע ארבעטן צו ־ער געש־יכטע פון ־עד ״ד־שער ליטעראטוי איז דעד דערמאנטעד צוזאמענהאנג נ־שט ארעמאל נענונ א־״סנעבדאכט נע- ײארן. און צו דעם ־וביר״ פין זײן סב-יעריקע־ פרוכטבארער ריטע- דארישער טעטיקײט װעט אינזער בעםטע ב־בה ־עם ױבײ־אר ז־־ן, — אז אר־ע בענד פון ז״ן גרו־כ; יעבנםװעדק זאל; װאם ניכער דע־- זען די ריכטיקע שײןן ד^ד. י. 3. צ 3 1 ר ׳, פ א ד י ז לופום פליומענפעלד ם־איז ממיע צום באוװנדערן, װי אין אונזער ליטערארישן װערטר, האט זיך שוין פשוט נעשאפן א טראדיציע: אדער איבער- צישאצן, ארער אונטערצושאצן מיר באײענן זיך כמעט תמיר צװישן צװײ עקםטרעפען: צװישן קעלבערנער ההפעלות און צװיש; בטור. — דער געזונטער צונאננ און די גערעכטע םאכ םעלט בי־ אונז נאך עד-הױפ. אט האט אונזער ריטערא־יש־ע םיטפחה אקארשט פאררו־ר;. א־ן פאריז, אײנעם פון א־רע האדצ־קםטע פען-ברידער: איך מ״ן דעם פראנצויזיש-ײרישן און דעם םתם ײדישן שריםטשטעלער און קריטיקער רופום בלומענפערר מיר איז אויםנעפארן רי פײנרעכע ־אלע צו האלמן, אין נאמע; פון די ״ליטערארישע ברעטער״, די ערשטע טרויער-רעדע ב״ דעם פריצ״טיקן און אפענעם קבר פון דעם דאזיקן אויםערגעװײנרעכן און כמעט פאנאטישן פריינט פון דער יידישער װארט-קונםט און םון דער ײדישער דיכטוננ. זײן פלו- צימדיקער און םר־צײטיקעד טויט ראט מיך אווי שטארק צעבראכן און דערשיטערט. אז א־ך האב םמשי נישט פארמאנט, אין ד־ ערששע טענ, גענוג כה ז־ך צו באהעדשן און עפעכ װאס װענן אים אנצו- שרײבן. שר״ב;, גיאט אזוי, לויטן םקארבאװן נופח, האב א־ך אװדא־ נישט נעקאנט, אין־ האב דערםאד מיט א געװאלטיקער אויפמערק- ואמקײט נאכנעפאלנט אלץ, װאם איז די לעצטע טעג נעשריבן גע- װארן װענן דעם נםטר, אין דער פראנצויזישער און א־ן דער י־די- שער פרעםע. לײדער םוז דא, אויף דעס ארט, געזאגט װער;, אז קײנ- מאל האט נאך אינזער ליטערארישע משפחה נישט אדויסנעײיזן אײי ײײניס םארשטענדניש, ײי לנב• ־עם ־אזיקן פען-הבר, װעל- כער איז נעװען דער ערשטעד רע־ א״נצ־קער אוםערםידלעכער?יםער8ר,שע בלעםער נזם^ 52 (295> פאעזיע; רעדט ער װעגן ר־ יהודה הלויפ ים־לידער, אילוסטרירט ער זײ םיט ח. נ. ביאליקס ײדישע איבערדיכטונגען; ךערצײלט ער די שפאנענדיקע נעשיכטע םון ראמאן פון ״בן המלך והנזיר״, אדער םון דעם נרויסן העברעישן פאבלדיכטער ברכיה הנקדנם ״םשלי שועלים״, ניט ער צו אין א םפעציעלער ב״לאנע ארטיקלע; װענן די ײדישע איבערזעצוננען םון די דאויקע װערק א. א. ײ. עם איז נישט אונזער אויפגאבע א־צט אונטערצוציען צינ- בערנם נעשיכטע אונטער א גענויעם אנאליז, אײפװײזן די אויפטוען און חידושים, ױאם דאם דאזיקע װערק (דער ערשטער טײל דער- װ״לע) ברענגפ. בלויז אלפ אילוםטראציעס אבער ײעלן םיר דער- מאנען די השערה, װאם צינבערג מאכט אין צוזאמענהאננ מיט דעם ביזאהער זײער טונקעלן ענין װענן דעם טויט פרן דעם נרויםן דיכטער .ר־ יהודה הלוי. װי באקאנט, האט די פאלקס-פאנטאזיע ארומגע- פלאכמן א שטראלנדיקן ל״דנקראנץ ארום ד■ לעצטע מינוטן פון איד געליבטן נאציאנאלן דיכטע*־; א לענענדע דערצײלמ, אז װען דע־ דיכטער איז אנגעקומען קי־ן ירושלים, האט ער זיך נעלאזט גײן צום כותל-מערבי און דערבײ נעזוננען זי־ן באדימטן ״צױן הלא תשאלי״, איז אויױ א־ם אננעלאפן א מוםולמענ־שעד ר״טע־ און איפ מיט זײן יטפיז דערשטאכן; דער דיכטער איז נעפאין טויט אויםן ארט מיט ז״ן צױן-ליד אװף די ליפן. האט צינבערנ אויםן גרונד םון א־יניקע אקעננשטעלונגען אין דעם װערק סון ר־ יהורה .הלוים תלמיד, דעם באקאנטן נעלערנטן שלמה פדהון ״מהברת הערום״. שאדפזיגיק ארױסגעדרוננען, אז דער דיכטער האט נאך זײן ארץ-־שראל רײזע ־א זיך אומגעקערט אהיים, װו ער איז באלד דערנאך געשט־ארב;. אין ז״ן נעשיכטע האט צינבערנ אויסנענוצט ד־ פאמע לעצמע ארבעטן אויך דעם נעביט, װי, למ׳םל, קאקאװצאװפ םיז 1927, אדער. למשל, די גאר פענםאציאגעלע־מעלרוננ פון רוד יעלין פון יאר סצסז, אז ביי ז״ן קרוב דוד שושן אין לאנדאן נעפינט זיך א מאנוםקריפט פון אלע װערק םון שמואל הנניד, װערק, װאם םיהאט ביז דער לעצ- טער צ״ט געהאלטן םאר פארלוירן. אנב האט צינבערנ אלײן צװישן אנדערן אנטדעקט אין די םארפוילטע בלעטער פון אלטע כתב-יד; אין די לענינגראדער ביבליאטעקן א פאר צענדליק ש־ר־ם פון ד־ נרו־סע דיכטער פון דער נאלדענע־ שפאנ־שער עפאכע (שמואל דער פארםרעט איז געמאלן דורך דעם באװוסםן קונםט־םאלעי סא־ לאםאן בערנשט״ן. דעם ונילד האט דער קינםטלער אנגעהוינן צו מאלן מיטװאך דעם 13־םן נאוועמ-ער, און ײען עי איז געקוםעז *וםארגנם, דאנער׳גטאג, צו ענדיקן דעם ■ארםרעט. איז ׳סוין בלומענסעלד געײען טוי■.