Literarishe bleter · 1929-12-20 · 51 (20.12.1929) · p. Seite 998

,?יטיעדי^דיישע ב7 עםטר נום. 51 (294) װײצו-ירויט. דער הוננער קנעט, דער הוננער װארנס, די פאסעס סיט די קינדער זענען שוין אויסנעבאײכט: ,.ה״ליק וו״גן־ברויט, ל״ז אונז אויס1" פוגװאנע; קוסט דא צו לבנה ברויטי-אסאציאציע? נאר פיעוט— בעת די יצבנה האט אנגעצונדן דעם אװנט, האט זי באקומען דעם אנבל־ק פון א װיים אאבן ברויט. רעאליםטן קאנען טענהען, אז דער דיכטער האט אראפנעצויגן די אבנה אויה רער ערד, זי פארקערפערט און פארװאנדלט אין א ברויט. עם קען אבער אויך געמאאט ז״ן, אז ער האט דאס ברויט בילדצעך דערהױבן ביז צו דער אבנה. דאם װייםע װ״צענע ברויט איז אבסטראהירט ביז צו דער אוסבארירלע- כער װייםער אבנה, צו יענער אבנה, ״װאם קען פון הימל ני׳טט פאלןי•, כאט׳ב די אויםנעמאגערטע סאמעם שעפטשען כםדר: ״הייאיק ברויט, פאא אין אונזער ׳סויםךי ראם װ״סע ברוימ םאאט ני׳שט, ניכער פאאט דעם סענט׳שנם באיק או־ף דער אבנה, םיזעצט זיך נאכהער דער סענטיע יטבעה נאך דעם װייסן ברויט, װאם האט זיך באהאאטן ערג־ץ א־ן רעם אנבאיק פון דער אבנה * * בײם נאנצן יראת-הכבוד פאר דעם איריזם מיט זיינע רא- סאנט־׳טע שפורן, קאן זיך סאננער דאך ני׳פט אנשאיסן אן דער הודערטפראצענטיקער ״אבנה״-דיכטוננ. די צעשװוםענע םענטימענ־ טאא־׳טקייט פון די סקארבאװע אבנה-זיפצער, װייזט זיך אים אוים צו זיין צו-נעקינצאט און אין בעסטן פאא — אפנעאעבט. נישט נאר װאס ער אאיין א־ז פריי פון זיי, נאר ער װייזט זיי נאך ארוים א בטוא און חוזק-שמייכא. דער היינט־קער םענט׳ע, װאם איז נעהאר- טעװעט אין דעם פייער פון די אויפיקע נעשעענישן, קאן זיך באין אופן נישט איינ׳טפאנען אין דעם באזוננענעם אידיאיע־ריטם. אסבואטםטנס דרוקט זיך װעגן דעם אוים דער דיכטער אין זיין ״בע־ םאראבי׳טע אידיאיע״- ליגמ לננה אויפן דעכל, גלעט דאס װ״םע מילעכבערדל קוקמ קאםאקע מימ אײן א״גל חגי־דיג און חגי־פערדל. אין די דאזיקע גראטעםק־שורות איז ני׳עטא קיין טאן פון כעפ ארער פארדרוס, נאר א פשוטע נעמיטאעכע שפאט-באצױננ פון א דיכטער, װאם אאזט זיך נישט םיטרײםן דורך קיין צעשװומע־ נע נעפאען. יעדער ארט איבערנעזאאצענע איבערנעםען זיך מיט די ״װייסע ־שטראאן״ קומט אים פאר אאננװײאיק. בפרט קומט אויס סאדנע די נענעזע װי אויך די קאנםטרוקציע םון אזא מין איד; עפעס א װידער-טעם פון א מאסקאראד מ״זן״עקלעך, מאסקאראד, פינגער בלאע, פינגער װ״םע, ביז סיװערם די נאכט א ליד, און דאס לידל ײערס א מעשה. װי קאמיש און פוסט זעט דאם אוים אקענן דער הארטער טאנ- טענאעכער װירקאעכקייט מיט אירע נרויע דאנות. אין דעם יידי׳ש- אעכן שטייןער איז ראם אװדאי א גרו־סער דיםאנאנםן בעת דער שטעטא-זייניער װעקט אויף דעם טאנ או׳ ־י-ן דערזעען פאוצים ד־ ״יבנה אויפן דעכא״, רופט עמעצער או ם: ״דן. מד״בט אראפ פון רעכי יענעם װ״םן קילן פגר. הנם ר־ ״בעסאראבי׳שע אידיאיע״ באאאננט נישט צום םאמע באראקטריסטי׳שן פון מאננערס אידער, זי האט ניכער אן עפ־זאדישע באדיימוננ, נעהערט זי פונדעםטװענן — אויט איר פארנעם — צו די נעצייאטע אידער פון דעם מין, װאס זענען םאראן אין דער נ־יער יידישער דיכטוננ. * * דער םך-הכא? נעװ״נאעך געפינט מען ב״ יעדן ריכטער םאר- שידענע אײנפאוםן־ און מישטרייכט דערביי אונטער די נייע מענער, וואס ער האט צונענעבן. אין דעם פרט איז באמת שווער אנצװוייזן אויף װעאכער םיא־ז קענטיקע השפעות, װארום כמעט אאץ איז ביי סאננערן אזוי ניי, פריש און אײגנארט־קז זיין דיכטוננ (אויםער א פאר ײייניק-נעאונגענערע אידערן איז א נעזונטע, קערנדיקע און ׳שוין אויט דעם ער׳שטן בוך באאאדעס, קאן מען זאנן אויף זיכער. אז םיאיז א א גוטער אגהויב פון א באנאבטן דיכטער, װאם איז ססוגי4 צו שאפן װערק, ײעאכע װעאן ברעננען־ ברכה רער ״ד־שער ד־כטונג.— זײט 998 * יאנד און באפעאט דעד קראנקער סאר־ ראס תהיאמא צו קויש;. די קראנקע סאי־ י־־םט זיך פיבערהאפט פון די טויט-׳טאטנס, א־ר פי־אכ״הער קוש אאזט א־יער או״= ־עם תהיאמא א רויטן צייכן, װי־א די נשסה־בענקט צו זינד העי פאמעיי■ העי• די רוימע יויז ־אזס ני-ב פון דאנען ג״ן. העי. פאמעי־. הער, די בלאע הוז־איב זינגנו: נ״ן און דר״ מאל נ״ן, או; דעס פאכטוככ פ״פל טיף אין סאל פאיג״ט זיך אין געװ״ן. באזונדערפ ״•אר•־ שנ־־דט ז־ך א״ן אין דעם אייענערס עס- פ־נדאעבקייט די ״באאאדע פון טעותן״ די דאזיקע צװעאױ ׳שורהדיקע באאא־ע א־ז אריג־נעא אויט דער הסצאהד־קי־ט און קרעפטיק אויט א־ר ד־בטער־יען אויםדרוק. םיאנטפאעקט זיך ראם ריין-מעטאפיזישע, ״אם ״אינט דעם סענט׳ען ערנעץ אין ז״ן או־יעפ־־נגיעכעד סורא פאי ־ע־ ׳טװאיץ-נעהיאטער נאכט פון די א־יב־קע אעבנם-רעטענ־״•; נאי־בט, דוכט זיך, יעדער פעםמ אין ״זיין״ אויםנעפונענעם ״אמת״ אין ז־נקט דעיבײ אין םאמע באענדענישז און םיא־ז גענוג א צופע- י־קע־ טע־ת. אז דאם ױפנדע א־כט זאא פ־עוט פארפירן... בליגט אויש א יגע א טעות״ג״ן — ג״ען די גויס איז ~יא אי״ן בלידט אויף א יגע א טעוה־תו״ן. —־ ג״ען די ״דז אין קלויססער אי״ן. סאנומענטאאי׳ע׳ אויט דעם א־נעײ״ניקםטן רעאיגיעזן צ־טעי א־ן־ טייאװייז םאציאאן פארנעס, איז די ״באאאדע פון דעם אײזיקן סיט דעם געקר״צ־קטן״ כיגייט אדורך א ב־לדלעכע ׳ע׳קא־א וטי־־א װענן דער קרוין פון יפורים. װעמען קומט די בכורה פון איידן? ־עם צום בוים צונענענאטן דעראייזער, אדער גאר דעם אייביקן װאנדערער, װאם װערט אין זיין װאנאעניש כסדר געפרעםן די;רך אייז? װאם א־ז היי־ייקער דעם נעקרייציקסמנם קרויז. צי דעפ לי־- ז־קנפ־ טדער״ אין קערנריק-נעריטמטע פערזן גיט דער דיכטער איבער סיט א זעאטענער פיטטות דעם א־־ביקן קאנפאיקט צװישן די נע- קרוינטע אין אנערקענטע בעא־-־םור־ם און דעם ׳טטיאן נע- יירנ־ק, ־־אם ־על־־כט ז־ד ע־געץ הייסאאז צװ־שן די יטאטנם און •וארנט ז־ך א־ן דער יםטיא מיט ז־־ן ברענענדיקן װ״ דעם ערשטנס איידן זענען ארומנער־ננלט מ־ט ־וא־עמען מיטנעפיא: פא־ ד״ן יעד; וזונד איז א ליד פאראן, וואכ ה״ליקן ד״ן גױ־. געקר״ג״ער םאן -י װייען פון דעם עאנדן אייזיקן, ־ואם ײאנדערט איבער דער נארער װעאט א־ז נא־ פון אן אנדער מי;: איך זװ ד• היגס או; -אצנס גל״ד זןרן או״ז :ו־נקעלן •גליא־ װא״עז הפקי :־א: ס :אכנײצט ־אז־קע יעא־נ־עזע באאאדע זאט א־ן ־־ נ־אגגעד ו ׳י נאכנ״טמ י־יט ו־איט םיאיז פ־; זי ׳־כקד־םטאל־; נעפרנעז זי־־ אי . עס װאאט ד־בטעים געאי־טערמז אסת ״כי־לז דעם מעני״עד א־י־כצ פאראאכנעז אם פ־ז א־ם א־צטעי צ־ אפ״עי־ נעװעז אן איביז־ז אוכיװענז, סיט ז־־נע א־נהאלטאעיע ־אך סע■־ אימפאנירמ עיי־ נראדא־נ־ק־־ט. ־; סעגאעכעד אײדער מימ זיי נע״טטײנער־ •־ ל־דער זענען נ־יכט בא־־ז באלאדער אי כ־אנגערר אײנפאכעי ־ א־ם פאיאן סאסענטן פון טע טודעסד־ק־־ט. םיזענעז ב־ ײ א וױנמא גנבט ז־ך ב״ א־ם דורך וו :מוננ. װאכ א־ן קלא־ער ־־, 'יין סודה, אז צופעאיק קומט צו אים ער איז א דורך ד־ צװ״גן דורכז־כטי- : איב ־־אכ אעבז באויער אין , ו־אב טאכמ צעפאיעז א ־כ־עה אנץ װאכע- ־יכמרננ, ויאס רעדמ װעכן נ : ״פיכימע־• י קעך — ־אז־י־ע ז־ך עסעצן נײעמ אזײ פיצומ װי כיהאז ־ז ״אד כעצב ה־קע ענ־נ־ם אי יאן פון ריכ- ער זײ אלע ואפ״־ר יזענז װי ־כײ״זז״ איבי אויבנאו־פ־ה א״ סעטאפיזיק. כ^ויעד היכיל-יעמ־־יך פי*ז ־כ דידד א טער אל־־ך נ־׳ א־ינד־יטיק. ־יך ײ־ז מעמאפא־י נייעמ אינגאנצן העדפאד א־ז א, ־ן ״באאאדע א־ננאנצז פא־׳כטענדאעד ז־ ב פ*מ;י״־מ אזו־ א־ז א״ הע פ־ז ײ־־כז .־.־•־״״ ־אכט ז־ך אז םינ־־ט רא א י״ר װעגן א ז־יער פראזא־יכ א־טיקל װ־ כ־־־ט. פונדעםטװענן איז כדא־ צו אבםערװ־ר; דעם ד־כטע־ישן צוגאנג דעיצי ר־ סאמעם נעה־לטע א־ן צער־םענע יכאאן ־ע־יכ־־נע• ־ו• —־צ־ אפאםװאלן פון ה־נגע־ ז״ ׳םכ־רער־ או־־ ־־ ב־־נע־׳ד־־-פא־יאטעטע הענט ס־ט א תפ־יק צ־ם ״ה־־ל־קן