Literarishe bleter · 1929-12-13 · 50 (13.12.1929) · p. Seite 987

?'סזזרארישזז 3?עסער נ01. 50 /3**1 ו א ד צ ו ו ו א ד םעאםער און ק*נסט ןןןן די פארשטעלונגען ־עון ״מ*ןדיקאט" אין װאר־מעװער לימעיאטן־פארײן גײען םיע א גרויסן ערפאדג. דאכ צװײםע שיאגראם (״קיניג אח׳גורו־מ״ פון ז. מאוד און ״אויף יענער װע״־מ״ מ־כה נאדיר) :עםמ באזונדערכ אויס יײב עורם. מאוד און קאםלעי־ האבן באקומען פון א רײ *כמעמ אײנלאדונגען צו קומען אהין. ןןןן אין ריגער נ״עכ מעאצעי גײצ איצמ די נאדיםמ־געװאיענע פיעכע פון דעכ ױנגן ענגלי־צן דראמאמורג ר. *דעייף ״איײ* יענער זײמ״. די פיעסע גײצ איצמ אויז־ םארישײדענע בינעכ אין גאר דער וועדמ. — װי באקאנמ װערמ דעצצנכ די £יעכע געיצפילצ מיכ ע^פאױ אין ״מעאמער :איאדאװי״. ןןןן אין דער ״װידנער טרופע , װאם איז אי־ גאניזירט אין אנמװערפן דורך כאניע עדמות און אדעקסאנדער אזר$ זענען אנגאז־צירט צװ. אנד. םאליע װאלטער, קאװאלסקי, פיוי עפשמײן א.4 אנד. נאך ״מןןמקע גנב״ וועט גײן ״קידוש השכ״. ןןןן דער אוקראינ״צער ײדישעי טעאמער ה*)צ נאך אלץ ני־ממ *ןנגעהויבן צו שפיין, װײל דעי־ רעמוןנמ ה*מ זיך פארצויגן ביז סוף נזןװעמבעי צווישן אנדעין װעלן אויפגעפירמ װערן ״בלוצי פון ב *ישאנכקי, און ״רי לעצמע״ פון ל. רעז־ ניק. װעגן דער פיעסע שון פרץ הײשבײן ״דער לעצטער יאריד״, װאס האמ געזאימ געשפילט װערן אין הײנמיקן סעזאן, װערמ נישמ גע־ מאלדן. |1ןן אין בערלין אין ראללידארסער־מעמטער ווערט אצינד אויפגעפײט מימ גרויס ערפאלג א זיבנבילדערדיקע ששיק ״פעמערסענס רײזע אויף דער לבנה״. דער מעקסמ איז םון דײמשן שריפט־ שטעלער באסעװיטש. דערמאנמ *נמארק ״דעי בלויער פויגל״ סון כעמערלינק איז אבער א סך מער צוגעפאסמ צו א ״פובליקום״ פון קינדער. אין דער הויםט״ראל אין אלע זיבן בילדער אלכ ,,םעטערסען״ שפילט דער זײער־באגאבמער 9־יא־ ײקעד ײדיש ױנגעלע מארא שםיגעל (דער זון פון ד״ר ישעה שפיגעל), װעלבער איז ביז אהער אויפגעטרעטן אין פילפ און אין קאנצערטן אלכ דעקלאסאםאר. זײן סרײ דיאלטן זיך אזיף דע- בינע און זײן דיקציע רופן אױיס באװוגדעױנג. מארא שםיגעל איז איבעריגנס א שילער פון מאקס רײנהאױטס טעאטער־שול.און דעי זײעױבאקאנ״ טעי־ רעזשיסער לײגט אויף זײן הלסיד גױיסע האפענונגען. ןןןן דאס לעטישע מלוכה־טעאמעי־ פירט אויף ״דאס גרויסע געװינס״ פון שלום־עליכם. די פיעסע שמעלט דעי יעזשיכער פון ריגער ײדײכן טעאמער ט. רובין, אונמעי װעמענס *רעזשי די פיעסע איז געגאנגען אין ײדישן מעאמער. די פאישטעלונג האמ באזוכמ דער דירעקטאל פון מלו־ כהשן לעטישן טעאמער בערזין, און זי איז איכ אזוי געפעלן געװארן, אז עי ריאט באשלאכן זי אויפצופירן אין לעטישן מלובה־מעאטער. די םיעסע איז אייערגעזעצט געװאי־ן דורכן בא־ וװסמן לעמישן שייפמשמעלער עיס. רע ד. נ ח ם ן ם ' י ז '? יוך, ב. װײנשטײן, איז געװען דער ערשטער םעקרעטאר פון די םארײגיקםע ײדישע געײערק־ שאפמן און ער שטעלמ מיט זיך אלײן פאר, װי רי ארויסגעבער שרײבן, ״א שטיק געשיכמע פון דער ײדישער ארבעטער־באװעגונג״. ןןןן אויף דעם 8־מן דעצעמבער איז באשטימט אין :ױ־יארק א פײעדלעבער קבלת־םנ׳ס פאד םרץ הירשיײן לכבוד זײן אנקומען קײן אמע־ ריקע, אראנזשירצ דורך דער ײדישער קולטור־ געזעלשאפט אין אמעריקע. עס באטײליקן זיך: יעקב בן־עמי, מײסא מישאקאװ, משת רודינאװ, רות לעװיאש, אסתר עלקין, לאזאר װײנער. פאר־ זיצער פון אװנט — דוד םינסקי. וש די אמעריקאנער סעקציע פון ״װא האט יאשלאסן צו עפענען אין נױ־יארק קויסן פאר װיסנשאפטלעכע אספיראנטן. אויף די יקורסן װעט מען לערנען רי מעטאדיק פון פארשן אויף דעם געבים םון.געשי:םע, ליטעראטור־געשיבטע, פאל־ קלאר און פידאלאגיע. די לערער וועלן זײן: י. א. יאפע, י. ל. כהן, ש. ניגער און ד״ר י. שאצקי. ןןןן אויף א פרעסע־קאנםערענץ, װאכ איז די טעג צונויפגערופן געװארן דורך ״שול־קולט״ אין װארשע האבן דער םאריזצער פון דעי עקזעקוטיװ מ. י. פרײד און דעי סעקרעטאר פון ״שול־קולט״ א. גראדזענסקי איבערגעגעבן א באריכט װעגן דעי* טעטיקײמ פון ״שוױקולמ״. דעי פארבאנד האט איצט אין זײנע לעין־אנשטאלטן בײ ס180 קיגדער. די אנשטאלטן זענען: <) פאלקס־שולן און 0 קינדערה״םען. אין די םאלקם־שודן לערנען קרוב 1400 קינדער. בײ די אנשטאלמן זענען יאשעפטיקמ 52 לערער, פון װעלבע איבעי 80 זענען םימ םולע קװאליפיקאציעס. עס פילט זיך א מאנגל אין לערעױכחות, װעלכע זאלן אגט־ שםרעכן דעם גײסב פון ״זװױקולט״. דאס איז אויך א מגיעה ביים עפענען נײע אנשטאלטן. די םארװאלטונג האמ באשלאסן אײגצוארדנען א קורץ־טערמיניקן קורס פאר נײע לערער, װעל־ כע װילן ארבעםן אין די אנשטאלטן םון ״שול־ קודט״. צום םארנאנד זענען אנגעשלאסן איבער 00 ביבליאסעקן, מים א צאל לעזער פון איבער 12.000. דער סארבאנד צײלט 62 אםטײלונגען מימ איבער 00נ><: מימגלידער. דער בודזשעט פון פארבאנד פאר דעם פארגאנגענעם לערן־יאר האט אנגעטראפן קרוב 00.000 גילדן. פון יענעם יאי אלײן איז דער דעסיציצ בײ 32.000 גילדן. נישם געקוקט אויף די מאמעײעלע ־טװעריקײמן, אנטשטײען יעדן טאנ נײע אםמײלונגען און די םײינד פון פארבאגד פארמערן זיך בסדר. יכדי אנטקעגנצוקומען די םאדעױנגען פון די אפטיי־ לונגען און עפענען נײע אנטשטאלטן, טרעט איצט דער םארבאנד צו אדורגצופירן אן אקציע, וועלבע דאיף שאפן דעם אויםבוי־סאנד םון פארבאנד. ןןןן אין קיעװ איז דערשינען א כרעסטאמאמיע פון נהום שטיף — ״די עלטערע ײדישע ליטע־ ראטור,,. די דאזיקע ליטעראײשע ברעטאמאטיע, מיט אן ארײגפיר און דערקלערונגען צו יעדן שרײבער, באהאנדלט בלויז דעם פעריאד סון דער רוסישער השכלה. די זאסלוננ פון די װיכמיקכ־ מע עלמערע ײדישע שרײבעי־ — װי עס שרײבמ דער מחבי• אין זײן פארװאי־מ — האצ פראק־ טישע לעינצװעקן, נישט ק״ן װיסנשאפטלעכע צװעקן. די זאמלונג — אויף 284 זײטן — אנטהאלט, אויסער קורצע ביא־ביבליאגראםישע :אטיצן, פיל כרעסטאמאמיװן מאטעריאל פון ריב״ל ביז אברהס גזלדפאדן אײנשליסלעך. ם ו ן ו?'סעראםזר אזן קן?ס?ד ןן/ן צום צמײטן יארצײם פון ה. ד. כאמבערג זענען םארגאנגענע װאך געקומען צו זײן קבר די פארװאלמונגען פון ליטעראטן און זשורנא־ ליסטן־פארײן, פון ז׳מורנאליפטן־םינדיקאט, ״פען״־קלובן און די פרײנד און םארערעד פונס פאישמאדבענעם. עפ איז אויך געקומען די פאר־ װאלמונג פון ײדישן ארמיסטן־פאײין אין פוילן. דער פארזיצער פון פארײן, ארםיסט לאנדוי, האט געזאגט עטלעבע ווארעמע װעיטער אויפן קבי פון דעם דיבמער. די מצבה אויסן קבר איז נאך נישט סארטיק. די מצבה, װעלבע װערט *ײסגעפירמ דורכן סקולפמאי אפפזשענא װעט פאימיק װערן אין עמלעכע מאנאמן ארופ. דערװײל איז שוין פארטיק געװארן די אונ־ מערשטע מײל סון דער מצבה, װאס װערמ אויס־ געפירפ פון זאמױשטײן. דערויף װעט ערשפ גע־ שטעלט װערן א גרויפער רויטער גראניבדשטײן, דעפ דאזיקן שמײן אויף א מצבה פאר ה. ד. נאמיערגן האט געשענקט דער װארשעװער מא־ גיםטראט און ער שטאמט פון דעם פוגאנדערגע־ נומענעם פאבאר אויםן זאקסישן פלאץ. ןןןן אין פארלאג ב. קלעצקין ײעין איצט ארויס־ געגעבן די װערק סון ז. שניאור אין 8 בענדער. דער ערשטעי־ באנד ״שקלאװער ײדן״ איז שוין דערשינען, דער צײײטער באנד ״סעטער זשאמע״ דרוקט זיך. ס׳גרײמן זיך די איבעריקע 0 בענ־ דעױ עפ הארצים, דניעפעױגעשיכטן, םאנדרעס צוײקקומען, מענטשן און שמעט (עםײען׳ פעל־ יעמאנען), לידער און פאעמע״. צװי• ליטערא־ מורן (קריטישע ארטיקלען). — דער ערשבער באנד איז געדרוקט אין 3.500 עקז., די ערשטע אויפלאגע איז שוין במעט פארקויפט. ןןןן אינגיבן דערשײנט אין פארלאג פנחס גראובארד א גײע דראמע פון מ. ב. שםײן ״די הורבד״". דער סױזשעם פון דער פיעסע איז נע־ בויט אויף דעם היסמארישן פאקט מיט רבי בער לויעײער, דעפ ריזשינערפ זון, װעלכער איז אויעק פון דער רבישער װעלט. ארום זײן אװעק־ גײן האמ זיך צעפלאקערמ א קאמף צװישן די הםידיפ און משבילים. ןןןן אין ריגעי פארלאג ״ביבער סאר אלעסעז״ דױקם זיך צאמאפ מאנס דערצײלוננ ״מאניא קרעגער״, ײדיש ײדל מארק. ₪ װי םימײלמ מיט יט״א, איז אין רעזול־ פאמ פון דער קאמפאגיע, װאס די ײדישע קא־ מוניםמן האבן לעצטנס אנגעהויבן פירן קעגן דער הברה ״מסיצי השכלה״ (״אפע״) אין לעניג־ גראד, האט די פארװאלטונג שון ״אפע״ באקומען א מעלדונג, אז זי זאל אפרײניקן איר דירה און זיך ארויסציען אין משך פון א וואך צײמ. די ״אפע״ סארםאגמ א גרויפע ביבליאםעק, ײאכ רעבנט זיך אלס ײיבטיקער נאציאנאלער ײדי־ שער אוצר. אויב די גזירה ײעגן ארויסװארפן די געזעלשאפט פון דער דירה, װעט אויםגעםירט ווערן, דראט, אז די ביבליאטעק זאל חרוב װערן. ןןןן די פרײניקטע ײדישע געװערקשאפםן האם ארויסגעגעבן אין נױ־יארק ב. ײײנשטײנס בלע־ כער געשיכטע אזן ערינערונגען — ״די ײדישע ױניאנס אין אסעריקע״, 1929, 571 ז״טן. ״פופ־ ציק יאר לעבן און איבערלעבונגען פון די ײ4י־ שע ארבעטער אין אמעריקע אנמפלעקן זיך פאר דעם לעזער אין דעס בוך״. דער פארפאסעד פונס