Literarishe bleter · 1929-12-13 · 50 (13.12.1929) · p. Seite 977

זײס 977?'ססר&רישס 3לסססר גזם. 50 (293)?־־*אמיר אלע העלפןי יד״צע װאר״שע א-ז;עאטער סי״נט א־ז ן פרייד;, א״נעזאני״ עאפער א־; װאדיעע, איז עם גאו־בם ז־ך קוים: װאריעע, דאם צוגעטראט; צו ־עאפ; א ייר־יםן ק־נםטאער־שן א רבנן-קדיים אויך א בעםערן י־דיי״; אט קודעי כ־־ד איצט ב־־ט דער ב־םורדז: עם האט ז־ך אדגאנ־ז־רט א נ־־ע ־יד־־טע ק־נםטאער־יםע טרו- פע, װאם ג״ט או־פפירן א־; װאריםע בעםערע או; עינפטערע קינםט- רער־יםע פאי״םטעאוננע;. דאם נ״ע טעאטעד א־ז נע־םאפן נאך פ־י די או; דאטערנ־ים, נאך די פארים״דנעדאיי אונטעדהאנדאוננע;, א־נעװ״ניקםטע און אויםנװ־־נ־קםטע ׳םטערוננע;, עם האבן או־ך נ־יםט נעפעאט קיין כאעראיי פ־םר-אונטעריםטערער אכער נייםט נע- קוק״ אויז דעפ אאעם, א־ז נעאוננע; אויפצויםטעא; ד־ טרופע, װאם האט ד־ או־פנאבע צו דערהױבן אונזער י־ד־יםע ב־נע צ־ די קינםט- אער־־ם-ק־אטורעאע הויכ;, װאם עם פאםט פאר אונז או; כאד װאד- יםע, דעם גרו־ם; ״ד־ים; קואט־ר-צענטעד נדו־ם זענע; ד־ או־פנאב;, או; נרו־ם א־ז ד־ אהדױת. װאם ד־ אנפידעד פון דעם נ״עם ״ד־־ם; טעאטעד;ע״ע; אוי■־ זיך. ד־ טרופע א־ז ארגאנ־ז־רט א־ן כו־ט; טעאטער-םעזא;, עם זענען נישט צונענד״ט־ ק״; ב־אוכהיםע או; נעזעא־םאפטאעבע םובם־ד־עם דאם א־ינצ־קע פארטענן א־ז — דעד א־ינענעד גדו־םעד װיא;, ד־ נר״ט- ק״ט פונם אקטיאד ארו־פצוא״נן אויך ז״נע פאי־צעם די ־אך פ־; אדבעט, פו; יםאפ;, א•; די א־בע און ט־ד״־םאפט פון ד־ ייד־-עע דאם; צ־ ז״ערע קואט־ר- או; ק־נםט־-א־נםט״טוצ־עם, ־אם א־ז דער קאפ־ט־אא, כויט־ װעאב; כוע; ט־דעט• צו צו בויען ״ד־יםע קואטור-בנ־נים, א־; םיט אט דעם האפ־ט־אא א־ז טע; צוגע- טראט; צו ״םאפן דעם יידיים; טעאטעי א־ז װאר״םע. ד־ ״םװערע כיים־ע או־פצו״םטעא; א טרופע, האט אויך ז־ך נענוכ־ען דער װנגער אדט־םט-רעזיע־םעד 'אנאם טיורקאװ. ד־ ער״םטע אויפפ־רוננ א־ז א־בערנעגעב; דעם ״דיש; רעזים־- יעד ד ו ר ה ע ר כ־ א;. ער *־םטעאט דך ־. ם. צפורם פ־עםע ״אויפ- ׳־םטאנדי׳, ײאם איז יםו־; נוט באקאנט ד־ ה־נע א־טעראריים- ק־נםטאערי״םע קרייזן. א־ן דעם רעפערט־ואר פון דעם נ״עם טיעאטיע־ זענען דא א דיי פ־עםעם פו; ״ד־״םע או; נ־יםט-״ד־״םע דיבטעך ד־ ײ״טערד־קע פאר״םטעאוננען ײעא; או־פפ־רן דך ב־. װ״בעדט־, יאנאם ט־ורקאװ און אנ-עדע עם א־ז צ־נו־פגע״םט־עאט נעװאר; א טרופע פון באקאנטע און או־ך װננע א־ט־־םטן. וועאבע זענע; צוגעט־דאט־ז ט־ט־ בא- ג״םטעד־ננ צו דעד ארבעט־. ביםעת בי־ר ״םרייבן ד־ דאז־קע ״םורות, קוב־ען פאד א־ן ״עאיזעום״-ט־עאטער״ ןך צעאבו״סטער) ד־ פדאב;. דע־ דעז־־ם־םע־ און די ארט־םטן נר״טן א־צט־ בו־ט־ נרו־ם פא״ם ד־ ער־־םט־ע פא־- ׳־םטעאונג פון דעם נ־־עם ״ד״־םן טעאט־ער א־ן װארי־םע ד־ אאע פדיינט־ פו; דעם ״ד־י־ם; ט־עאטעד ״םט־־־ע; א־צט א״ך פאד ז״עד אן ערנםט־ע פ־אבע — צ־ וועא; ז״ ט־ט זײער טר״- ״םאפט. א־בע און או־פטעדקזאטק״ט־ קאנע; ט־ט־העאפ; דעם ײוקם און אנטװ־קאוננ פון דעם ק־נםטאער־״ם; ט־עאטעד א־; ו־אדי־םע ט־ט־ נעט״נזאב־ע בחות פו; ד־ אדט־םט־; או; י־ד־־םע נעזע־- ״םאפט קאן נעאוננעז צ־ ״םאפ; א־ז װא־י־םע דעם ״םטענד־ק; —״םן קינםטאער־״םן ט־עאט־ע־ אאט־ר איע העיפ;ן נ. ט גדויםע ײװ״א-אלואדעםיע ״עצעפיבע* ה״; הוטט־פא־ יעב 17■ דעסטיק. אין זיצונג-זאר פין װאר״פעװער *טטאט־ראט א פײער־ רעבע ײװא־אקאדעטיע עם װעאן רעפעדירן; ױ-ר ט. וױינרײך. ד-ד ט. זיר־ בערפאיב, נה פריאוצקי, די־ר י. *טיםער אין דער קאנצערט־אפט״או:; װעט אר״סטרעטן די באװוסטע קינסטאערין ט ר י ס ע ר י א ב ווייל יידן האבן באוזערשש דעש פיאם און ווייא ״דן זענען אזוי?וטארק פארכראםן אין דעי אמעײקאנעי• ליבעיאטור — װעט איר ו*ארמ מימ גרויסע ״צװעריק״מן געםינען א ״דיזזע אנרעגונג, א ״דישע מעמע״ א מאםױו, װאס זאל ארוים״טפױדלען פון דעם ״ד״גן קװאל און װאס זאל זיך צוריקקערן צום ״די״סן קװאר. נ״ן1 — װאס נאר עם זאל האבן א ״טייבות מימ דעם ״די־דן?ואפן, מימ דעם ״דיזזן ג״סמ, איז הס םלהזניר. וו״ל די מענדענץ איז דאך זיך ני״צמ אויסצוגעין ארס ״ד, זיך חלילה נײממ ״קאמפי־אמימירן״ מימ ״די״סק״מ, און דעײבעי■ — דארף מען ז״ן פויבסמי^עבער פון פוייסמ. איר האמ די זערבע דעי״גיינונג אומעמופ, ווו ״דן אסימירירן זיך. און דערפאי איז אין יענע ״די-וע קרי״זן אין אמעײקע. װעלבע ראנגרען זיך פאי־ דעס ביסר י־די״דע'־ קולמור און ײדי״מן *מאפן, פאיאן א ״סמאי־קער ה״סק אויפצוהויבן א גע״סײי: נאקעמפן אמ דעם גאיני״סמ* באדײמנדיקן פאי* אוגז ײדי״צן אײנפי^וס אין דעס ײין־אמעײקאנער קול־ מויעלן יעבן, יאקעמפן אים, ווײל ני״ממ :אי עי ביענגמ אונז נײצמ קײן :דצן. נאי װײל עי פאי״סמעלמ דעס צימײמ פאין איײנדרינגען פון א ײדי־סעי אידעע. פאי־ סאפולאריזירן דאס, װאס מיר אלײן ״סאפן מימ אונזעיע אײגענע מימלען, מימ אונזעיע נהוה. דאס איז ײעגן דעם אײנפרוס. ני״סמ יעסעי־ איז מימ דעי־ צוקונפמ. די צוקונפמ איז דאך אנגעיינדן אן דעם עבי און אן דעס איצמיקן מצב און דעי איצמ־קעי מצב איז אן אומנאימארע־־, און נאנמעי — א מ־א־ גי״מעי דאס איז צוי*יי די ספעציפי־סע אומיממענדן, אין װעלכע עס קוממ אויס דעם ײדײדן *מיײבעי אין אמע-יקע צו לעין און צו ״מאפן. עס זענען פאראן ײדי״דע קולמור־מוע־ ־:־• אמע־־יקע, װאס זענען אין דעס פימ גױיסע אפיקורסיס: דהײנד, זי־ ״אדמן, אז די בעסמע װעיק. װאס זענען גע״סאפן געווא־ז אין אמעײקע. פון דעם ײד״סן לעין, פון דעס ײדי״מן •סמי־גער, זענעז מע• ײיסנ״נאפמרענע דיסעימאציעס, װי יאהוינמ פון דעי קינסמלעײ־נע־ ההלהנוה. װע־נע עס קאן געין נאי די אינעי־ געלעבמע ו ו י ר ק ל ע : ק י י מ די דאזירע אפיקויסיס ייענגען אזעי^נע באװײזן: אין נױ־יאיק, װןןס :ײסמ :א- זי האמ ני״ממ קײן יעגענדעס, נאי* אפילו נײסמ קײן גע״מינםע■ סײיימ לײײיק א דיאמאמי״מ״ע לעגענדע, דער ״גולם״. אין נױ־יאיק, װאס פאיימאגמ ניהומ נאי קײן בלומען נײדמ. קײן בײמער ני״נמ, נא• אויך ני״ממ קײן גיעזל, װעימ גע״מאפן א װעיק ״אין די פוילי״מע װעי^דער". דעי־פין נעממ זיך עס, זאגן די זעלבע צײײפלע**. װאס עס ״מלאגמ אפמ א קעלמ אפילו פון די נױ־יאיקעי מײסמעי־װערק. איר לײענמ און לײענמ, איר װעים ארײנגעצויגן, מימ־ געייסל — אבעי אינמימן דעײנעז נעממ אײך אדורך א ״דמי־אס פין קערמ. אמ דאס איז דעי װײמיק פין דער ײדי״מער לימעיאמײ אין אמע־ ריקע, איי אפגעײסכקײמ, די מהיצה, וואס ״ממײמ צװי״דן איי אין דעס אלמן ײדי״מן לעזעי, װאס איז אדוינגעווײקס מימ אלץ״ װאס עס איז ײדײד. דאס איז די מיאגעדיע, װעלנע עס לענן אדויך ײדיימע ״מײיבעי• אין אמעייקע. וװהין זי גײמ, די ײדײדע לימע־אמו,־ אין אמעײקע? די זערבע צװײפלעי האנן א *דמיענגן אורמייל: פון דע,* קאימקי*מ איז זי געקומען אין צו דעי קאלמקײמ גײמ זי. דעי װעג פי־־מ צו א זאנגװיל־י*ימעי*אמוי, צו ײדײדע *דמײגעי־בא״דרײבונגען אוימ ענגלײד. אבע,־ אן דעי ײדײדעי־ באהאוונמקײמ און אן דעס הײסן ײדי״דן געפיל, װי בײ זאנגװילן. ״דמאיקע אנדײמונגען דעױי,* זענען *דוין פאי׳אן אין אמע־יקע. דעס גיעסמן דעיפאלג צװײדן דעי ײדי״דעי• ױגנמ. װעלבע לײענמ א סך. האבן מאקע אזערנע ״ײדיידע״ בינעי אוי דעי־פאיגן האמ לודײיג ל ו א י ס א; און דעס גיעסמן פון אי־ע ינע דע-צײלונגען און יא־ מאנען. פון װעלנע די פאי־פיעמדמע ײדײדע ױגנמ אין אמע־־יקע •דעפמ איר װיסן װעגן דעס •דמײגער״ װעגן די קאנפייקמן. װעגן דע־־ מי־אגיק פין אמאריקן ײדײדן רעבן אין דעי־ אימעי ײד״דעי• הײס פון די מאמענ און זײדעס. לודװיג לואיסאנש יעדעס בוך צעגײמ זיך אין אן אומגע־ הדיעיעי צאר עקזעמפלאין. דאס איז די רעקמו,־. װאנ פאנמ זיך אממ,יסמז אײן אין דעי פאי־ם פון ײדיידן יעבן אין אמע־־יקד. ביײמ עפנמ זיך דעי־ װעג פאי א זאנגװיר־רימעיאמוי און פא— איע אנדעיע װעגן איר געהע־מ אונזעי צוקונפמ אין אמעײקע . אזוי זאגן די צווײפרעי, הײס ליבעימאן אונזעױ ׳ן ז״ :מ אי־ײנגעי־יסן אי ניץ זיך האמ :ן? גלויי סעז י״ זאי יאװד? נמ אי אנדעי־ע פיײ אונזעיע ןן דא ואימ דאס ,י ׳ס. אױ האב־און־גוס נאנצן זעי אונ איבעי מ :ז דאי װאס װאנ די׳ *דמ ג: זאין זיך ני מי י . וװ איע־ מיר יל ת. װי מור־איצױ -..4, ׳•׳ י י י ק י אוי־ג אמע אויך מאס גרויסעי א איז י ע ז דאך ב ו א. פאריז.