Literarishe bleter · 1929-12-13 · 50 (13.12.1929) · p. Seite 974

£?'סער^רי&ע 3?עסער נוס. 50;295) 'ס 974?ך פײנטלעכע און רעכטע שטימונגען װערט געפירט נאך זײער ׳שװאך. ראס גיט צו מוט די ״קעמפערם״, און ז״ערע ארויםמרעמוננען װערן אקץ ״זארפעד און חוצפהדיקער״. און ארײנטײצנדיק א פארציע דעם און יענעם, קומט ער אויך צו פרץ מארקי׳שן און זאנט אט װאם: ״פרץ מארק״ם טרעט ארוים כמעט אוי־ יערן אװנט מיט אײנעם און רעמזעצכ-קן ״טעזים י: — ״װאם פאר א פראצעטארי־עע ציטערא- טור? װו האט איר פראצעטארישע ציטעראטור* מיר רארפן האבן, נא־ מיר האבן נישטן איר ׳שרײט פראצעטארי׳םע ציטעראטור און הארעװעט דעם עוצכ מיט ״׳םיטערע קוצי׳שן״. ׳שיטערע קיצי׳ען—דאס איז מארקי׳םעם ״ביצדעדיסטיישער״ אויםררוק װענן דער פראצע- טארי׳צער ציטעראטוד. סיאיז זײן באציכסטער אויסדרוק. ער חזרט איכ אפט איבער אין כארקאװ, און װען ער קומט קײן קרעמענ- ט־עונ נעמט עד װידער אדוים דעמדאזיקן אויםדרוק פדן ז״ן ״מוזע זעקה און ״אינפאדמידט דעם עוצס״. און רא אינמיטן טוט איציק פעפער זיך א כאפ װי אן או־םפארשער, קוקט אין ציטװאקאװם זײט און זאגט; ״אגכ, ײײםן מיר נאך ני׳םט מארקישעם באצױננ צום קװיטקא-ענין״. ״א״גנטצעך — באשציםט ער נצײך און כאפט א כציק אוי־ ציטװאקאװן — האט ראך קװיטקא נעטון א ״קצײני- ק־־ט״. ער האט ד־ ״׳צ־טערע קוצי׳נז;״ א־יננעפצאכטן א־ן נראמע;״. און ער ענד־קט פעפעדי: ״מ־ט װאם זענען ״שיטערע קוצישן״ בע- םער פון;קװ־טקעפ^ ״קװאכ״...״ און מאדק־־כ, נאך אזא כאראקטער־פטיק פון א־ציקן, װיצ א־־נשמועםן צ״װיק;, אז ״מיר זענען דא איינפאך צ״כ און בצוט פון דער רעװאצוציע, און אין אונז קיאפט זיך איר הארץ אזוי נוט, װ־ אינזעד א־יננם״... צויט איציק פעפער קומט נאר אויס, או מאר- ק־׳ם און אזעיכע, װי מארקייע זענען נאר א ״קצי־נבידגערצעכע םטיכ־ע״, װאם פאר׳שװענקט אײניקע קאמונ־סטן״... און פעפער כראקמ אדײן אין זײן ״כודך״ פעצדמאנע;, קאזא- קעװיטשן, װינעד, דאניעצן, נםתרן, האפ־צטײנע;, קװיטקאן, קא- האנען, ק־פנ־פן, רעכעצםקין און נאך און נאך, װאם האבן דעם ״עק- זאמען ני־כט אויפנעהאצטן״ און אניכטאט קיארע דיבורים ״דרײען זײ ז־ך אויפן קארעק״, און ער פארצאננט ״פעםטער, באצשעװים- טי׳םער, אגנרי־פערישער״ מאכן די פארטײ-אנפירוננ״. מען האט געקאנט און באדאדפט זיך אפ׳םטעצן אוי־ מ. ציט- װאקאװפ ״כאצעבאטעװען״ אין רער ײד־׳ש-סאװעטי׳כער צ־טעראטור און ברעננען אײניקע ״פערצ״ םין ז־ינע צעצטע שטעכװערטער און ״׳םטינקפ־יצן״,. ײי מען רופט עם א־ן ראטנפארבאנד, אכער דאכ װאצט װײט פארםירט. נענוג, איבערנענוג פאר הײנטיקם מאי נאװ א־ז פאדהויצן די עפאכע און אירע פאדערונגען״... ״מען האט געמעגט האכן מאם אין דרוקן זײנע (נםתרם) װעדק און קצארן פא- צ־ט־׳םן פאד׳םטאנד פאד פאדרעדעם און דעקצאמע״.. ״פאר־טמ־רנ- ד־ק רי ׳םעדצעכע זײטן פון ם־מכאציזם און נםתריזם, הײפט פיםוט ־ערן צ־כ א־נערצעכן קצײנבידגערמום און צו װאד־םע און נױ-־אדק — צו ד־ דאדט־קע ״ד־־ט־כט־־ם-נאציאנאצ־פטייםע, עםטעט־שע קרי־ז;, אכעד נ־יניט צו אונזע־ פדאצעטארי־נ־ער און םאװעט־־םער נעזעצ־עאפטיעכק־־ט״... א־ן כ דונע־ז מאכט אזא מ־ן אויםפ־ר; ״די :־א־דעדע צ־כ כ־ך נםתי ד־ א־דעאצ־זאצ־ע פון דער ם־מבאצ־םט־־ם- כ־ םט״כע־ ־ב־י דאם פא־־כװ־־גן דעװאצוציאנעדע ־כרײכעי, דעי' ־כט־יע־ םאכאטאזיכ כ־־כ פא״כפד־־טן א רעװאצוצ־אנערן כ־ך א־ן ־־ פזדנ־־כע דאנט כ־־כ דדוקן םתרי־תורה- -צ־ זענען דאם אצץנ־־כט ־־ננעיעך פון איין קײטע נעװ־ם ־א. מ־ר זאגן פ־כוט-. דא א־ז פאד- ק־־־מט גע־־א־ן די י־נ־ע פון דעד פא־טײ א־ן דער קינםטיער־־כע- צ־טעיאטוד. א־ן דעב א־ז קײן ׳כוכ םפק נ״כט. אונז כאאומדויקט -עדעיל־ נאך מע־ דעד פאקט, װאם נאך אצע כ־ז א־צט־קע הי נ־ם־נא־ום״י״מאדקם־םט־־כן״ הכ־כד-צעטצ״... א־ן נאך אט דעכ גאנ־צן ק־דער-װ־דער, נאך אט ד־ אצע -־־־- םענ־־כן-כ״םענ־־כן, װאם םיהער־כט צװישן די פ־רער-אנפ־רער פון דעם ײד־־כ-םא־ועט־־כער צ־טע־אטוד, נאך אט די אצע כאהאצטענע און אפענע א־נטד־געפ פין אצע קענן אצע, נאך ד־ איע ״פאצ־ט־ק- טר־־בעד־־״, יכעמט ז־ך נ־יכט פ־ץ מארק־׳כ א־ן זיין ״אפענעם כר־װ צו ה צ־־װ־ק״ ןא־ן ״עמעם״) צו ־כטעצן ויך א־ן א פ־־ערצעכעי פא- זע און זאנ;, ״אז כײ ־אונז א־ן דעד ״באדבאדישער ־עװסעקצ־ע״ א־ז פא־א; :ענוג טאצע־אנ־ן ,אפ־כר צופיי) צו ־ענעמם פרײען װיצן און צו ־ענעמם פ־־־ען או־ם־ואצ״... און ״אז מ־־, םאװעט־־כע ־כרײ- כע־ וענען ־אנקען נאט כקו החײכ והשצוכ, אז אונזעד ״פאצאזשע- נ־ע״ א־ז נא־ נ־יכט אזא געפעדצעכע, און ד־ אפעיאצ־ע אײעדע צו דער װעצט, אז מיר מוזן דא... א־ך װ״ם נ־יכט, װאם מיר מוזן ־אץ אפ־כ-־ װ־יםט א־ר װאםן — (א־, מאדק־ש, מארק־־כ װייפטו, װ״םטו נוטן — נ. מ.) — א־ז שוין טאקע נאד א־נגאנצן אן א־כע־ ד־קע״... און אזוי װייטעד און װי־טיעי מה נאמר ומה׳נרכרץ זאצ כעכער רעדן א־צ־ק פעפער, דער ״קינםטצערישע־״ נושא-כי־כ פון ציטװאקאװם נעכאט;. און צאמ־ר העין פון ז־־ן פה-קדו־־כ, װאפ עד זאגט מכה ד• מאדקישעם און מאדק־ש;. א־ן דרײ פעצ־עטאנען קומט ער א־צט װאדענען פאד דער נדו־םער געפאךעד רעכנט אוים אײנעכ נאך א־־נעכ פון די כאקאנטע ײר־־כ-םא־־עט־שע שרײכער א־ן זאגט: ״רער קאמד קענן אט די ם ש ת ־ש א ל י ם , װ י ל נ ע װעגז אײניהע פרטיכש פװ מענדעל־־עס ביאגראפיע האמנ־כ כפפרות תחדשה, העברית והיהוד־ת״, — װאפ ה״סט ״פון די ערשטע״ץ ,ױער איז עם נאך נעװען ו״ן נצײכן אצם שאפער פון דער ני־ער העברעישער און ײדישער ציט־עראטױר?) איז טאקע גענרינדעט דער עיקר אויך דער אננערופענער ביאגראפיע, װאם ־אװניצקי האט אנגע־כריבן 'םװ־ נאװעמבער סזס( אין אדעם און כשעתו אפגעדרוקט א־יך ײר־ש און העברע־ש, און א־ן די צעצםע יארן (1900) איבערנעדרוקט מיט הוםפות און צוזאמעננענומען מיט אנ- רערע זײנע ארט־קצען װענן מענדעצען אין אננערופענעם ״דה וםופרױ״ (הוצאת ״דב־ר״, תצ-אביב תדפ״ז). און הגכ ראװנ־צקים ארטיקצ איז נאך אצץ פון די װיכטיק- .םטע װעגן מענדעצען (לױין פוצע ביאגראפישע ארבעט װענן מענ- רעצען פארמאנן מיר נאך נישט בײ הײנמיקן טאנ), פונדעסטװענן קען מען נישט זאנן, אז א צ ץ זאצ ז״ן גענוי הן אין דער ביאנראפיע, װאס ראײניצקי האט אפנעדרוקט אין ״דור וםופרױ״ והן א־ן דער ב־אנראפיע, װאס איז נעדרוקט אין דער העברעישער ענציקצאפעדיע. קודכ-כצ פעצן אין דער ביאגראפ־ע נאנץ-װיכטיקע מאמענטן פון די אינטערעסאנטםטע פעריאדן אין מענדעצעס צעבן, װי די סס-ער יאדן (דער בערדיטשעװער פעריאד) און דער פו,־* זיבעצי- קער — ערשטע אכציקער יארן (יער פעריאד, װען מענדעצע האט א•; דעב אקארשט-א־צט רעריכינענעב ע-־שט; באנד פון רער העכ-־ע־שע־ ענציקצאפעד־ע אונטעד דער אצנעמי־נעד דעדאקציע פין ר־ ־עקב קציאצק־ן (״איככ־צ״ אנציקצופדיה י־כראצית. כ-־ך ־א־כוך א אוד־אך הוצאת אשכוצ, ברצין-ירושציכ) געפ־נט זיך או־ך רי ב־אנראפיע פון מענדעצע מובר םפריב (אברמוביץ, ז.;צדנ), נעיכר־כן פון פ. ציאכאװער אונטעד דעד רעדאקצ־ע פון א דרו־אנא־ו;,־ועצכער פ־רט א־ן דעד ענצ־קצאפעדיע די אפטײצוננ פון דער העכ־עי־כעד ציטעדאטור). א־ן .־עב דאז־קן א־טיקצ, אנװײונד־ק ב״ די קנאפע ביאניא- פ־־כע מקיד־ם, װאם ער כ־עננט, אוי־ דאװנ־צקיפ פפר ״דור וםופד־ו״, כאמע־קט ד• רעדאקצ־ע, אז די ב־אג-־אפ־ע, װאס ראװ- נ־צק־ האט אנגע־כ-־־כ;, א־ז ד־ םאמע נענױםטע, װײצ אכראמאײיטש האט ז־ נעצ־־ענט א־ן בתב-־ר א-־ן האט דארט אצײן פאדריכט, װאם םיא־ו געװע; צו פארריכטן. רער ארטיקצ א־ן דע־ ענצ־קצאפעד־ע, א־ן אצגעמײנעכ גאנץ;וט, הגב װי פאד מענדעצען א־; א־ן א העכדע־שעד מאדערנעד ענצ־קצאפעד־ע, צו קורץ או; םכעמאט־־כ אננע־כדיבן (נישט אי- בער־קם געצונגען איז דעד ארײנפאר אין ארטיקצ: ״מראשוני