Literarishe bleter · 1929-12-13 · 50 (13.12.1929) · p. Seite 973

4 7 ׳ניסעדעדי׳&ע 3?8סעד 013, 50 (293) זײס 973 ז ז 3 י י ם ע נ י ש ז נאי־זב, האנ; זײ איצט, א'; באדינגונגע; פין פאריצאיפט; האדױ קענן אידעאריזפ או; ארע :ז־ני ״נעט׳עערעך ׳, נעזוכע זנות או־ז נסתר; א״ אוי־ יענעכ דעאיןציאנעד; פטיר, װאכ;כתר איז זײ; טר״עד דינעױ עד-הױס״. או;;״עט נעקוקט אויך דעם, װאס יכ. עפיסטי־; נאטיט זיך;ענעך טיט כר הטי;י דיטרע; צו זיין טד״ דענ כיאדקכיזכ, זאגט אויױ א־כ י. בראנשמײן, או ״פ איו פיטיט צו נאװונדעדן די אי• דעאראנייכע ארן טעארעטייצע זא־נראזיקײט״, ט־ט װערכעד ער, עפיטטיי;, פירט אייי; נםתר; ״אי; אונזעד רעװארוציאנעדעד ריטע־ ראטור״. עפיכטײ; ״טאכט א רעװעראנם פא־ נכתיכ ״אינטערע־ כאנטק״ט״ או; ארינינערקײט״...״ ״טען דאד־ — זאגט ער — נרינד ז**;, כדי ני־כט צו זען, װי ד• נאנצע דערצ״רוננ איז אן ארױי-וה דער צירק-װידקרעכקײט״ א. א, װ. ט־רא, ׳כ. עפ׳כט״ן א־ז א נרויםער עכ-האדץ אץ טארקםיזם, א־ז יכוץ א דנר ־דוע. אנער ־. נוכ־נאװ, ײאם א־ז אץ טאםקװע אץ ײאכ א־ז אר־ץ א ט׳כנ־ה א־י־ קאטוניםט־״״׳עד נ׳כרות און ־ואם ״האװערט ׳כו־ן ז־נט ־ארן או־פן פדאפעכאד־יכן יכטוא און א־ז טנדר ׳כוץ תרט־ד־כ, -- א־ז או־ך ער ״נעבאפט א־ן דער טעיכה״ אץ ט דאר? א־נ ק־קן אןיך זי־נע טארקםיםט־׳כע פ־נגעתי אנעד אזו• א־ז עפ יעו־;. אז ר־טװאקאװ װ־ר, יכיםטי א.. נראנ׳כטיץ א־ן נופ־נאװ;. אץ אט װאם ער זאנט אוץי נום־נאװ;: ״•כרײבן א פאדרעדע צו א בוך, װאם אץ תוך האט טע; א־כ נייכט נאדארפט אדו־פגענ;, — דאם אריץ א־ז ׳עוץ א נ־עער ״כטיקר פרנכה״, און אז ״םיא־ז א; אוטזץ פאדפכהכרען אץ א נוך־פאדכ פאר די נר״טע ר״ענעד-טאכ; דעכ טיםט־׳כ-רעאקצ־אנער; נםתר-װענ״, און אז נו־ כ־נאװ ״פאריכטירט אונזער קאטך קענ; כיטכאריזכ״... אץ קנערנ־ דיק ט־ט; ״פדאפעכאד״ גופא א פ־־ק טארקכ־סט־יכע קד־טיק, זאנט רםו־ נראניכט״; װענ; נופ־נאװם פאדרעדע: ״װער דאךז אט די טר־צהדיקע קאטפריטענט;, װאפ קאנע; געטאנט װערן נ״ א נרעזצ טיי טיט א־־ננעטאנטם, אנעד נייכט א־ן א כאצ־אר;, פארימ־יכן אנא־־ז פץ א רעאקצ־אנער; ״כרײנער,.״ אזוי האט זיך טאםק,־וע צעדעכנט טיט נכהרן אץ טיט זי־נע הפבטה-״כר״נע־ עפיכט־ץ אץ נוכ־נאװ. א־־ך ט־נפק נריינט נ־יכט ה־נטע־יכטעריק. איז געקוטען נ. דונעץ אץ ט־נםקער ״אק־ ט־אנר״ און צערײנט זיך אויך צװ״ גרויפע פעריעטאנע;, ײאם טראנן דעכ נאטען ״א ״טארקכיכטייכער״ הכיכ־ אי־ה י־טעיאר־״כער רעאקצ־עי. װעד א־ז נ. דונעץ? — װעט א־ד פרעגן װענ; אט דעכ נ. דונעץ ״כרײנט־ ,נײ א; אנדעד נערעננהײט) ט. ר־טװאקאװ א־ן ״עטעם״ צװייכ; אנדער;; ״דער כי דונעץ נר״נט געטר־י דער נאטור פון ז־־ן ארנעט־־נעכ צונאננ צו ריטעדאטוד־ דער״כ־־נו;גי.ין: װ ו ר ג א ר ע ט ע נ א נ ־ ׳כ ק ״ ט״. אץ אז ״דער כי דונע־ז קא; נ״כוכ אופ; נ־יכט דעדראז;, אז עד זאר נר״נן הינטער־ יכטעריק א־ן הרכות ריטעדאטור-קד־ט־ק אץ אז ״דונעץהאט אוי^ זיץ ״כר״נ-םארצעטר אזא הו־נע אקטאװע, אז ער האט ז־ך יכ־עור נ־יכט דאפ קור אדאפגעריס;״... אץ אז ״ער צעראזט זיך אויץ איע כרים״... אװי אטעםטירט ר־טװאקאװ דעכ ט־נפקער טארקם־םט״כן פוםק. אץ אט װי אט דער טענטיכ טיט דער ״װורנארער טעכאנייכ־ ק־יט״ ט־־רט א־ץ א הרק '. נופ־נאװ;. יענער, נוםינאװ, טיינטץ אז עד כאפט דעכ טארקםיזכ נ״פ יכטד״טר, און ער, דונעץ, הארט, אז אזערכע ר״ד (ווי נופינאװפן, ״קריננע; װי חוזק״. אץ ״עפ א־ז א טופטער, װי אזוי טע; פאדפראנטעדט ז־ך אץ די איינענע נעדאנקע;״. אץ ער פאדט איכ אריץ: ״בייכ חי• נוםינאװ װערט גאר רי קאטענאדיע ״קאטונױם״ ני׳כט דערטאנט, פונקט װי זי װארט געװען ערנעץ הינטער רי הרי־חויכך און פאר איר װארטן א־צט קיץ יכום געיכרעגן נייכט נעגאנגען נ״כט אין דער פאאיטיק, נ״כט אין דער איטעראטור, נ״כט אץ ראנד, נייכט אויפער א־ר״. אץ ,־וייטער יכקאנט ח דונעץ נופ־נאװ ט־ט אזערכע פעםטע װערטער; ״אזוי װי עם איז אננעיכר־בן דעכ חי נופ־נאװפ פארדע־ דע צום בוך נםתר, קאן מע; װעגן איר זאג; ברויז אט װאם: דאפ איז א הכיכר אוץ־ נסתרי׳כער סיטבארייכער רעאקציע״, ״פארן חי נוסי־ נ ח ם ן ס יי ז י? / ע * ד ׳פ ע דײםעגישן א (פוף) חר-נדיא, חד-נריא... איז געקוטען נסתר אץ ארויסנעגענן א בוך און צו אט דעם בוך האט דער נרו־סעי- ״טוטחה״ אוי־ רע־ ניניזם, רער ״אקאדעטיקע־״ ץ נופ־נאװ אננעיכריב; א הקדטה- ״פאררעדע״, אץ װערכער ער א־ז פיר טאר טובר נכתרפ ט־פט־ק און נםתרפ םיטבאריזם אץ די טארקם־סט־׳כ-רענינ־םט״״כע ,־ואכער;. אץ אזוי א נער״ניקטס אץ נעכ־כרטס אױ דאם נוך ארו־פ או־ף דער װעדט, אץ מיאיז זיכער נעװע;, אז ארץ איז גוט אץ פ״;. אױ ״אתא חוטרא והכה״... איז געקוטע; ץ בראנ־כטיץ אץ אנגע׳כ־ריב; א גרוים; פעריעטא; אץ... פאױיכט״ט זיך ריטװ־אקאװפ ״עטעפ״ קעג; נםתרן אץ קעגן נום־נאװ;. װעטע; אט רעד נראנ־כט־־ין האט בעיקר נעװארמ צ־רן, דאפ א־ז ׳כוץ פאר אונז דא נ״כט באװוכט. נײ ז״ א בר־ה און קטיב ז־ך פאנאנרער אין די ארע א־נעררענע ״הויף״-אינטרינעס פץ דער נאנצער דארטיקער ״סװיטע״. אפיכר האט בראניכטיץ באדארפט נייכט טעד, װ־ ד־נען דא ר־טװאקאװ;, װאס רעצטנפ האט ער ז״נע חיכבונות ט־ט נופ־נאוץ אץ װאפ רעצטנס איז אט דער נוםינאװ אד״ננעפאק א־ן אן אוטהן ב״ ריטװאקאװן. דער פעריעטא; האט א גרויסן קאפ אץ ט־ר נרענגעז אים אינגאנצן אן קיצוריפ: ״א ביטערע פרנפה, אדער א טעיכה-נורא, װי אזוי דער נםתר א־ז נעװארן א טאטעד־אריםט, אץ ״א״נ־קע טארקס־פט;״ זענען נעװאר; אויפ טארקפ־פטץ. — אן אטתע טע״כה פונם ריטעראטור-פראנט״. — נאך אט דעכ גרויסן קאפ קוטט יכוץ דער גוף-ארטיקר, געיכריב; האפערדיק, או־פן פערד־ק, װי אט דעד האפערדיקער בראנ׳כט״ן קא;. אנב, אוינ דער רײענער אונזערער װייסט נישט, װער א־ז בראניכמיץ, װעק ט־ר ז־ך דעררויבן צו אטעםטירן אים ט־ט א פאר װערטער פץ ט. איכעדאװיטיכ, רעכ רעדאקטאד פץ ט־נסקער טאגבראט ״אקט־אבר״. דא אנוטרט א־ז נעװען א קרינ צװ״כן דעכ מינםקער קריטיקעד יכיפרים און דעכ ״טאפקװער״ ץ בראנ׳כטיץ. האט בדאניכט־ץ רםוף אפנעדרוקט אן ארטיקר אץ ״עטעס״ טיטן נאטען (בראניכטיץ איז א כװאט אויף ״יכארפע״ נעטע;;): ״דער נעקרװודעטער קאזאק אהער קוק ט־ך א; אץ ריר מיך ני׳כ־ט״. האט דער רויקער אץ טױיכבדיקער ט. איכע- ראװיטיכ געענטפערט או־פן אדרעם פץ בראניכט״ן אץ ״אקט־אבר״: ״...פיאיז קראר, אז ד־ נאנצע טעיכה (,־ואס בראניכט״ן יכרייבט אץ זיץ פארעט״כן ארטיקר — נ. ט.) יכטעקט דא טיט רעם ריח פץ יאטקע: א־ך האב נעהערט אויף ר־ר דאפ, א,ץ א פ־נפטערן םוף װעםטו נאך האבן פון יענעכ״. און ט. א״כעראװיט״כ פרענט: ״צ־ דארפ; מיר קוריטיװיר; אזא ״זיכאנר״ אץ אונזער טארקסט־םט״כער קריט־ק? א חו־ז װאפ דא פערט די ערעטענטאדע ״פיז״כע זויבער- ק״ם״, איז דא נאך פאראן א פאריטייכער ענץ״. מ. איכעראװיטיכ ברעננט בראניכט״נפ אזא צ־טאטע פונפ ארטיקר: ״איך פדעטענדיד נייכטץ אז אױין, װאפ איך זאג ארויפ, יכטײט אויף רער הויך פץ אביעקטױץ טארקםיםט״כן אנאריז״. אץ נאכ; אויםטענה; זיך ט־ט איפ, גיט צו ט. איכעראװיטיכ: ״דער עיקר םײנען טיר צו ז־אג;, אז א יכר״בעד, װאם פרעטענדירט ני׳כט אויף א; אב־עקטױץ טארקםיםטי׳כן אנאריז, פרעטענדירט טסתטא אויך נייכט, אז דאפ, װאפ ער ׳כר״בט, זאר בכרר םיט׳כטיסע; מיט דער װירקרעכקײט, דאס אױ שוין די רעצטע טררנה...״ אט דער בראניכט״ן אױ איצט אץ טרײער דינפט ב״ ריטװאקאװן אץ ער װ״םט גוט, ײי איכ צו באדינען. און אז ער װייסט, אז ב״ ריטװאקאוץ א־ז א־צט ׳ככנא עפיכטיץ או־ך אץ נרויס אוטחן, ״רייגט״ ער גר״כצ״טיק או־ך אריץ עפיכסײנע;. און ער יכרײבט, בראניכט־ץ, אויף זיץ ־כקאצי׳כ- האפערד־קן אופן: ״...די ח״ח ׳ש. עפ־כטיץ אץ ץ נוסינאװ האבן, אץ ברע; פון זערבםטפ״ניקוננ, ט־ט די אײנענע הענט ארויפגע- ריינט ארויף זיך אט די ביטערע פרנפה אויםצוטײטשן און אויפ- נעםינען ב״ נםתרן... רעײארוציע א,ץ פראגרעם אץ אפירו טא־ טעדיאריזם. יעדער איינער פץ זײ האט עם נעטץ רויט זיץ כח אץ רויט זײן סטיר, ׳כ. עפ׳כטיין — נאנץ רעבנסרופטיק, ״רע־ דאקציע־װערטרדיק״, נוםינאװ — אקאדעטי׳כ־באזאכט, טיט א היביכ ביסר װאקרונגען און אויםרײדעני׳כן. דער פאריטישער תוך אבער פון בײדע ארויסטרעטוננען איז אײנער און דערזערבער: אניכטאט א פרינציפיער-אנרהטנותדיקן קאטף קענ; נסתריזם און קענ; פ־ט-